قالقام! ادام تابيعاتى مىنە وسىلاي، ۇقتىڭ با

1. قاتەلىگىڭدى كوزدەيتىندەر كوپ

قارت ۇستاز مىنا قاراپايىم ەسەپتى دوسكاعا جازدى.

2+2=4 4+4=8 8+8=16 9+9=19

وتىرعان شاكىرتتەرى شۋلاپ سالا بەردى:

-ۇستاز، ٴبىر ەسەپتى قاتە شىعارىپ الدىڭىز.

-سولاي، ٴبارىڭ كورىپ وتىرسىڭدار، سوڭعى ەسەپتى قاتە جازىپپىن،-دەدى قارت ۇستاز باسىن كوتەرىپ،-الدىڭعى ٷش ەسەپتى تۋرا جازعانىمدى ماقتاماي،

نەلىكتەن ٴبىر عانا ەسەپتى قاتە جازعانىما بولا جازعىراسىڭدار؟ وسىنى ويلاپ كوردىڭدەر مە؟

بايقاساڭىز، ادام تابيعاتى وسىلاي. سەن وعان ون رەت جاقسىلىق جاساساڭ، ۇمىتىپ كەتۋى مۇمكىن، الدا-جالدا بايقاماي ٴبىر رەت كوڭىلىن اۋىرتىپ الساڭ،

سونى ەسىنە مىقتاپ ساقتاۋى عاجاپ ەمەس.

ٴبىر پيسحولوگ مىناداي ٴبىر تاجىريبە جاساعان: ٴبىر بەت اق قاعازدىڭ ورتاسىنا ٴبىر قارا نۇكتە سىزىپ، قاعازدى كوتەرىپ تۇرىپ، ەكى شاكىرتىنەن:

-نە كوردىڭدەر؟-دەپ سۇراعاندا، ەكەۋى دە:

-قارا نۇكتەنى كوردىك،-دەپ جاۋاپ بەرگەن. سوندا پيسحولوگ:

-قاتەلەستىڭدەر، سەندەر مەنىڭ قولىمداعى اق قاعازدى كورمەي، نەگە كىشكەنە عانا نوقاتتى كورەسىڭدەر؟ بۇل سەندەردىڭ ادام تابيعاتىنداعى ارتىقشىلىقتاردى عانا ەمەس، جەتەرسىزدىگىن عانا كورۋگە بەيىمدەلگەن ناشار مىنەزدەمەلەرىڭدى ايقىنداپ تۇر،-دەيدى.

مىنە بۇل 100-1 نولگە تەڭ دەپ قورتىندىلانعان ادام تابيعاتى.

«ٴبىر تال ٴبيداي دوستىققا ارقاۋ بولار، ٴبىر ٴتۇيىر تاس جاۋلىققا باستار» دەگەن ۇلى ٴسوز بار.

كەيبىرەۋلەر تەك الا بەرۋگە قۇنىعىپ العان، جاقسىلىق ىستەپ، وعان قول ۇشىن بەرۋىڭ، سەنىڭ بورىشىڭ ەسەپتى. ونداي ادامدار تەبىرەنۋدەن جىراق، العىس ايتۋدان الشاق تۇرادى. تىرلىكتە ەلدىڭ ٴبارى «بورىشتىلىق» دەگەن ٴسوزدى تولىق ۇعىنا بەرمەيدى.

بىرەۋلەرگە جالباقتاپ كەپ جاتاسىڭ، سونىڭ جىرتىسىن جىرتىپ، سويىلىن سوعىپ جۇرەسىڭ. قولىڭنان كەلگەن جاقسىلىقتى جاساپ باعاسىڭ. الايدا، ٴوستىپ ٴجۇرىپ، ٴبىر جۇمىستى قاتە ىستەپ الساڭ، ايتقانىن ورىنداي الماي قالساڭ، وندا الدىنداعى الاساتىپ ىستەگەندەرىڭ تەككە كەتەدى؛ ەتىڭنەن ەت كەسىپ بەرسەڭ دە، بەتى بۇلك ەتپەي، بەزبۇيرەكتەنىپ جۇرە بەرەدى. ٴجۇز رەت كومەك جاساپ، ٴبىر رەت قولعابىس ەتە الماي قالساڭ، ول ٷشىن ەتكەن ەڭبەگىڭ نولگە تەڭ.

«سۋدى دا سىڭەتىن جەرگە قۇي».

كوڭىلشەك بول، كوپەس بول، دەسە دە، مۇنى قادىرىڭدى ٴبىلىپ، قاسيەتىڭدى تاني بىلەتىن ادامعا ىستە.

اقكوڭىل بول، ادال بول، دەسە دە، مۇنىڭدى جاناشىرلىعىڭدى سەزەتىن ادامعا ٴبول.

كەڭ پەيىل بولارسىڭ، كەشىرىمشىل بولارسىڭ، دەسە دە، وسىنىڭدى سەزىپ، جۇرەگىمەن تۇيسىنەتىن ادام بولسا، ساناڭا سايا، جانىڭا دەمەۋ، كوڭىلىڭە كورىك بەرەر.

2. وزىمشىلدىك ورگە باستىرمايدى

ەسەك، تيىرمەنگە:

-مەنەن ايىرىلساڭ، اينالۋدان توقتايسىڭ،-دەپ ەدى، تيىرمەن:

-قاسىمنان كەتسەڭ، جانىڭنان جۇدا بولاسىڭ،-دەدى.

يەسى ەسەگىن پىشاققا ٴىلدى، تيىرمەن جۇمىستان توقتادى.

مىناداي ٴبىر ٴسوزدى وقىعانىم بار:

«ادامنىڭ اڭقاۋلاۋ بولعانى ونىڭ جەتەرسىزدىگى ەمەس، ەگەر جالعان اڭقاۋ بەينەگە ەنبەسە؛ بىرەۋدىڭ پىسىق بولعانى جاقسى ٴىس، ەلدىڭ اۋىزىنداعىنى تارتىپ جەمەسە؛ تىرلىكتە باسقالاردان پايدالانۋ ورىندى، ەكى ايلانباي جاتىپ ۇمىتىپ كەتپەسەڭ؛ كەدەيلىكتىڭ سەنەن باسقا كىمى بار، قىرسىعىڭنان ارىلماساڭ، قاجىرلى ەڭبەك ەتپەسەڭ».

ارتىنان ٴسوز ەرمەيتىن ادام جوق. كۇندەردىڭ كۇنىندە ارامىز الىستاي باستاسا، وندا سەنىڭ وتە پىسىق، ال مەنىڭ وتە جايباسار بولعاندىعىمنىڭ نەمەسە سەنىڭ اسا تاقىس، مەنىڭ ناقۇرىس بولعاندىعىمنان بولار.

ەسىڭىزدە بولسىن، ادام تىرلىگى بەينە ساۋدا سياقتى. كەيدە اينالىمعا سالعان قارجىڭىز قايتىپ كەلمەي، زيانعا ۇشىراپ جاتۋىڭىز مۇمكىن. ەڭ ابىزالى ىسجۇزىندىككە بەتتەڭىز.

زيان تارتپاعان ادام پايدانىڭ قادىرىن، كەدىر-بۇدىرعا جولىقپاعان ادام مايدانىڭ قادىرىن؛ ايىرىلماعان ادام باردىڭ قادىرىن، ۇياتسىز ادام اردىڭ قادىرىن بىلمەيدى.

وتە اقكوڭىل بولساڭ، باسقالار سەنى وڭاي پايدالانىپ كەتەر؛

بىرەۋگە جالبىراقتاي بەرسەڭ، وسىلاي ىستەۋگە مىندەتتى سەزەر؛

وتە ادال بولساڭ، اككىلەرگە وڭاي جولىعارسىڭ؛

وتە مومىن بولساڭ، الدىڭداعى استان ايىرىلارسىڭ.

تىرلىك قىرىق تەمىردىڭ قىلاۋى. ٴار قىرىڭنان كورىنبەسەڭ، قىرقاي شالاتىندار قاشان دا بار.

ادامدىق قاسيەتىڭدى ساقتايمىن دەسەڭ، ادالدىقتى كوڭىلىڭە بۇك، جاناشىرلىقتى جانىڭنان تاستاما. دوسىڭ ياكي جارىڭ بولسىن، وعان دەگەن شىن نيەتىڭدى جوعالتپا، سەنىمڭدى سەلدىرەتپە. ارىنان ايىرىلعان ادام بارىنەن ايىرىلادى.

جۇرەكتى جاقىنداتاتىن نارسە جاناشىر جىلۋلىق، ادامدىق قاسيەتتەن ايىرىلماۋدىڭ ٴوزى ۇلىلىق.

3. قاناعاتسىز ادام قادىرىڭدى بىلمەس

ىندىنى كەتكەن ادامدى قاناعاتتاندىرۋ قيىننىڭ قيىنى. تالاي رەت ماقۇلدىق بەرىپ، ٴبىر رەت تويتارىس جاساساڭىز، ٴومىر بويى وكپە ارتىپ كەتۋى عاجاپ ەمەس. تالاي مارتە بوسقا بەرىپ، ٴبىر جول اقى تىلەسەڭ، كوك ەسەككە تەرىس ٴمىنۋى دە مۇمكىن.

كەي ادامعا جول بەرسەڭ، كەرديگەن بەتى كەتە بارادى. جول بەرۋگە بورىشتى سياقتىسىڭ. قىلعان سيىڭ، توككەن مەيىرىڭ باعالانباي دال بولاسىڭ. سەن ەڭكەيگەن سايىن، ول شالقايا قارايدى. جەر شارى سول ٷشىن ايلانىپ تۇرعانداي.

قورتىپ ايتقاندا، قاناعاتسىز ادام قادىرىڭدى بىلمەيدى.

تەبىرەنۋدى بىلمەگەن جاندى جالپىلداپ رازى ەتە المايسىڭ، ىندىنسىزدىڭ قۇلقىنىنا بويلاساڭ دا جەتە المايسىڭ.

***

مىناۋ ەسىڭىزدە ٴجۇرسىن: ۋادەنى ادال ادامعا ۇستات، ٴوزىڭدى ەسكەرەتىنگە ەر.

ادالدىعىڭدى ٴار قاشان اقپەيىل جاندارعا ارنا، ارامزا بولام دەپ ادالداردىڭ نازارىنان قالما.

  اۋدارعان: قاۋسىلقان قاسىمقان ۇلى

جاۋاپتى رەداكتور: بەردىقان مۇراتقان ۇلى