كوشىرىپ قونىستاندىرۋدىڭ سوڭعى بولەگى تىڭعىلىقتى ىستەلدى (اۋىل – قىستاقتى گۇلدەندىرۋدىڭ جاڭا قوزعاۋشى كۇشىنە نازار)

كاسىپ جانە جۇمىستاندىرۋ، كومەكتەسۋ جانە جول نۇسقاۋ شارالارى قاتار يگەرىلدى

  «حالىق گازەتىنىڭ» تىلشىلەرى سۋ بين، ۋاڭ دان، ۋاڭ يۇڭجان

  وزەكتى وقۋ

  «ج ك پ ورتالىق كوميتەتىنىڭ، مەملەكەتتىك كەڭەستىڭ كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋدىڭ جەتىستىكتەرىن بەكەمدەۋ، كەڭەيتۋدى اۋىل - قىستاقتى گۇلدەندىرۋمەن ءونىمدى ۇشتاستىرۋ جونىندەگى پىكىرىندە» بىلاي دەپ اتاپ كورسەتىلدى: كەدەيلەردى قونىس جاڭالاپ سۇيەمەلدەۋدىڭ سوڭعى سۇيەمەلدەۋ قىزمەتىن جاقسى ىستەۋ كەرەك. باسقا جەرگە كوشىرۋ ارقىلى كەدەيلىكتەن ارىلتۋدىڭ جەتىستىكتەرىن ۇزدىكسىز بەكەمدەپ، كوشىرىلگەن بۇقارانىڭ تۇراقتاپ تۇرۋىنا، جۇمىستانۋىنا، بىرتىندەپ اۋقاتتانۋىنا كەپىلدىك ەتۋ كەرەك.

  تەحنيكالىق شەبەرلىككە باۋلۋ، ەرەكشە كاسىپتى دامىتۋ، كومەكتەسۋ - سۇيەمەلدەۋ قارجىسىنان ويداعىداي پايدالانۋ سياقتى شارالار ارقىلى جەر - جەر وزگە جەرگە كوشىرۋدىڭ «سوڭعى جۇمىسىن» قۇلشىنا جاقسى ىستەپ، كوشىرىلگەن بۇقارانىڭ ءتىپتى دە جاقسى تۇرمىس كەشىرۋىنە مۇمكىندىك جاسادى.

  باسقا جەرگە كوشىرىپ قونىستاندىرۋ − «بايلىعى ءوز حالقىن اسىراي الماۋ» ماسەلەسىن شەشىپ، كەدەي بۇقارانىڭ قارىشتاپ دامۋىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ ءتۇبىرلى جولى، سونداي - اق كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ شايقاسىنىڭ جەڭىسىنە قول جەتكىزۋدىڭ ماڭىزدى جولى. «13 – بەس جىلدىق» جوبا مەزگىلىندە بۇكىل ەل بويىنشا ارحيۆ تۇرعىزىلىپ، كارتوچكا بەرىلگەن 9 ميلليون 600 مىڭنان استام كەدەي بۇقارا جاڭا ۇيگە كوشىپ كىرىپ، جالپى 35 مىڭ شوعىرلى ورنالاستىرۋ رايونى قۇرىلدى. كەدەيلىكتەن ارىلعان بۇقارا كوشىپ شىققاننان كەيىن، قايتكەندە تۇراقتاپ تۇرا الادى؟ ورنىعىپ العاننان كەيىن قايتكەندە اۋقاتتانا بولادى؟ بۇل ماسەلەلەر جونىندە تىلشىلەردىڭ تەكسەرۋىنە نازار اۋدارىڭىزدار.

  تەحنيكالىق شەبەرلىككە باۋلۋ جۇمىستانۋدى ورنىقتىردى

  لو يىڭحى كەزىندە كەدەي قىستاق گۇيجوۋ ولكەسى حۇيشۇي اۋدانى يۇنجين قالاشىعى دوۋدي قىستاعىندا تۇرمىس كەشىرەتىن. 2016 - جىلى ول باسقا قىستاق تۇرعىندارىمەن بىرگە حۇيشۇي اۋدانى ەكونوميكالىق اشۋ رايونىنداعى شينمين الەۋمەتتىك اۋماعىنا كوشىپ كەلىپ، جاڭا تۇرمىسىن باستايدى. 2016 - جىلى 12 - ايدا لو يىڭحى الەۋمەتتىك اۋماق پارتيا ياچەيكاسىنىڭ شۋجيى بولىپ، كوشىرىلگەن بۇقارانىڭ جۇمىستانۋىنداعى قيىن ماسەلەلەردى تۇبەگەيلى شەشۋگە بەل بايلادى.

  لو يىڭحى كەشكى مەكتەپ اشىپ، 15 كۇندى پەريود ەتىپ، تەحنيكالىق شەبەرلىككە باۋلۋدى ورىستەتتى. كوشىرىلگەن بۇقاراعا مادەنيەت ورەسى بويىنشا تەكسەرۋ جۇرگىزۋ ارقىلى كەشكى مەكتەپكە توپقا، تۇرگە، ادامعا ءبولىپ قابىلداۋ پرينسيبى بويىنشا، جۇمىس ورنىنا جانە ادامعا قاراي تاربيەلەۋ جۇرگىزدى. اۋدان دارەجەلى ۇكىمەت تاراۋلارىنىڭ قولداۋىندا، ءار كۇنى كەشكى ساعات 6 جارىمنان 10 عا دەيىن كاسىپورىنداردان كەلگەن كاسىپتىك قىزمەتكەرلەر الەۋمەتتىك اۋماقتارعا بارىپ ساباق وتەدى. تەحنيكالىق ساباقتاردان سىرت، مەكتەپ جالپى ءبىلىم ساباعىن ءوتىپ، بۇقارانىڭ ونەرى مەن ساپاسىن جوعارىلاتۋىنا كومەكتەستى. قىسقاشا ساناققا قاراعاندا، كەشكى مەكتەپ جىلىنا ورتا ەسەپپەن ءبىر مىڭ 200 ادام - رەت تاربيەلەگەن.

  ورنىقتى جۇمىستاندىرۋعا كەپىلدىك ەتۋ ءۇشىن، شينمين الەۋمەتتىك اۋماعى بۇقارانىڭ جۇمىستانۋىنا قاداعالاي باقىلاۋ - تەكسەرۋ جۇرگىزىپ، جۇمىستانۋى قيىن ادامداردى ءتۇيىندى باقىلاۋ - تەكسەرۋ، سۇيەمەلدەۋ وبيەكتىسىنە ەنگىزدى. «بولەك قىزمەتكەرىنە، عيمارات باستىقتارىنا جانە بىرلەسكەن وتباسى باستىقتارىنا سۇيەنىپ، ءاربىر وتباسىنىڭ جۇمىستانۋ جاعدايىن دەر كەزىندە يگەرىپ، جۇمىستانۋ ەسەبىن كەز كەلگەن ۋاقىتتا جاڭالاپ وتىردىق» دەدى لو يىڭحى.

  جۇمىستاندىرۋ قىزمەتىن جاقسى ىستەۋ ءۇشىن، الەۋمەتتىك اۋماقتا ەڭبەككۇش سەرىكتەستىگى قۇرىلىپ، ادام ىستەتۋشى ورىنمەن ءبىر تۇتاس ۇشتاسىپ، ەڭبەككۇش شوعىرلى جەتكىزىلدى. قازىر تۇتاس الەۋمەتتىك اۋماقتا جيىنى 5 مىڭ 935 ادام بار، مۇنىڭ ىشىندە 3 مىڭ 123 ادام جۇمىسقا ورنالاستى، ورتا ەسەپپەن ءار وتباسىندا 2 دەن استام ادام جۇمىسقا ورنالاستى.

  «ماڭايدا 400 دەن استام كاسىپورىن، الەۋمەتتىك اۋماقتا 6 كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ سەحى بار، جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەكاقىسى ورتا ەسەپپەن ايىنا 3 – 4 مىڭ يۋاننان اينالادى». لو يىڭحى بىلاي دەدى: 2016 - جىلى قونىس جاڭالاعان كەزدە جان باسىندىق جىلدىق ورتاشا كىرىس 3 مىڭ يۋانعا دا جەتپەيتىن، قازىر 14 مىڭ 800 يۋانعا جەتىپ، نەشە ەسەلەندى.

  جۇرتشىلىقتىڭ قاجەتىن قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن، قازىر كەشكى مەكتەپتىڭ تاربيەلەۋ ۋاقىتى كەشپەن عانا شەكتەلمەيتىن بولدى. كەشكى مەكتەپ تەحنيكالىق تاربيەلەۋ مەكتەبىنە وزگەرتىلدى، كەيدە ادام ىستەتەتىن ورىنداردا، سەحتاردا تىكەلەي تاربيەلەۋ جۇرگىزىلەدى. 2016 - جىلى الەۋمەتتىك اۋماقتاعى %70 ەڭبەككۇش ولكە سىرتىندا جۇمىس ىستەۋدى تاڭدادى، قازىر ولكە ىشىندە قالىپ جۇمىس ىستەيتىندەر %70 تى ۇستاپ وتىر.

  لو يىڭحى بىلاي دەدى: «جۇمىستاندىرۋ جاعىنا ۇزدىكسىز كۇش سالىپ، وسى ‹مۇرىندىقتى› ويداعىداي يگەرگەندە عانا اۋىل – قىستاقتى ويداعىداي گۇلدەندىرىپ، باياندى باقىتقا كەپىلدىك ەتۋگە بولادى».

  كاسىپ بازاسى ونەر يگەرۋگە كومەكتەستى

  جياڭشي ولكەسى گانجوۋ قالاسى شيڭگو اۋدانى جياڭبەي قالاشىعى جياڭبەي قىستاعىنا اۆتوكولىكپەن باردىق، جول بويىنداعى تۇت اعاشىنىڭ مايساسى جاپ - جاسىل بولىپ قاۋلاپ وسكەن، جول شەتىندەگى اق ءتۇستى زاۆود ۇيلەرىنىڭ ىشىندە جۇمىسشىلار وندىرىسپەن قاربالاس شۇعىلدانۋدا.

  الدىڭعى جاقتا سىم وراعىش تۇر، جۇمىسشى حۋاڭ ليۋجاۋ ءبىر قولىمەن ساندى مالىمەت سىمىنىڭ ءبىر باسىن قىسىپ ۇستاپ، ەندى ءبىر قولىمەن كىشكەنە شوتكى الىپ، ۇشىنداعى مىس سىمدى اشىپ، ونان سوڭ جىلدام قارقىنمەن اپپاراتقا كىرگىزدى، «ەلەكترون زاۆودىنىڭ جۇمىسى اۋىر ەمەس، شارشاپ جاتقامىز جوق، وسى ايدا 3000 يۋاننان استام ەڭبەكاقى الدىم، تۇرمىسىمىز جاقسارىپ كەلەدى!» دەدى ول.

  55 جاستاعى حۋاڭ ليۋجاۋ اسىلىندە جياڭبەي قالاشىعى لاييۋان قىستاعىنىڭ تاۋ قويناۋىندا تۇراتىن. 2016 - جىلدان باستاپ قالاشىق ۇكىمەتى يۇيجىن قالاشىعىنا جاقىنداۋ، مەملەكەت تاس جولىنىڭ ىرگەسىندەگى جياڭبەي قىستاعىن تاڭداپ، كوشپەندىلەردى ورنالاستىرۋ ءتۇيىنىن قۇرىپ، زور كۇش جۇمساپ، كەدەي قىستاق تۇرعىندارىن كەدەي تاۋ قويناۋىنان كوشىردى. ورنالاستىرۋ ءتۇيىنى سالىنىپ بولىپ، قۇبىر سۋى جالعانىپ، مادەنيەت تاقتاسى ورناتىلىپ، وقۋ - اعارتۋ، ەمدەۋ، تۇرمىستىق ەرەن بازار، نەگىزدىك قۇرىلعىلار تولىق ورنالاستىرىلدى. تەك ءبىر ماسەلە ادامدى الاڭداتادى، شارۋالار تاۋدا ەگىن ەكپەي تاۋىق باعىپ تۇرمىس كەشىرەتىن، قازىر مۇندا نەگە سۇيەنىپ تىرشىلىك ەتۋ كەرەك؟

  سوڭعى سۇيەمەلدەۋدى شىن مانىندە كەمەلدەندىرىپ، كوشىرىلگەن بۇقارانىڭ كوشىپ شىعۋىنا، اۋقاتتانۋىنا كەپىلدىك ەتۋ ءۇشىن، جياڭبەي قالاشىعى زاۆود ۇيلەرىن ورنالاستىرۋ تۇيىنىنە ەنگىزىپ، ءۇي ىرگەسىندە كاسىپپەن الاڭسىز شۇعىلدانۋعا مۇمكىندىك جاراتىپ، كاسىپ جانە جۇمىستاندىرۋ، كومەكتەسۋ جانە جول نۇسقاۋ شارالارىن قاتار يگەرىپ، ءتىپتى دە كوپ قىستاق تۇرعىنىنىڭ باسقا سالاعا ويىسىپ جۇمىستانۋىنا كومەكتەستى.

  العاشىندا زاۆودتار كەلۋدى قالامادى. ولاردى باۋراۋ ءۇشىن، 2019 - جىلى قىستا جياڭبەي قالاشىعى كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋگە 2 ميلليون 60 مىڭ يۋان قارجى قوسىپ، ورنالاستىرۋ تۇيىنىندە ءبىر مىڭ 200 شارشى مەترگە جۋىق كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ سەحىن جۇيەلى سالىپ، سۋ، ەلەكتر سياقتى نەگىزدىك قۇرىلعىلاردىڭ جانە اشەكەيلەۋدىڭ تياناقتانۋىنا كەپىلدىك ەتتى. سونىمەن بىرگە، كاسىپورىندار كەدەي وتباسىلاردىڭ جۇمىستانۋ قاجەتىن قاناعاتتاندىرعان جاعدايدا ءار جىلى لايىقتى سيلىق الاتىن، سونداي - اق ماياقى جاعىنداعى تيىمدىلىكتەن يگىلىكتەنەتىن بولدى. كاسىپورىنداردىڭ جۇمىسشى ىستەتۋ قاجەتىن قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن، قالاشىق ۇكىمەتى ءۇي سايىن ارالاپ جۇمىسشى قابىلداۋ ۇگىت قاعازىن تاراتىپ، شاعىن اۋماق ۋيچات توبىن قۇرىپ، كوشىرىلەتىن وتباسىلاردىڭ سول جەردىڭ وزىندە جۇمىستانۋىن ىلگەرىلەتتى.

  شيۇڭديڭ ەلەكترون زاۆودى شيڭگو ەكونوميكالىق اشۋ رايونىنا ورنالاسقان، زەردەلى قول تەلەفون تىڭداعىش سىمىن، ساندى مالىمەت سىمىن ءوندىرۋدى نەگىزگى ءونىم ەتكەن ەلەكتروندى زاۆود. «جياڭبەي قالاشىعىنىڭ كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ سەحىنىڭ ساياساتى جاقسى، بۇل اۋىلداستاردىڭ جۇمىسقا ورنالاسىپ، كەدەيلىكتەن ارىلۋىنا دا پايدالى». جاۋاپتى ادام شۇي ياڭفا وسى بويىنشا زاۆودتى ورنالاستىرۋ ءتۇيىنىنىڭ قاسىنا كوشىرۋدى ۇيعاردى.

  جاقىن ماڭداعى بوس قالعان جەرلەردى پايدالانۋ ءۇشىن، قالاشىق ۇكىمەتى بوس قالعان جەرلەردى جىبەك قۇرتى سەلبەستىك كووپەراتيۆىنە اينالىمعا سالدى. ۇكىمەت 200 مىڭ يۋان قوسىمشا قاراجات بەردى، ورنالاستىرۋ تۇيىنىندە تاعى جىبەك قۇرتى زاۆودى قۇرىلدى، قاربالاس كەزدە نەشە ونداعان تۇرعىن جىبەك قۇرتى بازاسىندا جۇمىس ىستەدى. «وسىندا جۇمىس ىستەيمىن، كۇنىنە 8 ساعات، 80 يۋان ەڭبەكاقى الامىن، ۇيگە دە جاقىن، نەمەرەمدى دە باعىپ – قاعامىن». حۋاڭ ليۋجاۋدىڭ كۇيەۋى ەگىس جۇمىسىنىڭ سايابىر كەزىندە جىبەك قۇرتى بازاسىنا بارىپ جۇمىس ىستەيدى.

  «13 – بەسجىلدىق» جوبا مەزگىلىندە شيڭگو اۋدانى 29 شوعىرلى ورنالاستىرۋ ءتۇيىنىن قۇرىپ، ارحيۆ تۇرعىزىلىپ، كارتوچكا بەرىلگەن ءبىر مىڭ 274 كەدەي وتباسىن، 6 مىڭ 522 ادامدى كوشىرىپ ورنالاستىردى. بۇقارانىڭ تۇراقتاپ تۇرۋىنا، جۇمىستانۋىنا، بىرتىندەپ اۋقاتتانۋىنا كەپىلدىك ەتۋ ءۇشىن، وسى اۋدان جاقىن ماڭدا جۇمىستاندىرۋدىڭ جاڭا وي جەلىسىن بەلسەنە قاراستىرىپ، جۇمىستاندىرۋ بويىنشا كەيىنگى سۇيەمەلدەۋدى كورنەكتىلەندىردى، جياڭبەي قالاشىعىنىڭ وزىندە 7 كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ كاسىپ بازاسى قۇرىلدى. جياڭبەي قالاشىعىنداعى كوشپەندىلەردەن 28 وتباسىنداعى 158 ادام كاسىپ سالاسى جاعىنان كومەككە يە بولىپ، جۇمىستانعاندار 99 ادامعا جەتتى.

  جاقىن ماڭدا جۇمىس ىستەۋ ءتىپتى دە قولايلى بولدى

  38 جاستاعى سەتەرزە ماڭداي تەرىن ءسۇرتىپ، ءدارى كاتەلىن ارقالاپ، تاۋ بەتكەيىنە قاراي ءجۇردى. قىستاق تۇرعىنى لي زىشۋعا ءدارى بەردى، سەتەرزە تاياۋدان بەرى ءبىر جۇمىسىن بىتىرە الماي جۇرگەن ەدى.

  بۇل ارا − سىچۋان ولكەسى لىشان قالاسى ىبيان يزۋ اۆتونوميالى اۋدانى شينلين قالاشىعىنىڭ ميڭشين قىستاعى، سەتەرزەنىڭ وتباسى دالياڭ تاۋى قويناۋىنان وسى اراعا كوشىپ كەلگەن. كوز الدىندا كەڭ كوسىلگەن اۋماقتا جايقالىپ تۇرعان شابدالى، بىلەتيللا، ۇشقات سياقتىلارعا كوز سالعان سەتەرزە: «قازىر قىستاقتا جۇمىس ىستەپ، كۇنىنە 80 يۋان كىرىس كىرگىزەمىن، بالا قاراۋعا دا ۋاقىتىم بار» دەدى. جانىنداعى اۋدارماشىنىڭ ايتۋىنشا، سەتەرزەنىڭ ۇيىندە 2 بالا باستاۋىش مەكتەپتە وقيدى ەكەن، ءار كۇنى ەگىس جۇمىسىن ىستەپ بولعاننان كەيىن، ول ۇيىنە قايتىپ بالاعا تاماق جاساپ بەرەدى ەكەن. «وسىندا جۇمىس ىستەيمىن، كوڭىلدىمىن» دەدى سەتەرزە.

  قىستاقتاعى كوشىپ كەلىپ ورنالاسقانداردىڭ كاسىپتى دامىتۋ ماسەلەسىن شەشۋ ءۇشىن، وسى 2 جىلدا قىستاق 400 مۋ جەرگە شابدالى، 8 مۋ جەرگە شۇعىنىق، 820 مۋ جەرگە بىلەتيللا، 122 مۋ جەرگە ۇشقات ەكتى.

  «قىستاق تۇرعىندارى جەردى اينالىمعا سالۋعا ات سالىستى، ءبىر مۋ جەردەن 300 - 400 يۋان ماياقى كىرىسى بار، ءار كۇنى قىستاقتىڭ كوللەكتيۆ شارۋاشىلىق ۇيىمىندا ەڭبەك ىستەيدى، 80 - 100 يۋان كىرىس كىرگىزەدى. لۋرىشىت تانىستىرىپ بىلاي دەدى: كاسىپ تىزبەگىن ۇزارتۋ ءۇشىن، قىستاق قىزىل كەندىر ەگۋ زاۆودىن ەنگىزىپ، جۇڭگوشا ءدارى ماتەريالدارىن مانەرلەۋ زاۆودى مەن سۇڭلين باكتەريا كاسىبى بازاسىن جاڭادان قۇردى، قىستاق تۇرعىندارىنىڭ زاۆودتا جاقىن ماڭدا جۇمىس ىستەۋىنە بولادى. لۋرىشىت بىلاي دەدى: اي سايىن 2 مىڭ 500 يۋاننان استام اقشا تابامىن. قازىر قىستاق تۇرعىندارىنىڭ جىلدىق ورتاشا كىرىسى 8 مىڭ يۋانعا تايادى.

  ميڭشين قىستاعىنا قادام تاستادىق، قىزىل كەندىر زاۆودىنىڭ زاۆود ۇيلەرى سالىنىپ بولىپتى، بيىل 2 - ايدا ەگىلگەن قىزىل كەندىر 5 - ايدان باستاپ جينالماق. ال جۇڭگوشا ءدارى ماتەريالدارىن مانەرلەۋ زاۆودى اشەكەيلەۋ كەزەڭىنە وتكەن. شينلين قالاشىعى پارتكومىنىڭ شۋجيى شۇي جيڭميڭ بىلاي دەدى: ءبىز شىعىس، باتىس بولىكتەردىڭ كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ سەلبەستىك قارجىسىنان پايدالانىپ، قىستاققا زاۆود ۇيلەرىن سالىپ بەرىپ، كاسىپورىنداردى قىستاققا كەلىپ يگىلىك جاراتۋعا باۋرادىق. جاقىن ماڭدا جۇمىس ىستەۋ ارقىلى قىستاقتاعى قارتتار مەن ايەلدەر تۇراقتى جۇمىس ورايىنا يە بولدى.

  لىشان قالالىق دامۋ جانە رەفورما كوميتەتىنىڭ مەڭگەرۋشىسى شۇي تيان - يدىڭ تانىستىرۋىنشا، «13 – بەسجىلدىق» كەزىندە جەرگىلىكتى ورىن كاسىپ سالاسىن دامىتۋ ارقىلى 16 مىڭ 743 ادامعا كومەكتەسىپ، ىلگەرىندى - كەيىندى 24 مىڭ 961 ادام - رەت تەحنيكالىق شەبەرلىككە باۋلىپ، كەدەيلەردى قونىس اۋدارىپ سۇيەمەلدەۋدەگى كەيىنگى سۇيەمەلدەۋ شارالارىنىڭ جاپپاي قامتۋىن جۇزەگە اسىرعان. شۇي تيان - ي بىلاي دەدى: ءبىز تاعى ونەركاسىپ باقشا رايونى، ساياحات سياقتى كاسىپتەردى دامىتۋ ارقىلى كەدەيلىكتەن ارىلعان وڭىرلەردەگى اۋىل - قىستاقتىڭ كوركەيۋىن ىلگەرىلەتەمىز.

جاۋاپتى رەداكتور: ءاننا اكىمقان قىزى