كەلەلى نازاريالىق جانە امالياتتىق ماسەلەلەردى دۇرىس تانۋ جانە يگەرۋ كەرەك

  ورتالىقتىڭ ەكونوميكالىق قىزمەت ءماجىلىسىنىڭ رۋحىن ۇيرەنۋ، دايەكتىلەندىرۋ جونىندە

  حالىق گازەتىنىڭ شولۋشىسى

  ”جاڭا دامۋ كەزەڭىنە وتكەندە، ەلىمىز دامۋىنىڭ ىشكى - سىرتقى ورتاسىندا تەرەڭ وزگەرىستەر تۋىلىپ، كوپتەگەن جاڭا، كەلەلى نازاريالىق جانە امالياتتىق ماسەلەلەرگە ءدوپ كەلىپ وتىر، ونى دۇرىس تانۋ جانە يگەرۋ قاجەت“. ورتالىقتىڭ ەكونوميكالىق قىزمەت ماجىلىسىندە بىرگە بايۋدى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ستراتەگيالىق نىساناسى مەن امالياتتىق جولىن دۇرىس تانۋ جانە يگەرۋ، كاپيتالدىڭ ەرەكشەلىگى مەن ارەكەت زاڭدىلىعىن دۇرىس تانۋ جانە يگەرۋ، باستاپقى ونىمدەرمەن قامداۋدى قامتاماسىز ەتۋدى دۇرىس تانۋ جانە يگەرۋ، ەلەۋلى حاۋىپ - قاتەرلەردەن ساقتانۋدى جانە ونى جويۋدى دۇرىس تانۋ جانە يگەرۋ، كومىر قىشقىل گازىنىڭ شىعارىلۋىن ەڭ جوعارى ماننەن اسىرماۋدى، كومىر قىشقىل گازىن بەيتاراپتاندىرۋدى دۇرىس تانۋ جانە يگەرۋ كەرەكتىگى باسا دارىپتەلدى.

  دامۋدى جۇزەگە اسىرۋ بارىسى، تۇپتەپ كەلگەندە، ماسەلەنى ۇزدىكسىز بايقاۋ، ماسەلەنى شەشۋ بارىسى سانالادى. پارتيا 18 - قۇرىلتايىنان بەرى پارتيا مەن مەملەكەت ىستەرىندە تاريحي جەتىستىكتەرگە قول جەتتى، تاريحي وزگەرىستەر جارىققا شىقتى، مۇنداعى اسا ماڭىزدى ءبىر تاجىريبە − ماسەلەنى باعدار ەتۋدەن جازباي، ءىس جۇزىندىك ماسەلەلەردى شەشۋدى قىزمەت جاعدايىن اشۋدىڭ تىڭ سەرپىلىس ءتۇيىنى ەتۋ بولدى. مىنانى، ءسوز جوق، كورە ءبىلۋىمىز كەرەك: عاسىرلىق ىندەتتىڭ سوققىسىندا 100 جىلدىق وزگەرىس جەدەل قۇبىلىپ، سىرتقى ورتا اناعۇرلىم كۇردەلى، قاتاڭ جانە تۇراقسىز بولۋدا؛ جاڭا دامۋ كەزەڭىنە وتكەندە، شەشۋگە ءتيىستى ماسەلەلەر بارعان سايىن كوپ تۇرلىلەنىپ، بارعان سايىن كۇردەلىلەسە تۇسەدى. ورتالىقتىڭ ەكونوميكالىق قىزمەت ماجىلىسىندە ايقىن ورتاعا قويىلعان 5 جاقتاعى كەلەلى نازاريالىق جانە اماليات ماسەلە − پارتيا مەن مەملەكەت ىستەرىنىڭ دامۋىنا ساياتىن جالپى جاعدايلىق، ستراتەگيالىق، بولجالدىق ماسەلەلەر، ول شي جينپيڭ جولداستى ۇيتقى ەتكەن پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ ەلىمىز دامۋىندا ءدوپ كەلگەن كوپتەگەن جاڭا كەلەلى نازاريالىق جانە امالياتتىق ماسەلەلەرگە قىراعىلىقپەن كوز جىبەرگەندىگىن، تەرەڭ ويلانعاندىعىن جانە عىلمي تۇجىرىمداعاندىعىن ىشكەرىلەي ايگىلەپ، ءبىزدىڭ جاڭا دامۋ كەزەڭىن تياناق ەتىپ، جاڭا دامۋ ۇستانىمىن تولىق، دالمە - ءدال، جاپپاي دايەكتىلەندىرىپ، جاڭا دامۋ ارناسىن جەدەل قالىپتاستىرىپ، جوعارى ساپالى دامۋدى ىلگەرىلەتىپ، جاپپاي سوتسياليستىك وسىزاماندانعان مەملەكەت قۇرۋدىڭ جاڭا جەڭىسىنە قۇلشىنا قول جەتكىزۋ جونىنەن كەلەلى جەتەكشى مانگە يە.

  ءداۋىردىڭ بيىگىنەن، كەلەلى جاعدايدىڭ بيىگىنەن ماسەلەنى بايقاۋ، ماسەلەنى زەرتتەۋ −ماسەلەنى شەشۋدىڭ، دامۋدى ىلگەرىلەتۋدىڭ تەتىگى. مىنانى، ءسوز جوق، كورە ءبىلۋىمىز كەرەك: بىرگە بايۋ سوتسياليزمنىڭ ماندىك تالابى، ەلىمىزدىڭ سوتسياليستىك ءتۇزىمى جاعدايىندا، قوعامدىق وندىرگىش كۇشتەردى ۇزدىكسىز ازات ەتىپ جانە دامىتىپ، قوعامدىق بايلىقتى ۇزدىكسىز جاراتۋمەن جانە توپتاۋمەن بىرگە، ەكى ۇيەككە جىكتەلۋدىڭ دە الدىن الۋ كەرەك. بىرگە بايۋ نىساناسىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن، ەڭ اۋەلى، بۇكىل ەل حالقىنىڭ ورتاق كۇرەسى ارقىلى ”بالكۇلشەنى“ ۇلكەيتۋ، جاقسارتۋ، ونان سوڭ، ۇيلەسىمدى تۇزىمدىك ورنالاستىرۋ ارقىلى ”بالكۇلشەنى“ ويداعىداي ءبولۋ كەرەك. بۇل ۇزاق ۋاقىتتىق تاريحي بارىس، وسى نىساناعا قاراي نىق قادام تاستاۋ كەرەك. بۇل بىزدەن بىرگە بايۋدى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ستراتەگيالىق نىساناسى مەن امالياتتىق جولىن دۇرىس تانۋدى جانە يگەرۋدى تالاپ ەتەدى. مىنانى، ءسوز جوق، كورە ءبىلۋىمىز كەرەك: سوتسياليستىك بازار شارۋاشىلىعى ۇلى جاسامپازدىق، سوتسياليستىك بازار شارۋاشىلىعىندا ءتۇرلى فورماداعى كاپيتالداردىڭ بولۋى ءسوزسىز، كاپيتالدىڭ ءوندىرىس فاكتورى رەتىندەگى بەلسەندى رولىن ساۋلەلەندىرۋ، سونىمەن بىرگە ونىڭ كەرەناۋ رولىن ۇتىمدى تىزگىندەۋ كەرەك. كاپيتالدىڭ ءتارتىپسىز ۇلعايۋىن تەجەۋ كاپيتالدىڭ قاجەتى جوق دەگەندىك ەمەس، قايتا كاپيتالدى ءتارتىپتى دامىتۋ بولىپ تابىلادى. بۇل بىزدەن كاپيتالدىڭ ەرەكشەلىگى مەن ارەكەت زاڭدىلىعىن دۇرىس تانۋدى جانە يگەرۋدى تالاپ ەتەدى. مىنانى، ءسوز جوق، كورە ءبىلۋىمىز كەرەك: ەلىمىز سياقتى ءىرى مەملەكەت ءۇشىن الىپ ايتقاندا، باستاپقى ونىمدەرمەن قامداۋدى ويداعىداي قامتاماسىز ەتۋ − كەلەلى ستراتەگيالىق ماسەلە. ستراتەگيالىق جوسپارلاۋدى كۇشەيتىپ، قامداۋ حاۋىپسىزدىگىنە شىنايى كەپىلدىك ەتكەندە عانا، دامۋدىڭ ىرىقتىلىعىن مىقتاپ يگەرەتىن بولامىز. بۇل بىزدەن باستاپقى ونىمدەرمەن قامداۋدى قامتاماسىز ەتۋدى دۇرىس تانۋدى جانە يگەرۋدى تالاپ ەتەدى. مىنانى، ءسوز جوق، كورە ءبىلۋىمىز كەرەك: حالىقارالىق جاعداي كۇردەلى دە الماعايىپ بولۋدا، رەفورمانىڭ، دامۋدىڭ، ورنىقتىلىقتىڭ مىندەتى جاپالى دا اۋىر، ءبىز ءدوپ كەلىپ وتىرعان حاۋىپ - قاتەرلەر مەن سىن - سايىستار بۇرىن بولىپ كورىلمەگەن. دامۋ مەن حاۋىپسىزدىكتى ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ، تومەنگى شەكتە ويلاۋعا تاباندى بولىپ، تاۋقىمەت تانىمىن كۇشەيتىپ، ساقتانۋ - تىزگىندەۋ قابىلەتىن كۇشەيتىپ، ەلەۋلى حاۋىپ - قاتەرلەردەن ساقتانۋعا جانە ونى جويۋعا كۇش سالعاندا عانا، ەكونوميكانىڭ ۇزدىكسىز اقاۋسىز دامۋىن جانە قوعامنىڭ كەلەلى جاعدايىنىڭ ورنىقتىلىعىن ساقتاي الامىز. بۇل بىزدەن ەلەۋلى حاۋىپ - قاتەرلەردەن ساقتانۋدى جانە ونى جويۋدى دۇرىس تانۋدى جانە يگەرۋدى تالاپ ەتەدى. مىنانى، ءسوز جوق، كورە ءبىلۋىمىز كەرەك: كومىر قىشقىل گازىنىڭ شىعارىلۋىن ەڭ جوعارى ماننەن اسىرماۋدى، كومىر قىشقىل گازىن بەيتاراپتاندىرۋدى جۇزەگە اسىرۋ − جوعارى ساپالى دامۋدى ىلگەرىلەتۋدىڭ ىشكى تالابى، ول كەڭ كولەمدى ءارى تەرەڭ ەكونوميكالىق، قوعامدىق وزگەرىس، استە وڭاي - وسپاق جۇزەگە اسا سالمايدى. ونى تاباندىلىقپەن ىلگەرىلەتۋ كەرەك، دەسەدە ءبىر جولدا بىتىرە سالۋ مۇمكىن ەمەس. بۇل بىزدەن كومىر قىشقىل گازىنىڭ شىعارىلۋىن ەڭ جوعارى ماننەن اسىرماۋدى، كومىر قىشقىل گازىن بەيتاراپتاندىرۋدى دۇرىس تانۋدى جانە يگەرۋدى تالاپ ەتەدى.

  ماسەلەنى بايقاۋ، ماسەلەگە بەتپە - بەت كەلۋ، سايىپ كەلگەندە، ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن. بىرگە بايۋدى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ستراتەگيالىق نىساناسى مەن امالياتتىق جولىن دۇرىس تانۋدا جانە يگەرۋدە جوعارى ساپالى دامۋدى ىلگەرىلەتۋ بارىسىندا جۇمىستانۋدى الدىمەن ويلاستىرۋدى باعدار ەتۋدى كۇشەيتىپ، ءبولىستىڭ فۋنكتسياسى مەن رولىن ساۋلەلەندىرىپ، بار كۇشتى سالۋعا، شاماعا قاراي ىستەۋگە تاباندى بولىپ، الەۋمەتتىك قىزمەت وتەۋدىڭ ساياسات - ءتۇزىم جۇيەسىن كەمەلدەندىرۋ كەرەك. كاپيتالدىڭ ەرەكشەلىگى مەن ارەكەت زاڭدىلىعىن دۇرىس تانۋدا جانە يگەرۋدە كاپيتالعا ”باعدار شام“ ورناتىپ، كاپيتالدى ءونىمدى باقىلاۋ - باسقارۋدى زاڭ بويىنشا كۇشەيتىپ، كاپيتالدىڭ جۇيەلى، اقاۋسىز دامۋىن قولداپ جانە وعان جەتەكشىلىك ەتىپ، سوتسياليستىك نەگىزگى ەكونوميكالىق تۇزىمگە تاباندى بولىپ جانە ونى كەمەلدەندىرىپ، جالپىلىق مەنشىكتەگى شارۋاشىلىقتى تيتتەي دە مىزعىماستان بەكەمدەپ جانە دامىتىپ، جالپىلىق مەنشىككە جاتپايتىن شارۋاشىلىقتىڭ دامۋىنا تيتتەي دە مىزعىماستان دەم بەرۋ، قولداۋ كورسەتۋ، جەتەكشىلىك ەتۋ كەرەك. باستاپقى ونىمدەرمەن قامداۋدى قامتاماسىز ەتۋدى دۇرىس تانۋدا جانە يگەرۋدە، ۇنەمشىلدىكتى الدىڭعى ورىنعا قويۋعا تاباندى بولىپ، ەل ءىشى بايلىق ءوندىرىسى قامتاماسىزدىق قۋاتىن كۇشەيتىپ، اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ كەشەندى ءوندىرىس قۋاتىن جوعارىلاتۋدى اناعۇرلىم كورنەكتى ورىنعا قويىپ، جۇڭگولىقتاردىڭ ءوز كەسەسىن قاي - قاشان دا ءوز قولىندا مىقتاپ ۇستاۋىنا شىنايى كەپىلدىك ەتۋ كەرەك. ەلەۋلى حاۋىپ - قاتەرلەردەن ساقتانۋدى جانە ونى جويۋدى دۇرىس تانۋدا جانە يگەرۋدە كەلەلى جاعدايدى ورنىقتىرۋ، ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ سايكەستىرۋ، تۇرگە ءبولىپ شارا قولدانۋ، دالمە - ءدال الاستاۋ باعىتى بويىنشا، حاۋىپ - قاتەردى ءبىر جاقتى ەتۋ قىزمەتىن ويداعىداي يگەرىپ، فينانستى زاڭمەن باسقارۋ قۇرىلىسىن كۇشەيتىپ، جەرگىلىكتى ورىنداردىڭ، فينانس باقىلاۋ - باسقارۋ سالالارىنىڭ، كاسىپ سالالارىن باسقارۋ ورىندارىنىڭ، ت. ب جاۋاپكەرشىلىگىن ناقتىلاندىرىپ، كاسىپورىنداردىڭ ءوزىن قۇتقارۋداعى تۇلعالىق جاۋاپكەرشىلىگىن ناقتىلاندىرىپ، فينانس باقىلاۋ - باسقارۋ كادرلار قوسىنى قۇرىلىسىن كۇشەيتىپ، حاۋىپ - قاتەردى جويۋ ساياساتىن زەرتتەپ جاساپ، فينانستىق حاۋىپ - قاتەرلەردى ءبىر جاقتى ەتۋ مەحانيزمىن كەمەلدەندىرۋ كەرەك. كومىر قىشقىل گازىنىڭ شىعارىلۋىن ەڭ جوعارى ماننەن اسىرماۋدى، كومىر قىشقىل گازىن بەيتاراپتاندىرۋدى دۇرىس تانۋدا جانە يگەرۋدە بۇكىل ەل بويىنشا ءبىر تۇتاس جوسپارلاۋ، ۇنەمشىلدىكتى الدىڭعى ورىنعا قويۋ، قوس تەگەرشىكپەن جەبەۋ، ءىش پەن سىرت ىركىلسسىز بولۋ، حاۋىپ - قاتەردەن ساقتانۋ پرينسيبىنە تاباندى بولىپ، كومىر نەگىز ەتىلگەن نەگىزگى مەملەكەت جاعدايىن تياناق ەتىپ، كومىر مەن جاڭا ەنەرگيانى ساپالى بىرلەستىرۋدى ىلگەرىلەتىپ، ەنەرگيا جۇمسالىمىنا ”قوس تىزگىندەۋدەن“ كومىر قىشقىل گازىن شىعارۋدىڭ جالپى مولشەرى مەن كۇشەمەلىلىگىن ”قوس تىزگىندەۋگە“ قاراي بۇرىلىس جاساۋعا شارت - جاعداي جاراتىپ، ەرتەرەك جۇزەگە اسىرىپ، لاستاۋشى زاتتاردى شىعارۋدى ازايتۋعا، كومىر قىشقىل گازىنىڭ شىعارىلۋىن تومەندەتۋگە ىنتالاندىرۋ - تەجەۋ مەحانيزمىن جەدەل ورناتىپ، ەنەرگيامەن قامداۋعا شىنايى كەپىلدىك ەتىپ، ەنەرگيا توڭكەرىسىن ىشكەرىلەي ىلگەرىلەتىپ، ەنەرگيادا قۋاتتى ەل قۇرۋدى جەدەلدەتۋ كەرەك.

  100 جىلدىق كۇرەس تاريحىنا قايىرىلا قاراساق، پارتيامىزدىڭ يدەيانى بىرلىككە كەلتىرىپ، اياق الىستى بىرلىككە كەلتىرىپ، ءبىر نيەتپەن ىنتىماقتاسا العا باسا الۋىنىڭ، توڭكەرىستىڭ، قۇرىلىستىڭ، رەفورمانىڭ ۇلى جەڭىسى مەن شۇعىلالى تابىستارىنا قول جەتكىزە الۋىنىڭ سەبەبى − پارتيامىزدىڭ ماركسيزمنىڭ جەتەكشىلىگىنە تاباندى بولىپ، بيىكتە تۇرىپ الىستى بولجاپ، بولماشى بەلگىسىنەن بولاشاعىن اڭعارىپ، رەال ماسەلەلەردى شەشۋمەن قوسا، ستراتەگيالىق ماسەلەلەردى دە شەشىپ، اۋقىمعا ءدال تۇجىرىم جاساپ جانە ونى يگەرىپ، ءىس جۇزىندىككە ۇيلەسەتىن نىسانا - مىندەتتەردى، ساياسات - تاكتيكالاردى بەلگىلەۋىندە. شي جينپيڭ جولداستى ۇيتقى ەتكەن پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ پارمەندى باسشىلىعىندا، ەلىمىزدىڭ دامۋىندا ءدوپ كەلىپ وتىرعان كەلەلى نازاريالىق جانە امالياتتىق ماسەلەلەردى دۇرىس تانىپ جانە يگەرىپ، ماسەلەنى باعدار ەتۋ مەن نىسانانى باعدار ەتۋگە تاباندى بولىپ، نەگىزدى بەكەمدەۋگە، باسىمدىقتاردى ساۋلەلەندىرۋگە، ولقىلىقتى تولىقتاۋعا، ءالسىز تۇستاردى كۇشەيتۋگە كۇش سالساق، ءبىز، ءسوز جوق، ماسەلەنى ۇزدىكسىز شەشۋ بارىسىندا اناعۇرلىم زور دامۋدى جۇزەگە اسىرىپ، ”جۇڭگو“ اتتى الىپ كەمە، ءسوز جوق، تولقىن جارا العا ىلگەرىلەپ، ورنىقتى قاداممەن الىس ساپارعا جەتەتىن بولادى.

  (شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ 12 - ايدىڭ 14 - كۇنى بەيجيڭنەن بەرگەن حابارى)

جاۋاپتى رەداكتور: بەردىقان مۇراتقان ۇلى