قونىستانۋعا جايلى، جۇمىستانۋعا ىڭعايلى بولدى، قىستاق كوركەيدى، حالىق بايىدى

انار بۇلت / شينجياڭ گازەتىنىڭ ءتىلشىسى ليۋ شياڭ

  قۇنارلى ەگىس اتىزى مىڭداعان شاقىرىمعا سوزىلىپ، داڭعىل جول قىستاقتارعا، وتباستارىنا دەيىن تۇتاستى، ءۇيدىڭ الدى - ارتىنان گۇل مەن ءشوپتىڭ حوش ءيىسى اڭقىدى، قىستاق تۇرعىندارى بايىپ، جۇزدەرىنەن شاتتىق كۇلكى ەستى... قازىر قورشاعان ورتاسى كوركەم، قونىستانۋعا جايلى، جۇمىستانۋعا ىڭعايلى كورىكتى اۋىل - قىستاقتار تيانشاننىڭ وڭتۇستىگى مەن سولتۇستىگىندە جۇلدىزداي جامىراپ، دوڭگەلەك داۋلەتتىلىك جولىنا اياق باسقان كورىكتى شينجياڭنىڭ ءار جەرىن ۇلاستىرۋدا.

  اۋىل - قىستاقتىڭ كوركى ارتا ءتۇستى

  اق داۋالدى، قارا كوك قاڭىلتاق كەرپىش توبەلى ۇيلەر مەن قويۋ جاسىل رەڭ ءبىر - بىرىنە ءار بەرىپ تۇر. كوكپەڭبەك جاساڭداردا، جىم - جىرت كوشە جولداردا جۇرسەڭىز، جياڭناننىڭ شاعىن قالاشىقتارىنا بارعانداي سەزىمگە بولەنەسىز.

  ءىس جۇزىندە بۇل ”جياڭنان شاعىن قالاشىقتارى“ ناعىز جياڭناننان نەشە مىڭ كيلومەتر شالعايدا، مىنە بۇل تيانشاننىڭ وڭتۇستىك بوكتەرىندەگى ونسۋ اۋدانى توقۇلا اۋىلى تومەنگى سۋبۇلاق قىستاعى.

  8 - ايدىڭ 10 - كۇنى كەش، قىستاق تۇرعىنى ءامار توحتى اۋلاسىنداعى ءجۇزىم سورەسىنىڭ استىندا ءدامى ءتىل ۇيىرەتىن جۇزىمنەن ءدام تاتىپ وتىر، ونىڭ ارت جاعىنداعى بولەك سالىنعان 2 قاباتتى كىشكەنە ”داچا“ ەرەكشە كوزگە تۇسەدى. ءامار جونىنەن العاندا، بۇل ءبىر كۇندەگى ەڭ ءبىر جانعا جايلى جايبىراقات شاق.

  ”دوڭگەلەك داۋلەتتىلىك“ دەگەن ءسوز بۇرىن ءاماردىڭ قيالىندا عانا بولاتىن، ول شىنىمەن كوز الدىندا ىسكە اسىپ، ءوزىنىڭ تۇرمىسى وسى سوزبەن بەينەلەنگەن شاقتا ءامار: وزگەرىس وتە زور بولدى، وسىنشا وزگەرەدى دەپ ويلاپ تا كورمەگەن ەدىم دەپ تىنباي تەبىرەندى.

  توپىراق ۇيدەن ”داچاعا“ دەيىن، شاڭ - توزاڭنان گۇلدەر جايناپ، قۇستار سايراعانعا دەيىن قىستاق كوركەيدى، العا ىلگەرىلەۋدىڭ ارىنى دا اناعۇرلىم كۇشەيە ءتۇستى. ءجۇزىم، الما ەگۋدەن جانە مال باعىمشىلىعىنان ءامار جىلىنا 100 مىڭ يۋان كىرىس كىرگىزدى.

  قىستاقتىڭ تازا، رەتتى بولۋىنان كورىكتى، قونىستانۋعا جايلى بولۋىنا قاراي دارەجەسىن جوعارىلاتۋدى كۇش سالا ىلگەرىلەتىپ، اۋىل - قىستاقتى جالپى بەتتىك گۇلدەندىرۋگە قورشاعان ورتا نەگىزىن بەرىك قالادى. جۋىرداعى جىلداردان بەرى رايونىمىز قىستاقتى جاسىلداندىرۋ، كوركەيتۋ، تۇرمىستىق لاس سۋلاردى جونگە سالۋ، نەگىزدىك قۇرىلعى قۇرىلىسى تەبىنىن ۇزدىكسىز ارتتىرىپ، جەر - جەردەگى اۋىل - قىستاقتاردا كورىكتەندىرۋ ۇلگىسىن باستادى.

  ”قانداي كوركەم!“. ءار رەت ساياحاتتىڭ قاۋىرت مەزگىلى كەلگەن سايىن، قورعاس اۋدانى كۇرە قالاشىعى داريا كوشە قىستاعىنىڭ تۇرعىنى حالمۇرات ءيمىردىڭ ءۇيىنىڭ اۋلاسىن كۇنى دەرلىكتەي ساياحاتشىلار مىنە وسىلايشا ماقتاپ جاتادى.

  ”قىستاق بارعان سايىن كوركەيدى، وتباسىمىزدى دا تاپ - تۇيناقتاي ەتىپ جاقسى ۇستاعانىمىز ءجون. جاقسىلاپ جيىستىرىپ، گۇل، ءشوپ ءوسىرۋ كەرەك، ءوزىمىز جايلى وتىرۋمەن بىرگە، ساياحاتشى باۋراۋعا دا بولادى، قازىر تۇرمىسىمىز بارعان سايىن جاقساردى“، - دەدى حالمۇرات شاتتانا كۇلىپ.

  بيىل رايونىمىز قىستاقتى تازارتۋ ارەكەتىن سەرپىلىس ءتۇيىنى ەتىپ، قىستاقتى تازارتۋ ارەكەتى مەن اۋىل - قىستاقتاعى دارەتحانا رەفورماسىن ورگانيكالى ۇشتاستىرىپ، اۋىل - قىستاق نەگىزدىك قۇرىلعى قۇرىلىسىمەن ورگانيكالى ۇشتاستىرىپ، اۋىل - قىستاقتا كاسىپ سالاسىن دامىتۋمەن ورگانيكالى ۇشتاستىرىپ، وركەنيەتتى اۋىل سالتى قۇرىلىسىمەن ورگانيكالى ۇشتاستىرىپ، شارۋالاردىڭ كىرىسىن ارتتىرۋمەن ورگانيكالى ۇشتاستىرىپ، اۋىل - قىستاقتى گۇلدەندىرۋدى جان - جاقتى سايكەستى ىلگەرىلەتتى.

  كاسىپ سالاسىنىڭ تاعانىن بەكەمدەدى

  دوڭگەلەك داۋلەتتى تۇرمىستا ”سىرتقى كەلبەتتى“ كوركەمدەۋمەن بىرگە، ”ىشكى جاقتى“ ءتىپتى دە نىعايتۋ كەرەك.

  بىرنەشە كۇننەن بەرى باركول قازاق اۆتونوميالى اۋدانى سانتاڭحۋ قالاشىعىنىڭ قۇمىل قاۋىنى، قىزىل بۇرىش، پاميدور سياقتى ەرەكشە ەگىس داقىلدارىنان ىركەس - تىركەس مول ءونىم الىنىپ، شياحۋ قىستاعىنىڭ تۇرعىنى لي گوچيڭ مۇرنىنا سۋ جەتپەي قاربالاستادى.

  ”بىلتىر مەن ەككەن قىزىل بۇرىش قاجەتتى قامداي الماي قالعان بولاتىن، بيىل تاعى 7 مۋ جەرگە كەڭەيتىپ ەكتىم. بىلتىرعى بازار جاعدايى بويىنشا بولعاندا، بۇل 7 مۋ جەردەن دە ءبىرتالاي اقشا تابامىن“. لي گوچيڭ ىشتەي ەسەپ سوعۋدا.

  جاقىندا ءپايزاۋات اۋدانىنىڭ 130 مىڭ مۋلىق شينمەيى جيناۋ مەزگىلىنە ءوتتى. باقشادا ساباق باستارىنا تولعان شينمەيدىڭ قىزىل كۇرەڭ رەڭى جاڭا ءمالى اۋىلى ءدوڭداۋاي قىستاعىنىڭ تۇرعىنى اشىم سىدىقتىڭ قىزىل الاۋلى جۇزىنە نۇر بەرۋدە، ”ساۋداگەرلەر جاقىندا ساتىپ الۋعا كەلەدى، سوندىقتان تەزىرەك جيناۋىم كەرەك“.

  2019 - جىلى اشىم وتباسىنىڭ 9 مۋلىق شينمەيىنەن 146 مىڭ يۋان كىرىس كىردى. ”كەدەيلىكتەن ارىلۋدا وسىعان سۇيەندىم، دوڭگەلەك داۋلەتكە بەت الۋدا دا وسىعان سۇيەنەمىن!“. اشىم سويلەي ءجۇرىپ شينمەيدى ارىنمەن ۇزە باستادى.

  اۋىل - قىستاقتا دوڭگەلەك داۋلەتتىلىكتى جۇزەگە اسىرۋدا ماڭىزدى العى شارت كاسىپ سالاسىنىڭ گۇلدەنۋى.

  شينمەيدىڭ تولىقسىپ پىسقان كەزى، ءپايزاۋات اۋدانى تەرىم اۋىلى تەكارىق قىستاعى ەلەكتروندى ساۋدادان قىزمەت وتەۋ پۋنكتىنىڭ باستىعى ءامىرجان اۋىت تا قاربالاستىققا ءتۇسىپ، ءوز ءۇيى مەن كورشىلەرى، تۋىس - تۋعان، دوس - جاراندارى ەككەن شينمەيدى ۋاقىتتى مىقتاپ ۇستاپ ەلەكتروندى ساۋدا تۇعىرى ارقىلى ساتا باستادى.

  ءامىرجان ەلەكتروندى ساۋدا سياقتى جاڭا نارسەلەرگە قاتتى قىزىعاتىن. ءپايزاۋات اۋدانى ەلەكتروندى ساۋدا الەۋمەتتىك قىزمەت وتەۋ ورتالىعى قۇرىلعاننان كەيىن، ول باۋلۋدان ءوتىپ، باعالاۋدا تولىمدى بولدى دا، قىستاق ەلەكتروندى ساۋدادان قىزمەت وتەۋ پۋنكتىنىڭ باستىعى بولدى. قازىر ءامىرجان جەرگىلىكتى ورىنداعى ءبىرشاما اتى بار ەلەكتروندى ساۋدا ”دارىنى“، توڭىرەكتەگى اۋىل - قالاشىقتاردىڭ شارۋالارى ارنايى ىزدەپ كەلىپ، ونى اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرىن ساتىسۋعا ۇسىنىس ەتەدى. ”مەن قازىر ايىنا 3000 يۋاننان استام تابىس تابامىن“، - دەدى ءامىرجان شاتتانا.

     كاسىپ سالاسىنىڭ دامۋى بۇقارانىڭ قالتاسىن قامپايتىپ، وركەنيەتتى جاڭا سالت بۇقارانىڭ ساناسىنا ۇيالاپ، ”ءىشى مەن سىرتى بىردەي جەتىلگەن“ كەڭ بايتاق اۋىل - قىستاقتاردا گۇلدەنۋ كارتيناسى الدان بىرتىندەپ جازىلدى.

  حالىق تۇرمىسىنىڭ مەيىرىن ارتتىرا ءتۇستى

  لوپنۇر اۋدانى اقسوپى اۋىلى جيدەباق قىستاعىنىڭ تۇرعىنى پاتيگۇل يمىن قازىرگى تۇرمىسىنا توتەنشە ريزا − بالاسىن مەكتەپكە اپارعاننان كەيىن قىستاقتاعى ناۋبايشىلىق سەلبەستىك كووپەراتيۆىنە قىزمەتكە بارادى، اقشا تابۋ مەن ۇيگە قاراۋدىڭ ەكەۋىن دە اقساتقانى جوق.

  ”بالام تەگىن وقيدى، سەلبەستىك كووپەراتيۆى قىستاقتا تۇرعان قىزمەت اترەتىنىڭ قولداۋىمەن قۇرىلعان“، - دەدى پاتيگۇل، ”تۇرمىستىڭ اۋىرتپالىعى ازايدى، كىرىس مولايدى، پارتيانىڭ ساياساتى وتە جاقسى“.

  وقىسا مەكتەبى بولۋ، ەڭبەگىنىڭ جەمىسىن كورۋ، قارتايعاندا كۇتىمدەلە الاتىن بولۋ جۇزەگە استى. اتۇش قالاسى ازاق اۋىلى باقىت اۋلاسىندا 26 قاريا وسىندا بىرگە تۇرادى. ءار كۇنى قاريالار قورالانا وتىرىپ اڭگىمەلەسىپ، جانعا جايلى تۇرمىس كەشىرۋدە.

  ”مەنىڭ اياعىم مۇگەدەك، ءجۇرىپ - تۇرۋىم قيىن، وسى اراعا كەلگەننەن كەيىن كيىمىمدى كۇتۋشىلەر جۋىپ، تاماق ىستەپ بەرۋمەن بىرگە، شاشىمدى تاراپ، اياعىمدى جۋادى، بۇل اراداعى تۇرمىس ەرەكشە جاقسى“. 79 جاستاعى قۋانيحان مامەتالى جاڭاباق قىستاعىنان باقىت اۋلاسىنا كەلگەننەن كەيىن كۇتۋشىلەردىڭ ىجداعاتتى قارايلاسۋىنا يە بولدى.

  ”قارتايعان ادام بالا سياقتى، تۇرمىستا ىجداعاتپەن كۇتۋدى، كۇندەلىكتى تۇرمىستا كوبىرەك سەرىك بولۋدى قاجەت ەتەدى“، - دەدى باقىت اۋلاسىنداعى كۇتۋشى ناميرە قاۋۇل، ”وسىلاي ىستەگەندە عانا قارتتاردىڭ كوڭىلىن مەيىرگە بولەۋگە بولادى“.

  قىزىلسۋ قىرعىز اۆتونوميالى وبلىسى اۋىل - قىستاقتاردا 27 باقىت اۋلاسىن باستاپ سالعان، قازىر 19ى سالىنىپ بولدى. 2020 - جىلى شينجياڭ اۋىل - قىستاق باقىت اۋلاسى نىسانىن اتقارعاننان بەرى، اۋىل - قىستاقتارداعى بىتىراندى قونىستانعان ”بەستە قامداۋ“ وبيەكتىلەرى، اۋىل - قىستاقتارداعى تۇرمىسىندا قيىنشىلىعى بار ساقا پارتيا مۇشەلەرى، ساقا ۇلگىلەر، كەدەيلەر مەن اۋىل - قىستاقتارداعى ەڭ تومەنگى تۇرمىسىن قامتاماسىز ەتۋ وبيەكتىلەرىنىڭ اراسىنداعى قارايلاساتىن ادامى جوقتار، ۇيدە جالعىز قالعاندار، تۇرمىستا ءوز قاجەتىنەن شىعۋى قيىندار، مۇگەدەكتەر نەمەسە سالماقتى اۋرۋى بارلار سياقتى ەرەكشە قاۋىمدا باقىت اۋلالارىنا كەلدى. ولار بۇل ارادا اناعۇرلىم باقىتتى، سالاۋاتتى تۇرمىس كەشىرۋدە.

جاۋاپتى رەداكتور: ءاننا اكىمقان قىزى