جۇڭگو ادەبيەت - كوركەمونەرىنىڭ جاڭا بەينەسىن ايگىلەپ، جۇڭحۋا مادەنيەتىنىڭ تىڭ شۇعىلاسىن تۇلعالايىق

  باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ جۇڭگو ادەبيەت - كوركەمونەرشىلەر بىرلەستىگىنىڭ 11 - قۇرىلتايىنىڭ، جۇڭگو جازۋشىلار قوعامىنىڭ 10 - قۇرىلتايىنىڭ اشىلۋ سالتىندا سويلەگەن ماڭىزدى ءسوزىن ۇيرەنۋ، دايەكتىلەندىرۋ جونىندە

  حالىق گازەتىنىڭ شولۋشىسى

  زامانىمىزداعى جۇڭگونىڭ تاۋ - سۋى كوركەم، حالقىنىڭ ايبىنى اسقاق، بولاشاعى زور. جۇڭگو ادەبيەت - كوركەمونەرشىلەر بىرلەستىگىنىڭ مەملەكەتتىك 11 - قۇرىلتايىنىڭ، جۇڭگو جازۋشىلار قوعامىنىڭ مەملەكەتتىك 10 - قۇرىلتايىنىڭ اشىلۋ سالتىنداباس شۋجي شي جينپيڭ پارتيا مەن مەملەكەت ىستەرى دامۋىنىڭ جالپى جاعدايىن شىعار ءتۇيىن ەتىپ، قالىڭ ادەبيەت - كوركەمونەر قىزمەتكەرلەرىنە 5 ءتۇرلى ءۇمىت ارتتى: ءبىرىنشى، ۇلتتىڭ گۇلدەنۋى سىندى ۇلى ءىستى كوكەيدە ساقتاپ، جاڭا داۋىردەگى جاڭا جورىقتىڭ ايبىندى بەينەسىن قىزۋ ىنتامەن بەينەلەۋ؛ ەكىنشى، حالىق تۇرعىسىندا بەرىك تۇرىپ، ماڭگى وشپەيتىن حالىق ەپوسىن جازۋ؛ ءۇشىنشى، تۋراشىلدىقتان جازباي، جاڭالىق اشۋعا تاباندى بولىپ، داۋىرگە ساي سارا تۋىندىلار جاراتۋ ارقىلى ادەبيەت - كوركەمونەردىڭ تىڭ ءورىسىن اشۋ؛ ءتورتىنشى، جۇڭگو حيكاياسىن سۇيىسپەنشىلىكپەن، كۇش سالا ويداعىداي بايانداپ، دۇنيە جۇزىنە سەنىمدى، سۇيىكتى، قاستەرلى جۇڭگو وبرازىن ايگىلەۋ؛ بەسىنشى، دۇرىس جولدى ساۋلەلەندىرۋگە تاباندى بولىپ، ءمورال مەن ونەردە بىردەي ۇزدىك بولۋعا تالپىنۋ بارىسىندا ءومىر قۇنىن جاراتۋ كەرەك. باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماڭىزدى ءسوزى جۇرتتى شابىتتاندىرىپ، ەكپىندەي ىلگەرىلەۋگە جىگەرلەندىردى، قالىڭ ادەبيەت - كوركەمونەر قىزمەتكەرلەرىنىڭ تاريحي بورىشتى اناعۇرلىم ويداعىداي ارقالاپ، نەگىز قالاۋ، رۋح سومداۋ جاعىندا جاڭا جاۋاپكەرلىك كورسەتىپ، تۋراشىلدىقتان جازباي، جاڭالىق اشۋ جاعىندا تىڭ ىسكەرلىك كورسەتىپ، تاماشا ءمورالدىق جەتىلىم جاعىندا شىت جاڭا بەينە كورسەتىپ، ءوزىن تىنباي الۋەتتەندىرەتىن، اسقاق مورالمەن ەلەۋلى مىندەت ارقالايتىن مادەنيەت جاسامپازدىعى ارقىلى جۇڭگو ادەبيەت - كوركەمونەرىنىڭ جاڭا بەينەسىن ايگىلەپ، جۇڭحۋا مادەنيەتىنىڭ تىڭ شۇعىلاسىن تۇلعالاپ، ەكىنشى 100 جىلدىق كۇرەس نىساناسىن جۇزەگە اسىرۋ، جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ ۇلى گۇلدەنۋى سىندى جۇڭگو ارمانىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قۋاتتى قۇن جەتەكشى كۇشىن، مادەنيەتتىك ۇيىستىرۋ كۇشىن، رۋحاني دەمەۋ كۇشىن ازىرلەدى، ماڭىزدى جەتەكشلىك رولعا يە، تەرەڭ ىقپال تۋدىراتىندىعى داۋسىز.

  مادەنيەت تاعدىرى مەملەكەت تاعدىرىمەن بايلانىستى، مادەنيەت تىنىسى ەل تىنىسىمەن جالعاسىپ جاتادى. جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ ۇلى گۇلدەنۋىن جۇزەگە اسىرۋ بوگەۋ بەرمەس تاريحي بارىسقا قادام تاستادى، تەك ۇلتتىڭ گۇلدەنۋى سىندى ءداۋىر تاقىرىبىن تەرەڭ يگەرىپ، ادەبيەت - كوركەمونەر جاسامپازدىعىن ۇلتتىڭ گۇلدەنۋ تاريحىنا جازعاندا، حالىقتىڭ كۇرەس جورىعىنا جازعاندا عانا ءداۋىر جۇكتەگەن اۋىر مىندەتتى اناعۇرلىم ويداعىداي ارقالاۋعا بولادى. حالىق − ادەبيەت - كوركەمونەردىڭ اناسى، حالىقتى قاينار ەتۋ، حالىق ءۇشىن بولۋ، حالىققا ءتان بولۋ − سوتسياليستىك ادەبيەت - كوركەمونەردىڭ ءتۇبىرلى تۇرعىسى، سونداي - اق سوتسياليستىك ادەبيەت - كوركەمونەردىڭ گۇلدەنىپ - كوركەيۋىنىڭ، دامۋىنىڭ قوزعاۋشى كۇش تياناعى، تەك حالىقتى وزەك ەتكەن جاسامپازدىق باعدارىنا تاباندى بولىپ، ادەبيەت - كوركەمونەردىڭ گۇل باقشاسىن حالىق ءۇشىن ماڭگى قۇلپىرتۋعا، ادەبيەت - كوركەمونەر اتاۋلىنىڭ تاۋسىلىپ بەرمەيتىن، سارقىلا قويمايتىن مول قاينارى بولۋىنا مۇمكىندىك جاساعاندا عانا، ادەبيەت - كوركەمونەر جاسامپازدىعى قوردالانعان كۇش - قۋات پەن جينالعان تارتىمدىلىققا يە بولادى. ءبىر ءداۋىردىڭ ادەبيەت - كوركەمونەر تابىسىن تارازىلاۋدا ەڭ سوڭىندا تۋىندىعا قاراۋ كەرەك، ادەبيەتشىلەردىڭ، كوركەمونەرشىلەردىڭ ءومىر قۇنىن تارازىلاۋدا دا تۋىندىعا قاراۋ كەرەك، دارقان دا شۇرايلى جۇڭحۋا وركەنيەتى جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ وزگەشە رۋحاني بەلگىسى، زامانىمىزداعى جۇڭگو ادەبيەت - كوركەمونەرىنىڭ ءتۇپ تامىرى، سونداي - اق ادەبيەت - كوركەمونەر جاسامپازدىعىنىڭ اسىلى، تەك تۋراشىلدىقتان جازباي، جاڭالىق اشۋعا تاباندى بولىپ، جالعاستىرۋ مەن جاڭالىق اشۋدىڭ قاتىناسىن يگەرىپ، بۇرىنعىلاردان ۇيرەنگەندە ەسكىلىككە جابىسىپ الماعاندا، قاساڭ قاعيدانى بۇزعاندا زاڭدىلىققا قارسى كەلمەگەندە عانا، وسى ۇلى ۇلتىمىزدىڭ، ۇلى ءداۋىرىمىزدىڭ قالاۋىنان شىعاتىن تاڭداۋلى تۋىندىنى جارىققا شىعارۋعا بولادى. حالىقارالىق قوعام جۇڭگونىڭ دامۋ جولى مەن تابىس قۇپياسىن اشىپ، جۇڭگو حالقىنىڭ تۇرمىسىنىڭ وزگەرىسى مەن جان دۇنيەسىن ءبىلۋدى ءۇمىت ەتەدى، تەك دۇنيە جۇزىنە، ادامزاتقا كوز تاستاپ، بۇرىنعىلاردىڭ جولىن جالعاستىرىپ، قازىرگى تاڭنىڭ وزگەرىسىنە سايكەسىپ، جۇڭگونىڭ ەستەتيكالىق تۇپكى ويىن ايگىلەيتىن، زامانىمىزداعى جۇڭگونىڭ قۇن كوزقاراسىن تاراتاتىن، بۇكىل ادامزاتتىڭ ورتاق قۇن تالپىنىسىن بەينەلەيتىن اناعۇرلىم كوپ تاڭداۋلى تۋىندىنى جارىققا شىعارعاندا عانا، جاندى دا ستەرەولدى جۇڭگونى ايگىلەپ، ادامزاتتىڭ تاعدىرلاس ورتاق تۇلعاسىن قۇرۋدى ىلگەرىلەتۋگە جاڭا تاراۋ جازا الامىز. ادەبيەت - كوركەمونەر ادام تاربيەلەۋ مىندەتىن ارقالاپ وتىر، ونەگە كورسەتىپ ادام تاربيەلەيتىن ادام، ءسوز جوق، اۋەلى، ءوز بويىنان ونەگە كورسەتۋ كەرەك؛ رۋحتى سومداپ نەگىزدى جەتىلدىرەتىن ادام، ءسوز جوق، اۋەلى، ءوزىن سومداۋ كەرەك، تەك ءوزىنىڭ ءمورالدىق جەتىلىمىن، قوعامدىق وبرازىن تۋىندىنىڭ قوعامدىق ونىمدىلىگىمەن بىرلىككە كەلتىرىپ، كوركەمونەر مۇراتىنا تاباندى بولىپ، ءمورال مەن ونەردە بىردەي ۇزدىك بولۋعا تالپىنعاندا عانا، وسكەلەڭ مىنەز - قۇلىق جانە ءتىلى مەن مازمۇنى بىردەي كوركەم تۋىندىلار ارقىلى تاريح ءۇشىن دۇرىس سالت قالدىرۋعا، ادامدار ءۇشىن تاماشا ءمورالدى اسقاقتاتۋعا، ءوزى ءۇشىن ات - اتاعىنا داق سالماۋعا بولادى.

  باس شۋجي شي جينپيڭ بىلاي دەپ اتاپ كورسەتتى: ”ءداۋىر ەلىمىز ادەبيەت - كوركەمونەرىنىڭ گۇلدەنىپ - كوركەيۋىنە، دامۋىنا بۇرىن بولىپ كورمەگەن كەڭ ءورىس ازىرلەدى. سوتسياليستىك ادەبيەت - كوركەمونەردىڭ گۇلدەنىپ - كوركەيۋىن، دامۋىن ىلگەرىلەتىپ، سوتسياليستىك مادەنيەتتە قۋاتتى ەل قۇرۋدا قالىڭ ادەبيەت - كوركەمونەر قىزمەتكەرلەرى بۇلتارتپاس بورىش، كەلەلى مىندەت ارقالاپ وتىر، ۇلكەن ىستەر تىندىرا الادى“. ۇلى تاريح كوزقاراسىن، ۇلى ءداۋىر كوزقاراسىن ورناتىپ، تاريحي ءۇردىس پەن ءداۋىردىڭ ۇلكەن اۋقىمىن يگەرىپ، جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ 1000 جىلدىق وراسان زور وزگەرىسىن بەينەلەپ، 100 جىلدىق جۇڭگونىڭ دۇرىس ءومىر جولىن اشىپ كورسەتىپ، وتانشىلدىقتى وزەك ەتكەن ۇلتتىق رۋح پەن رەفورما جاساۋدى، جاڭالىق اشۋدى وزەك ەتكەن ءداۋىر رۋحىن اسقاقتاتىپ، پارتيا قۇرۋ ۇلى رۋحىن ساۋلەلەندىرىپ، ءداۋىر اۋەنىن اسقاقتاتا شىرقاۋى، ءداۋىر وزگەرىسىنەن، جۇڭگونىڭ العا باسۋىنان، حالىقتىڭ ۇنىنەن نەگىزگى تاقىرىپ سۇرىپتاپ، ماتەريال ەكشەپ، جاڭا داۋىردەگى رۋحاني بەينەنى جان - جاقتى، تولىق كورىنىسپەن ايگىلەۋ كەرەك. حالىقتى كوڭىل تورىنە قويىپ، ءداۋىر ءۇشىن، حالىق ءۇشىن جىر سەلدەتىپ، يدەياسى تەرەڭ، كىرشىكسىز دە قاراپايىم، سارا دا قۋاتتى تاڭداۋلى تۋىندىلار ارقىلى حالىقتىڭ ەستەتيكالىق كوزقاراسىن، قۇن كوزقاراسىن نارلەندىرىپ، حالىقتىڭ رۋحاني ومىردە اناعۇرلىم تولىسۋىنا مۇمكىندىك جاساۋ كەرەك. كەمەلدىلىككە تالپىنىپ، باتىلدىقپەن جاڭالىق اشىپ، ساپانى جوعارىلاتۋدى ادەبيەت - كوركەمونەر تۋىندىسىنىڭ ارقاۋى ەتىپ، جۇڭحۋانىڭ تاڭداۋلى ءداستۇرلى مادەنيەتىنىڭ يدەيالىق كوزقاراسىن، گۋمانيتارلىق رۋحىن، ءمورالدىق ولشەمىن كادەگە جاراتىپ، جاڭا تەحنيكالاردى، جاڭا تاسىلدەردى دۇرىس قولدانىپ، ادەبيەت - كوركەمونەر جاسامپازدىعىندا مازمۇنى قوردالى، كومەسكى كۇشى مىعىم سونى ءورىستى ايگىلەۋ كەرەك. سەنىم مەن مۇرات بولىپ، جۇڭگونىڭ بايتاق دالاسىن تياناق ەتىپ، جۇڭگو حيكاياسىن ويداعىداي بايانداپ، دۇنيە ءجۇزى تانيتىن اناعۇرلىم كوپ جۇڭحۋا مادەنيەتى وبرازىن سومداپ، ۇلتقا بەيىمدەلگەن كوركەمونەردىڭ مازمۇنى مەن فورماسىن دامىتۋعا باسا ءمان بەرىپ، ۇلتتىق، حالىقتىق ادەبيەت - كوركەمونەر داستۇرىنە مۇراگەرلىك ەتىپ جانە ونى ساۋلەلەندىرىپ، ستيلدىك اعىمدى، فورمالىق ۇلگىنى كەڭەيتىپ، دۇنيە ءجۇزى ادەبيەت - كوركەمونەر سالاسىندا جۇڭگو ايبىنىن، جۇڭگو ستيلىن ايقىن ورناتۋ كەرەك. شىعارماشىلىقتا قاجىر - قايرات كەرەك، ونەرگە قۋات كەرەك، وبراز سومداۋدان كەلەدى، ونىمدىلىك ساپادان كەلەدى، اتاق - ابىروي ءمورال مەن ونەردەن كەلەدى، قالىڭ ادەبيەت - كوركەمونەر قىزمەتكەرلەرى وزدەرىنىڭ قوعامدىق ىقپالىن قاستەرلەپ، تۋىندىنىڭ قوعامدىق ونىمدىلىگىن مۇقيات، قاتاڭ ويلاسۋ كەرەك، دەڭگەيدى، وزىندىك ستيلدى، جاۋاپكەرشىلىكتى دارىپتەپ، سالاۋاتتى، تۋراشىل ادام بولىپ، كىرشىكسىز جۇمىس ىستەپ، شىنشىلدىقتى، ىزگىلىكتى، سۇلۋلىقتى جىرلاپ، جالعاندىقتى، سۇرقيالىقتى، پاسىقتىقتى سىن تەزىنە الۋ، كاسىپتىك سالتتى، كوركەمونەر ءمورالىن ساۋلەلەندىرىپ، ار - نامىسىن ساقتاپ، ءوزىن ايالايتىن، ءوزارا ۇيرەنىپ، ءوزارا ۇلگى الاتىن، تازا، كىرشىكسىز كاسىپتىك سالت قالىپتاستىرۋ كەرەك.

  ”وتانىم ءالى دە سول كونە شاڭىراق، باعالى مۇرالاردى ساقتادى ۇزاق، كەزىندە بۇرىنعىلار شىققان ورگە، قازىرگى ۇرپاقتاردا شىعىپ باراد“. جاڭا ءداۋىر، جاڭا جورىق − زامانىمىزداعى جۇڭگو ادەبيەت - كوركەمونەرىنىڭ تاريحي ورنى، شي جينپيڭ جولداستى ۇيتقى ەتكەن پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ پارمەندى باسشىلىعىندا، قالىڭ ادەبيەت - كوركەمونەر قىزمەتكەرلەرى ۇلتتىڭ گۇلدەنۋى سىندى ۇلى ءىستى كوكەيدە ساقتاپ، حالىق تۇرعىسىندا بەرىك تۇرىپ، تۋراشىلدىقتان جازباي جاڭالىق اشۋعا تاباندى بولىپ، جۇڭگو حيكاياسىن سۇيىسپەنشىلىكپەن، كۇش سالا ويداعىداي بايانداپ، دۇرىس جولدى ساۋلەلەندىرۋگە تاباندى بولسا، ءسوز جوق، سوتسياليستىك ادەبيەت - كوركەمونەردىڭ گۇلدەنىپ - كوركەيۋىن، دامۋىن ىلگەرىلەتىپ، سوتسياليستىك مادەنيەتتە قۋاتتى ەل قۇرۋ جولىندا تىڭ دا اناعۇرلىم زور ۇلەس قوسا الادى!

  (شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ 12 - ايدىڭ 16 - كۇنى بەيجيڭنەن بەرگەن حابارى)

جاۋاپتى رەداكتور: بەردىقان مۇراتقان ۇلى