كوكتوعاي اۋدانىنىڭ تۇڭعىش كەزەكتى تۇتىنۋ ارقىلى كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ جارمەنكەسى دۋماندى بولدى

  التاي گازەتىنىڭ پراكتيكانت ءتىلشىسى اياكوز ەركىن قىزى مەن ەرىكتى ءتىلشى ۋاڭ شاۋيۇڭ حابارلايدى. باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ شەشۋشى شايقاسىنىڭ شەشۋشى جەڭىسىنە قول جەتكىزۋ اڭگىمە ماجىلىسىندە تۇتىنۋ ارقىلى كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ قيمىلىن ورىستەتۋ جونىندەگى ماڭىزدى ءسوزىنىڭ رۋحىنا بەلسەنە ءۇن قوسىپ، ءىس جۇزىندىك ارەكەتى ارقىلى قيىنشىلىعى بار بۇقارانىڭ كىرىسىن ارتتىرىپ، دوڭگەلەك داۋلەتتى ورەگە جەتۋىنە دەم بەرۋ ءۇشىن، جاقىندا، كوكتوعاي اۋدانىنىڭ تۇڭعىش كەزەكتى تۇتىنۋ ارقىلى كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ جارمەنكەسى باستالدى، جارمەنكە تاڭداۋلى ساپا جانە قول جەتىمدى باعا ارقىلى جاسىل، ەكولوگيالىق، ەرەكشە ەگىن-مال شارۋاشىلىق ونىمدەرىن تۇتىنۋ قىزۋ ورلەۋىن كوتەردى.

  جارمەنكەدە ءار اۋىلدان (قالاشىقتان) كەلگەن 26 كورمە ورنىنا 60 نەشە ءتۇرلى اۋىل شارۋاشىلىق قوسىمشا ونىمدەرى قويىلدى، ولار تۇيە ءسۇتى، سارى ماي، دالاعا باعىلعان تاۋىق، تۇيەقۇس جۇمىرتقاسى، تاعى اۋاسىز قوراپتالعان سيىر-قوي ەتى، ورگانيكالىق قارا استىق جانە تارتۋ قورابىنا سالىنعان ءسۇت ونىمدەرى، قىشى مايى، ماقسارى مايى، زىعىر مايى، ارا بالى، بۇلدىرگەن ۆاريناسى قاتارلىلاردى قامتىدى؛ بۇدان سىرت، وسى رەتكى كورمەدەگى مەرۋەرت كەستەلەر، سىرماق، ءمۇيىز ناقىش جانە تامىر ويماسى قاتارلى ەرەكشە قولونەر بۇيىمدارى كوزدىڭ جاۋىن الىپ جاڭا، كونە قاريدارلاردى وزىنە ەرەكشە باۋرادى.

  قاراتۇڭكە قالاشىعىنىڭ قىزىلقۇدىق قىستاعى كوكتوعاي اۋدانىنداعى تۇرعىنداردىڭ ”كوجە-قاتىق“ قاجەتىن عانا شەشىپ قالماستان، ونىڭ ۇستىنە ايماققا اتى ايگىلى قاۋىن-قاربىز، جەمىس-جيدەك، كوكونىس بازاسى. سول كۇنى، كورمە ورىنى اشىلىسىمەن تۇرعىندار كەلىپ جەمىس-جيدەك، كوكونىستى تالاسا-تارماسا ساتىپ الدى. تاياۋ جىلدان بەرى، عىلىم-تەحنيكادا ۇلگى كورسەتۋ ەگىنشىلىگى ارقىلى بۇل قىستاق قىزىل بۇرشاق، جەر جاڭعاعى، ورگانيكالىق ءبيداي قاتارلىلاردى كىرگىزىپ، تاماشا ەكونوميكالىق ونىمدىلىككە قول جەتكىزدى. ”دۋماندى جارمەنكەدە جەرگىلىكتى ماركامىزدىڭ داڭقى اسىپ، ونىمدەرىمىزدىڭ قوسىمشا قۇنى كورنەكتى جوعارىلاپ، اۋىلداستاردىڭ كىرىسى ەسەلەپ ارتتى“-دەدى قىزىلقۇدىق قىستاعىندا تۇراتىن ”ۇعىسۋ، تيىمدىلىك جاساۋ، توعىستىرۋ“ قىزمەت اترەتىنىڭ ورىنباسار باستىعى ۋ جىنحاۋ.

  ەگىنشى-مالشىلاردىڭ كىرىسىن شىنايى ارتتىرۋ ءۇشىن، كوكتوعاي اۋداندىق كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ كەڭسەسى الدىن الا تاپسىرىس الىپ اۋدانعا توتە قاراستى تاراۋلارمەن (ورىندارمەن) سايكەسىپ، جەرگىلىكتى ورىندا تۇراتىن كاسىپورىندارمەن بەلسەنە بايلانىس جاساپ، ۇگىت كولەمىن كەڭەيتىپ، ءتىپتى دە كوپ قوعامدىق ۇيىم مەن بۇقارانى جارمەنكەنى تۇسىنۋگە باۋرادى. ۇعىسۋعا قاراعاندا، قازىر 12 كاسىپورىن ءارقايسى اۋىلداعى (قالاشىقتاعى) سەلبەستىك كووپەراتيۆتەرىمەن، ەگىنشى-مالشىلارمەن ۇزاق مەرزىمدى ساتىپ الۋ توقتامىن جاساسقان.

  ــ قاراتۇڭكە تاۋىعىنىڭ تۇرقى كەسەك، ەتى جۇمساق. مەكەمەمىز 30 تاۋىققا تاپسىرىس بەردى، جەكەلەر ىركەس-تىركەس كەلىپ قۇنى 6000 يۋاننان اساتىن كارتوپ، ءتاتتى كارتوپ قاتارلى اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرىن ساتىپ الدى-دەدى كوكتوعاي دىيۋان قۇرىلىس ينجەنەرياسى شەكتى سەرىكتەستىگىنىڭ قىزمەتكەرى ياڭ شۋەفىڭ قۋانىشتى تۇردە.

  شاكۇرتى قالاشىعىنىڭ تۇرعىنى گۇلزامزا ايات قىزى ءوزى جاساعان ىرىمشىك، ماي نان قاتارلى ونىمدەردى جارمەنكەگە الا كەلىپ، ەكى ساعاتتا 5000 يۋانعا جۋىق كىرىس كىرگىزدى؛ دۇرە قالاشىعىنىڭ كورمە ورنىندا جەرگىلىكتى تاۋىق، جەر جاڭعاعىن ساتۋدان كىرگەن كىرىس 5000 يۋاننان اسسا، كۇرتى اۋىلىنىڭ 100 نەشە كۇركە تاۋىعى ءاپ-ساتتە ساتىلىپ بولدى ... وسى كۇنگى جارمەنكە ساۋداسى بارعان سايىن جاندانا ءتۇستى. كورمەگە قاتىناسۋعا كەلگەن سەلبەستىك كووپەراتيۆىنىڭ جاۋاپتىسى، قىزمەت اترەتىنىڭ باستىعى، كاسىپورىن قىزمەتكەرلەرى، ەگىنشى-مالشى ۋاكىلدەرى دۇركىن-دۇركىن ۇگىت جۇرگىزىپ، ونىمدەردى قوراپتاسىپ، ءۇنحات ارقىلى اقشا جوتكەدى، ولاردىڭ جۇزىنەن كۇلكى لەبى ەستى.

  زەينەتكە شىققان قارت كادر لي ديشىڭ بىلاي دەدى: ەگىنشى-مالشى باۋىرلاستار جاڭا داۋىردەگى بازار قاجەتىنە ۇيلەسىپ، ەگىنشىلىك، باعىمشىلىقتى دامىتۋدا بەلسەنە جاڭالىق جاراتىپ، كوپتەگەن ەرەكشە ءونىمدى الا كەلىپتى؛ بۇدان بىلاي وسى تەكتەس قيمىلداردى ۇنەمى ۇيىمداستىرىپ، ءتىپتى دە كوپ اۋىلداستىڭ كىرىسىن ارتتىرىپ، اۋقاتتانۋىنا كومەكتەسۋدى ءۇمىت ەتەمىن.

  كوكتوعاي اۋداندىق كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ كەڭسەسىنىڭ ورىنباسار مەڭگەرۋشىسى لي يامەي بىلاي دەدى: تۇتىنۋ ارقىلى كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋدىڭ ماقساتى قوعامنىڭ ءار سالاسىنداعى كۇشتەردى ءوز جەرىندەگى اۋىل شارۋاشىلىق ەرەكشە ونىمدەرىن تۇتىنۋدى كەڭەيتۋگە جەتەلەپ، اۋدان بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىق ەرەكشە ونىمدەرىنە قىزمەت وتەۋدى بازارمەن ۇشتاستىرىپ، تۇتىنۋ ارقىلى قيىنشىلىعى بار بۇقارانىڭ كىرىسىن ارتتىرىپ، كەدەيلىكتەن ارىلۋىنا كومەكتەسىپ، ىشكى قوزعاۋشى كۇشتى قاۋلاتىپ، كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋدىڭ جەتىستىكتەرىن بەكەمدەۋ؛ سونىمەن بىرگە، كورمەگە قاتىناسقان كاسىپورىن ءۇشىن ساتۋ، الماستىرۋ تەكشەسىن قۇرىپ، بازاردى ىشكەرىلەي اشىپ، ەگىن-مال شارۋاشىلىق ەرەكشە ونىمدەر قۇرىلىسىنىڭ تىڭ تابىسىن جانە كوكتوعاي اۋدانىنىڭ الەۋمەتتىك ايگىلى ماركا قۇرىلىسىنىڭ جەتىستىكتەرىن ايگىلەۋ، اۋىل شارۋاشىلىق قوسىمشا ونىمدەرىن ساتۋدىڭ ”ەڭ سوڭعى ءبىر شاقىرىمىن“ شىنايى اشىپ، قيىنشىلىعى بار بۇقارانىڭ ونىمدىلىگىن، كىرىسىن ارتتىرىپ، تۇتىنۋشىلاردى قاناعاتتاندىرۋعا مۇمكىندىك جاساۋ.

  ۇعىسۋعا قاراعاندا، كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ كەڭسەسى جارمەنكەدە ۇندەۋ حات تاراتىپ، ءار سالاداعىلاردى تۇتىنۋ ارقىلى كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ قيمىلىنىڭ دارىپتەۋشىسى، جالپىلىق مەنشىككە جاتپايتىن كاسىپورىندار مەن قوعامدىق مەيىر باعىشتايتىن قىزمەتكەرلەردى تۇتىنۋ ارقىلى كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ قيمىلىن امالياتتا ايگىلەۋشى بولىپ، كەدەي وتباسىلارىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرىن الدىمەن تاڭداپ ساتىپ الۋ، كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ ونىمدەرىن تۇتىنۋ ارناۋلى سورەسىن قۇرۋ قاتارلى فورمالار ارقىلى ساتىپ الۋ-ساتۋ كوپىرىن سالۋعا، ءتىپتى دە كوپ قيىنشىلىعى بار وتباسىلارىنىڭ ەرتەرەك اۋقاتتانۋىناكومەكتەسىپ، ”بارلىق ادام تۇتىنۋ ارقىلى كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋگە ات سالىساتىن، بارلىق ادام تۇتىنۋ ارقىلى كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋدى قولدايتىن، بارلىق ادام تۇتىنۋ ارقىلى كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋدى ۇگىتتەيتىن“ تاماشا قوعامدىق رايدى بىرتىندەپ قالىپتاستىرۋعا ۇندەگەن.

  العاشقى ساناققا قاراعاندا، جارمەنكە اشىلعان كۇنى ەرەكشە ەگىن-مال شارۋاشىلىق ونىمدەرى مەن قولونەر بۇيىمدارىنىڭ ساتىلۋ سوماسى 513 مىڭ يۋانعا جەتىپ، تاعى ءبىر ءبولىم ورىندار، كاسىپورىندار كەيىنگى تاپسىرىسقا قول قويعان.

جاۋاپتى رەداكتور: ءاننا اكىمقان قىزى