اعاجاي-التاي تورابى   ›   اقپارات ايدىنى   ›   ماڭىزدى حابارلار

جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ، مەملەكەتتىك كەڭەستىڭ جاڭا داۋىردە باتىس بولىكتى قاۋىرت اشۋدى ىلگەرىلەتىپ، جاڭا جاعداي قالىپتاستىرۋ جونىندەگى جەتەكشى پىكىرى

شارالاردى كۇشەيتىپ، باتىس ءوڭىردى قاۋىرت اشۋدى ىلگەرىلەتىپ، جاڭا جاعداي قالىپتاستىرۋ − پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ، مەملەكەتتىك كەڭەستىڭ جالپى جاعدايدى شىعار ءتۇيىن ەتە وتىرىپ، جۇڭگوشا سوتسياليزمنىڭ جاڭا داۋىرگە وتۋىنە، وڭىرلەردىڭ سايكەسە دامۋىنىڭ جاڭا كەزەڭگە وتۋىنە ۇيلەسۋ جونىندەگى تىڭ تالابى، ەل ءىشى جانە حالىقارا سىندى 2 كەلەلى جاعدايدى ءبىر تۇتاس جوسپارلاي وتىرىپ جاسالعان كەلەلى شەشىم - ورنالاستىرۋ. پارتيا 18 - قۇرىلتايىنان بەرى، شي جينپيڭ جولداستى ۇيتقى ەتكەن پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ پارمەندى باسشىلىعىندا، باتىس بولىك ءوڭىرى ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋدا ەلەۋلى تاريحي جەتىستىككە قول جەتكىزىپ، جاپپاي دوڭگەلەك داۋلەتتى قوعام ورناتۋدىڭ شەشۋشى جەڭىسىنە جەتۋگە ءبىرشاما بەرىك نەگىز قالادى، سونداي - اق مەملەكەت دامۋىنىڭ ستراتەگيالىق مۇمكىندىك ءورىسىن كەڭەيتتى. الايدا، سونىمەن بىرگە، باتىس بولىك ءوڭىرىنىڭ دامۋىنىڭ بىركەلكى بولماۋ، تولىق بولماۋ ماسەلەسى ءالى دە كورنەكتى بولىپ وتىر، كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋدى بەكەمدەۋ مىندەتى ءالى دە ماشاقاتتى، شىعىس بولىك وڭىرلەرمەن بولعان دامۋ پارقى ءالى دە ءبىرشاما ۇلكەن، ۇلتتار ىنتىماعىن، قوعام ورنىقتىلىعىن، مەملەكەتتىڭ حاۋىپسىزدىگىن قورعاۋ مىندەتى ءالى دە اۋىر بولىپ وتىر، بۇل ءالى دە جاپپاي دوڭگەلەك داۋلەتتى قوعام ورناتۋدىڭ، سوتسياليستىك وسىزامانداندىرۋدى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ولقى تۇسى جانە وسال بۋىنى سانالادى. جاڭا داۋىردە باتىس بولىكتى قاۋىرت اشۋ قىزمەتىن ۇزدىكسىز تۇردە ويداعىداي ىستەۋ ءتۇرلى حاۋىپ - قاتەردەن ساقتانۋ جانە ونى جەڭۋ قابىلەتىن كۇشەيتۋدە، وڭىرلەردىڭ سايكەسە دامۋىن جەبەۋدە، جاپپاي دوڭگەلەك داۋلەتتى قوعام ورناتۋدىڭ شەشۋشى جەڭىسىنە جەتۋدە، سوتسياليستىك وسىزاماندانعان مەملەكەتتى جالپى بەتتىك قۇرىپ شىعۋدىڭ جاڭا ساپارىن باستاۋدا ماڭىزدى رەال مانگە جانە تەرەڭ تاريحي مانگە يە. باتىس بولىكتى قاۋىرت اشۋدىڭ جاڭا جاعدايىن جەدەل قالىپتاستىرۋ، باتىس بولىك ءوڭىردىڭ جوعارى ساپالى دامۋىن ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن، تومەندەگىدەي پىكىر العا قويىلدى.

ءبىرىنشى، جالپى تالاپ

  شي جينپيڭنىڭ جاڭا ءداۋىر جۇڭگوشا سوتسياليزم يدەياسىن جەتەكشى ەتىپ، پارتيا 19 - قۇرىلتايىنىڭ جانە 19 - كەزەكتى ورتالىق كوميتەتى ەكىنشى، ءۇشىنشى جالپى ماجىلىستەرىنىڭ رۋحىن جاپپاي دايەكتىلەندىرىپ، ”بەستى ءبىر تۇلعالاندىرۋ“ جالپىلىق ورنالاستىرۋىن ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ ىلگەرىلەتىپ، ”ءتورتتى جاپپاي ورىنداۋ“ ستراتەگيالىق ورنالاستىرۋىن سايكەستى ىلگەرىلەتىپ، جالپى تۇلعالىق مەملەكەت حاۋىپسىزدىگى كوزقاراسىن تياناقتاندىرىپ، ورنىقتىلىق بارىسىندا ىلگەرىلەۋ قىزمەت جالپى ارناسىنا تاباندى بولىپ، جاڭا دامۋ ۇستانىمىنا تاباندى بولىپ، جوعارى ساپالى دامۋدى ىلگەرىلەتۋگە تاباندى بولىپ، قامداۋ جاعىنداعى قۇرىلىمدىق رەفورمانى نەگىزگى جەلى ەتۋگە تاباندى بولىپ، بازارلاندىرۋ رەفورماسىن تەرەڭدەتىپ، جوعارى دەڭگەيدە ەسىك اشۋدى كەڭەيتىپ، ەلەۋلى رەفورما شارالارىنىڭ تياناقتانۋىن بۇلجىماستان ىلگەرىلەتىپ، رەفورمانى ىلگەرىلەتۋ بارىسىنداعى ەلەۋلى حاۋىپ - قاتەرلەر مەن سىن - سايىستاردان ساقتانۋ جانە ونى جەڭۋ. شارالاردى كۇشەيتىپ، ماڭىزدى ءتۇيىندى مىقتى يگەرىپ، ولقىلىقتاردى تولىقتاپ، ءالسىز بۋىنداردى كۇشەيتىپ، قاۋىرت قورعاۋدىڭ، قاۋىرت اشۋدىڭ، جوعارى ساپالى دامۋدىڭ جاڭا جاعدايىن قالىپتاستىرىپ، ەكونوميكالىق دامۋدىڭ ساپالىق وزگەرىسىن، ونىمدىلىك وزگەرىسىن، قوزعاۋشى كۇش وزگەرىسىن ىلگەرىلەتىپ، باتىس بولىك ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ حالىق سانىمەن، بايلىقپەن، قورشاعان ورتامەن سايكەسۋىن جەبەپ، اناعۇرلىم جوعارى ساپالى، اناعۇرلىم ءونىمدى، اناعۇرلىم ءادىل، اناعۇرلىم باياندى دامۋدى جۇزەگە اسىرىپ، 2020 - جىلى باتىس بولىك ءوڭىردىڭ ەكولوگيالىق ورتاسىنىڭ، شارۋاشىلىق - ساۋدا ورتاسىنىڭ، ەسىك اشۋ ورتاسىنىڭ، جاڭالىق اشۋ ورتاسىنىڭ ايتارلىقتاي جاقسارۋىنا، بۇكىل مەملەكەتپەن بىرگە جاپپاي دوڭگەلەك داۋلەتتى قوعام ورناتۋىنا شىنايى كەپىلدىك ەتۋ؛ 2035 - جىلعا بارعاندا، باتىس بولىك وڭىردە سوتسياليستىك وسىزامانداندىرۋدى نەگىزىنەن جۇزەگە اسىرۋ، نەگىزگى الەۋمەتتىك قىزمەت وتەۋدىڭ، نەگىزدىك قۇرىلعى قۇرىلىسىنىڭ جەتكىزىلۋ دەڭگەيىن، حالىقتىڭ تۇرمىس دەڭگەيىن شىعىس بولىك وڭىرلەرمەن ۇلكەن جاقتان تەڭەستىرۋ، تۇرلىشە تيپتەگى وڭىرلەردىڭ ءبىرىن - ءبىرى تولىقتاي دامۋىن، شىعىس - باتىس قوس باعىتتا ەسىك اشۋدىڭ سايكەسە قاتار ىلگەرىلەۋىن، ۇلتتىق، شەكارا وڭىرلەردىڭ گۇلدەنۋىن، حاۋىپسىزدىگىن، بەكەمدىگىن، ادام مەن تابيعاتتىڭ جاراسىمدى قاتار ءومىر ءسۇرۋىن قۇلشىنا جۇزەگە اسىرۋ.

ەكىنشى، جاڭا دامۋ ۇستانىمىن دايەكتىلەندىرىپ، جوعارى ساپالى دامۋدى ىلگەرىلەتۋ

  (1) ءۇش ءىرى قامال الۋ شايقاسىن ويداعىداي جۇرگىزۋ. ءۇش ءىرى قامال الۋ شايقاسىن، اسىرەسە، كەدەيلىكتەن دالمە - ءدال ارىلتۋدان قامال الۋ شايقاسىن ويداعىداي جۇرگىزۋدى جاپپاي دوڭگەلەك داۋلەتتى قوعام ورناتۋ شەشۋشى جەڭىسىنە جەتۋدىڭ شەشۋشى مىندەتى ەتىپ، كۇشتەردى شوعىرلاندىرا وتىرىپ قامال الىپ، قيىندىقتاردى ەڭسەرۋ. ”ەكىدەن تارىقتىرماۋ، ءۇشتى قامتاماسىز ەتۋدى“ جۇزەگە اسىرۋدا جولىققان كورنەكتى ماسەلەلەردى ءتۇيىندى تۇردە شەشىپ، اۋىر كەدەي وڭىرلەر مەن ەرەكشە قيىنشىلىعى بار قاۋىمدى كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ سەرپىنىن ارتتىرىپ، كەدەي حالىقتىڭ قايتا كەدەيلەسۋىن ازايتىپ جانە ونىڭ الدىن الىپ، 2020 - جىلى قازىرگى ولشەمنەن تومەن باتىس بولىك ءوڭىردىڭ اۋىل - قىستاقتارىنداعى كەدەي حالىقتىڭ تۇگەلدەي كەدەيلىكتەن ارىلۋدى جۇزەگە اسىرۋىنا، كەدەي اۋدانداردىڭ تۇگەلدەي كەدەيلىك قالپاعىن الىپ تاستاۋىنا شىنايى كەپىلدىك ەتۋ. كەدەيلىكتەن ارىلتۋ مىندەتىن جالپى بەتتىك ورىنداۋ نەگىزىندە اۋىل - قىستاقتى گۇلدەندىرۋ ستراتەگياسىن ساتى - ساتى بويىنشا ىلگەرىلەتىپ، كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ جەتىستىگىن بەكەمدەۋ. باتىس بولىك ءوڭىردىڭ دامۋ ءىس جۇزىندىگىمەن بىرلەستىرىپ، لاستانۋدان ساقتانۋ جانە ونى جونگە سالۋدىڭ نىشاندىق كەلەلى شايقاسىن ويداعىداي جۇرگىزىپ، قورشاعان ورتانى قورعاۋ بويىنشا ەلەۋلى ينجەنەريالار اتقارىپ، ەكولوگيالىق ورتانى وڭىرگە ءبولىپ باسقارۋ - مەڭگەرۋ جۇيەسىن ورناتۋ. تۋىلۋ مۇمكىندىگى بار باستى حاۋىپ - قاتەر تۇيىندەرىن دالمە - ءدال تۇجىرىمداپ، باتىس بولىك ءوڭىردىڭ ءىس جۇزىندىگىمەن بىرلەستىرىپ، ءتۇزىلىس، مەحانيزمدەردى ونان ارى كەمەلدەندىرىپ، رەفورما جاساۋ، جاڭالىق اشۋ شارالارىن ورتاعا قويۋ. تومەنگى شەكتە ويلاۋعا تاباندى بولىپ، قاينار كوزىنەن باسقارۋ - مەڭگەرۋدى كۇشەيتىپ، سۇيمەندىك مولشەردى ءونىمدى ورنىقتىرۋ.

  (2) جاڭالىق اشا دامۋ قابىلەتىن ۇزدىكسىز جوعارىلاتۋ. جاڭالىق اشۋ قابىلەتى قۇرىلىسىن وزەك ەتىپ، جاڭالىق اشۋ، ەسىك اشۋ سەلبەستىگىن كۇشەيتىپ، جاڭالىق اشۋدىڭ وڭىرلىك بيىك تۇرعىسىن قالىپتاستىرۋ. مەملەكەتتىڭ ەلەۋلى عىلمي زەرتتەۋ نەگىزدىك قۇرىلعىلارىنىڭ ورنالاسۋىن كەمەلدەندىرىپ، باتىس بولىك ءوڭىردىڭ ەرەكشەلىككە يە، باسىمدىعى بار سالالاردا مەملەكەت دارەجەلى جاڭالىق اشۋ تۇعىرلارىن جانە ءىرى عىلىم قۇرىلعىلارىن الدىمەن ورنالاستىرۋىنا قولداۋ كورسەتۋ. باتىس بولىكتەگى شارت - جاعدايى بار وڭىرلەردە مەملەكەتتىك دەربەس جاڭالىق اشۋدان ۇلگى كورسەتۋ رايوندارى، عىلىم - تەحنيكا جەتىستىكتەرىن ويىستىرۋدان، كادەگە جاراتۋدان ۇلگى كورسەتۋ رايوندارى سياقتى جاڭالىق اشۋ دانەكەرلەرىن قۇرۋدى جەدەلدەتۋ. شىعىس، باتىس بولىك وڭىردەگى عىلىم - تەحنيكالىق جاڭالىق اشۋ سەلبەستىكتەرىن ونان ارى تەرەڭدەتىپ، سايكەسە جاڭالىق اشۋدىڭ ورتاق تۇلعاسىن قالىپتاستىرۋ. باتىس بولىك وڭىردە قولدانبالى تيپتەگى تولىق كۋرس جوعارى مەكتەپتەردەن، جوعارى كاسىپتىك مەكتەپتەردەن ءبىر توبىن ورنالاستىرىپ، قۇرىپ، ”قوس بىرەگەي“ جوعارى مەكتەپتەردىڭ باتىس بولىك وڭىردە باعىتتامالى كومەكتەسۋ ورىستەتۋىنە قولداۋ كورسەتۋ. كوپ بولىپ شارۋاشىلىق قۇرۋدى، جالپى قاۋىم جاڭالىق اشۋدى ىشكەرىلەي ىلگەرىلەتىپ، باتىس بولىك وڭىرلەردە جاڭالىق اشۋدىڭ، شارۋاشىلىق قۇرۋدىڭ جوعارى ساپالى دامۋىن جەبەپ، ”جاڭالىق اشۋ، شارۋاشىلىق قۇرۋدىڭ“ جاڭارتىلعان نۇسقاسىن قالىپتاستىرۋ. سۇرانىستى باعدار، كاسىپورىندى نەگىزگى تۇلعا ەتكەن، ءوندىرىس، وقۋ - وقىتۋ، زەرتتەۋ ءبىر تۇلعالانعان جاڭالىق اشۋ ءتۇزىلىسىن اقاۋسىزداندىرىپ، ءتۇرلى كاسىپورىنداردى باتىس بولىك وڭىردە عىلىم - تەحنيكالىق جاڭالىق اشۋ سەرىكتەستىكتەرىن قۇرۋعا ىنتالاندىرۋ. مەملەكەتتىڭ عىلىم - تەحنيكا جەتىستىكتەرىن كادەگە جاراتۋعا جەتەكتەۋ قورىنىڭ باتىس بولىك وڭىردە شارۋاشىلىق قۇرۋعا قارجى قوسۋ قورىن قۇرۋىنا قولداۋ كورسەتۋ. ءبىلىم مەنشىك ۇقىعىن قورعاۋ، قولدانۋ جانە قىزمەت وتەۋ جۇيەسى قۇرىلىسىن كۇشەيتىپ، ءبىلىم مەنشىك ۇقىعى بويىنشا حالىقارالىق اۋىس - كۇيىس جانە سەلبەستىك ورىستەتۋگە قولداۋ كورسەتۋ.

  (3) وسىزاماندانعان كاسىپ سالاسى جۇيەسىن قالىپتاستىرۋدى ىلگەرىلەتۋ. باتىس بولىك ءوڭىردىڭ سالىستىرمالى باسىمدىقتارىن تولىق ساۋلەلەندىرىپ، شارت - جاعدايى بار كاسىپ سالالارىنىڭ شوعىرلانا دامۋىن ىلگەرىلەتىپ، جاڭا قوزعاۋشى ەنەرگيانى جەتىلدىرۋ جانە ءداستۇرلى قوزعاۋشى ەنەرگيانى وزگەرتۋ، دارەجەسىن جوعارىلاتۋ جاعىندا اناعۇرلىم ارشىندى قادام تاستاپ، ينفورماتسيا تەحنيكاسىنىڭ ءداستۇرلى كاسىپ سالالارىندا كەڭىنەن قولدانىلۋىن جانە ونىمەن تەرەڭدەي توعىسۋىن جەبەپ، باسەكەلىك قابىلەتكە تولى وسىزاماندانعان كاسىپ سالاسى جۇيەسىن ورناتۋ. اۋىل - قىستاقتاعى 1 -، 2 -، 3 - كاسىپتەردىڭ تەرەڭ توعىسۋىن ىلگەرىلەتىپ، ەگىن، مال شارۋاشىلىعى جالپى كاسىپ سالاسى تىزبەگىنىڭ، قۇن تىزبەگىنىڭ تيبىن وزگەرتۋىن، دارەجەسىن جوعارىلاتۋىن جەبەۋ. جوعارى ولشەمدى ەگىس اتىزدارى، وسىزاماندانعان ەكولوگيالىق مال فەرمالارى، استىق وندىرەتىن فۋنكتسيالىق وڭىرلەر جانە ماقتا، ازىقتىق ماي، قانت سياقتى ماڭىزدى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى ءوندىرىسى قورعالاتىن وڭىرلەر قۇرىلىسىن جەدەل ىلگەرىلەتىپ، ەكولوگيالىق جاقتان شوعىرلى، جوعارى ءونىمدى، جەردەن پايدالانۋى ولشەمدى قۇرىلعى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىنا قولداۋ كورسەتۋ. جوعارى دەڭگەيلى، ەرەكشە اۋىل شارۋاشىلىعى ماشينا - جابدىقتارىن ءوندىرۋدى، زەرتتەۋ - اشۋدى جانە جالپىلاستىرۋدى، قولدانۋدى جەدەلدەتۋ. وسى زامانعى جاساۋ كاسىبى مەن ستراتەگيالىق جاڭادان وركەندەگەن كاسىپ سالالارىنىڭ دامۋىن ىلگەرىلەتۋ. ۇلكەن ساندى مالىمەت، جاساندى زەردە جانە ”زەردەلى +“ كاسىپ سالالارىن بەلسەنە دامىتىپ، ونەركاسىپ ينتەرنەتىن زور كۇشپەن دامىتۋ. ”ينتەرنەت + وقۋ - اعارتۋ“، ”ينتەرنەت + مەديتسينا“، ”ينتەرنەت + ساياحات“ سياقتى جاڭا كاسىپ كۇيلەرىنىڭ دامۋىن ىلگەرىلەتۋ، ينتەرنەتتىڭ جىلدامدىعىن جوعارىلاتۋدى، اقىسىن تومەندەتۋدى ىلگەرىلەتىپ، شەكارا اتتاعان ەلەكتروندىق ساۋدانى جەدەل دامىتۋ. باتىس بولىك ءوڭىردىڭ ەكولوگيا، ۇلتتىق سالت - سانا، شەكارا كورىنىستەرى سياقتى ارتىقشىلىقتارىن ساۋلەلەندىرۋىنە قولداۋ كورسەتىپ، ساياحات بايلىعىندا ەسىك اشۋ، ينفورماتسيادان ورتاق يگىلىكتەنۋ، كاسىپ سالالارىن باقىلاۋ - باسقارۋ، الەۋمەتتىك قىزمەت وتەۋ، ساياحات حاۋىپسىزدىگى، ولشەمدەنگەن قىزمەت وتەۋ سياقتى جاقتارداعى حالىقارالىق سەلبەستىكتەردى تەرەڭدەتىپ، ساياحات قىزمەت وتەۋ دەڭگەيىن جوعارىلاتۋ. كورىنىستىك جانە ايگىلى ءوڭىر، شەكارالىق ساياحات سىناق اۋماعى سياقتىلاردى تىرەك ەتىپ، ساياحات جانە سەيىل - سەرۋەن، سالاماتتىق جانە كۇتىمدەۋ سياقتى قىزمەت وتەۋ كاسىپتەرىن زور كۇشپەن دامىتىپ، وڭىرلىك ماڭىزدى تىرەكتى كاسىپ سالالارىن قالىپتاستىرۋ. وسى زامانعى قىزمەت وتەۋ كاسىبىنىڭ، اسىرەسە، ماماندانعان قىزمەت وتەۋ كاسىبىن جەدەل دامىتىپ، وسى زامانعى زات اينالىمى - قىزمەت وتەۋ جۇيەسى قۇرىلىسىن كۇشەيتۋ.

  (4) ەنەرگيانىڭ قامداۋ - قاجەتسىنۋ قۇرىلىمىن ساپالىلاندىرۋ. كومىردىڭ ءوندىرىس جانە تۇتىنۋ قۇرىلىمىن ساپالىلاندىرىپ، كومىردى تازا ءوندىرۋدى جانە زەردەلى، جوعارى ونىمدىلىكپەن اشۋدى ىلگەرىلەتىپ، كومىردى دارەجەگە، ساپاعا ايىرىپ ساتىلى پايدالانۋدى بەلسەنە ىلگەرىلەتىپ، كومىردەن جانار ماي ءوندىرۋ، كومىردەن جانار گاز ءوندىرۋ، كومىردەن الكەن ءوندىرۋ سياقتىلاردى دارەجەسىن جوعارىلاتۋدان ۇلگى كورسەتۋدى ورنىقتى قاداممەن ورىستەتۋ. مۇناي، تابيعي گاز ءوندىرىس بازالارىنان ءبىر توبىن قۇرۋ. كومىر قاباتى گازى سياقتىلاردى بارلاۋدى، اشۋدى، پايدالانۋدى جەدەلدەتۋ. قايتا تۋىندايتىن ەنەرگيالاردى اشۋ - پايدالانۋدى كۇشەيتىپ، حۋاڭحى وزەنىندەگى ساتىلى ەلەكتر ستانسيالارىنىڭ ءىرى تيپتەگى ەنەرگيا ساقتاۋ نىسانى بويىنشا زەرتتەۋ ورىستەتىپ، تازا ەنەرگيا بازالارىنان ءبىر توبىن قۇرۋ. جەل ەلەكترىن، فوتوۆولتتىق ەلەكتردى سول جەردە تۇتىنۋ - قابىلداۋدى جەدەلدەتۋ. باتىستىڭ ەلەكترىن شىعىسقا جەتكىزۋ سياقتى ولكە - ءوڭىر ارالىق ءتۇيىندى ەلەكتر جەتكىزۋ ارنالارى قۇرىلىسىن ۇزدىكسىز كۇشەيتىپ، تازا ەلەكتر قۋاتىن جەتكىزۋ قابىلەتىن جوعارىلاتۋ. ەلەكتر جەلىسىنىڭ جۇكتەمە رەتتەۋ قابىلەتى قۇرىلىسىن كۇشەيتىپ، جەل ەنەرگياسىنان باز كەشۋ، فوتوۆولتتىق ەنەرگيادان باز كەشۋ، سۋ ەنەرگياسىنان باز كەشۋ ماسەلەسىن ءونىمدى شەشۋ. ەلەكتر ۇلەستىرۋ جەلىسىن وزگەرتۋ ارەكەتىن جانە اۋىل - قىستاق ەلەكتر جەلىسىن وزگەرتۋ - دارەجەسىن جوعارىلاتۋدى بەلسەنە ىلگەرىلەتىپ، شەت - شالعاي وڭىرلەردى ەلەكترمەن قامداۋ قابىلەتىن جوعارىلاتۋ. سولتۇستىكتىڭ كومىرىن وڭتۇستىككە تاسىمالداۋ ارناسى جانە ءىرى تيپتى كومىر ساقتاۋ بازالارى قۇرىلىسىن جەدەلدەتىپ، مۇناي - گاز تارماق جەلىلەرى، تەرمينالدىق قۇبىر جەلىسى قۇرىلىسىن ۇزدىكسىز كۇشەيتۋ. تابيعي گاز ساقتاۋدىڭ كوپ قاباتتى جۇيەسىن ورناتىپ، شارتقا ۇيلەسەتىن جەرلەردە جەر استى گاز ساقتاۋ قويمالارىن جەدەل قۇرۋ. قورشاعان ورتانى قورعاۋ، ەنەرگيا تيىمدىلىگى سياقتى ولشەم - تالاپتارعا ۇيلەسەتىن ەنەرگيا تۇتىنىمى جوعارى كاسىپتەردىڭ باتىس بولىكتەگى تازا ەنەرگيا بايلىعى باسىم وڭىرلەرگە شوعىرلانۋىنا قولداۋ كورسەتۋ.

  (5) قالا مەن اۋىلدىڭ توعىسپالى دامۋىن زور كۇشپەن جەبەۋ. اۋىل - قىستاقتى گۇلدەندىرۋ ستراتەگياسىن ىشكەرىلەي اتقارىپ، جاڭا داۋىردەگى اۋىل شارۋاشىلىعى، اۋىل - قىستاق، شارۋالار قىزمەتىن ويداعىداي ىستەۋ. جاڭا تيپتەگى شارۋالاردى جەتىلدىرىپ، باتىس بولىك وڭىردەگى اۋىل شارۋاشىلىعىمەن شۇعىلدانۋشىلار قۇرىلىمىن ساپالىلاندىرۋ. كورىكتى، قونىستانۋعا جايلى قىستاق قۇرۋدى نىسانا ەتىپ، اۋىل - قىستاق قونىس ورتاسى جانە جالپىلىق قىزمەت وتەۋ قۇرىلعىلارى قۇرىلىسىن كۇشەيتۋ. قورعاۋدى كۇشەيتۋ نەگىزىندە اۋىل - قىستاقتاردىڭ تاريح، مادەنيەت بايلىقتارىن جانداندىرىپ، وڭىرلىك جانە ۇلتتىق ەرەكشەلىككە يە اۋىل - قىستاق مادەنيەت كاسىپ سالاسىن جانە ماركالارىن قالىپتاستىرۋ. جەرگىلىكتى جاعدايعا قاراي قالا - قالاشىقتاندىرۋ ورنالاستىرۋىن جانە فورماتسياسىن ساپالىلاندىرىپ، مەملەكەتتىك جانە وڭىرلىك ورتالىق قالالاردىڭ فۋنكتسيالىق رولىن ءوسىرىپ جانە ساۋلەلەندىرىپ، قالالار شوعىرىنىڭ جوعارى ساپالى دامۋىن جانە ءىرى، ورتا، شاعىن قالالاردىڭ توراپتاندىرۋ قۇرىلىسىن ىلگەرىلەتىپ، ەرەكشەلىككە يە ءبىر توپ شاعىن قالا - قالاشىق جەتىلدىرۋ، دامىتۋ. باتىس بولىك وڭىردەگى بايلىعى سارقىلعان، ت.ب ەرەكشە تيپتەگى وڭىرلەردى گۇلدەندىرۋگە، دامىتۋعا قولداۋ كورسەتۋ سەرپىنىن ارتتىرۋ. اۋىل شارۋاشىلىعىنان ويىسقان حالىقتى قالا تۇرعىندارىنا اينالدىرۋدى ءتارتىپتى تۇردە ىلگەرىلەتۋ. نەگىزگى الەۋمەتتىك قىزمەت وتەۋدىڭ تۇراقتى حالىقتى تولىق قامتۋىن ىلگەرىلەتىپ، شارتقا ۇيلەسەتىن، نوپوسقا تىركەلمەگەن شارۋا جۇمىسكەرلەرىنىڭ كەلىپ كىرگەن جەرلەرىندە قالا - قالاشىقتىڭ نەگىزگى الەۋمەتتىك قىزمەت وتەۋلەرىنەن تەڭ تۇرعىدا يگىلىكتەنۋىن قامتاماسىز ەتۋ. قالا مەن اۋىلداعى ”بايلىقتى مال - مۇلىككە، قارجىنى جارناعا، شارۋالاردى (قالا تۇرعىنى) جارناگەرلەرگە اينالدىرۋ“ سياقتى رەفورما تاجىريبەلەرىن قورىتىندىلاپ، ”جارنانى بىرىكتىرىپ كاسىپتى بايلانىستىرۋ، جارنانى بىرىكتىرىپ جاۋاپكەرشىلىكتى بايلانىستىرۋ، جارنانى بىرىكتىرىپ نيەتتى توعىستىرۋدىڭ“ جاڭا مەحانيزمى جونىندە ىزدەنىس جاساۋ. قالا مەن اۋىلداعى قالا اكىمشىلىك ىستەرى جالپىلىق قۇرىلعىلار قۇرىلىسىن ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ، قالا - قالاشىقتاعى الەۋمەتتىك نەگىزدىك قۇرىلعىلارىنىڭ اينالاداعى اۋىل - قىستاق وڭىرلەرىنە كەڭەيۋىن جەبەۋ.

  (6) نەگىزدىك قۇرىلعى جوباسىن، قۇرىلىسىن كۇشەيتۋ. نەگىزدىك قۇرىلعىلاردىڭ جەتكىزىلۋ دەڭگەيىن، ىركىلىسسىزدىگىن جانە بىركەلكىلەنۋ دەڭگەيىن جوعارىلاتىپ، جاسىل، شوعىرلى دامۋدى ىلگەرىلەتۋ. شىعىس پەن باتىستى تۇتاستىرعان، وڭتۇستىك پەن سولتۇستىكتى ەندەي وتكەن تاسىمال ارناسى قۇرىلىسىن كۇشەيتىپ، وڭىرلەردى اشۋ ءوس سىزىعىن كەڭەيتۋ. بايلىقتى، ەنەرگيانى اشاتىن جەرلەردىڭ نەگىزگى جەلى ارناسىنىڭ جوباسىن، قۇرىلىسىن كۇشەيتۋ. سىچۋان - شيزاڭ تەمىر جولى، شاڭحاي - چىڭدۋ جوعارى قارقىندى تەمىر جولى، چۇڭچيڭ - كۇنميڭ جوعارى قارقىندى تەمىر جولى، شينيڭ - چىڭدۋ تەمىر جولى سياقتى كەلەلى ينجەنەريالاردىڭ جوباسىن، قۇرىلىسىن تەزدەتۋ. جوعارى قارقىندى تەمىر جول مەن ادەتتەگى تەمىر جولدىڭ سايكەستى دامۋىنا باسا ءمان بەرىپ، ۆوكزالى كوپ، بەلەت باعاسى تومەن ”باياۋ بويەزداردى“ ۇزدىكسىز ويداعىداي جۇرگىزۋ. ۇزىلگەن جولداردى، بوگەتتى جولداردى اشىپ، تەڭىزگە شىعۋ، كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ ارناسىن جانە ساياحات قاتىناس نەگىزدىك قۇرىلعى قۇرىلىسىن كۇشەيتۋ. جالپىلىق جولاۋشى تاسىمال تورابى (زات اينالىمى باقشا رايونى) قۇرىلىسىن كۇشەيتۋ. مەملەكەتتىڭ زات اينالىمى تورابىن ورنالاستىرۋدى كەمەلدەندىرىپ، زات اينالىمىنىڭ اينالىم ونىمدىلىگىن جوعارىلاتۋ. اۆياتسيالىق وتكەل مەن توراپ قۇرىلىسىن كۇشەيتىپ، توراپتىق اۋەجايلاردا ۇشۋ ۇقىعىن كەڭەيتىپ، جالپىلىق اۆياتسيانى بەلسەنە دامىتۋ. اۋىل - قىستاقتاردىڭ، شەكارا، شالعاي وڭىرلەردىڭ ينفورماتسيا تورابىمەن قامتىلۋ دەڭگەيىن اناعۇرلىم جوعارىلاتۋ. ءبىر توپ ءتۇيىندى سۋ قاينارى ينجەنەرياسىن، وزەن - داريا، كولدەردىڭ تىرەكتى جونگە سالۋ ينجەنەرياسى جانە كولەمدى سۋارمالى وڭىرلەر ينجەنەرياسىن ۇيلەسىمدى جوبالاپ، قۇرىپ، ۇلكەن، ورتا سۋارىلمالى وڭىرلەردىڭ سالىنۋ ۇستىندەگى سايكەستى قۇرىلعىلارى مەن وسىزامانداندىرىپ جاڭالاۋدى، ورتا، شاعىن وزەن الاپتارىن جونگە سالۋدى جانە قاتەرلى سۋ قويمالارىن قاتەردەن اراشالاپ، بەكەمدەۋدى، قۇرعاقشىلىققا قارسى تۇراتىن سۋ قاينارى ينجەنەريالارى قۇرىلىسىن جانە تاسقىن اپاتىنان ساقتانۋ - جونگە سالۋدى كۇشەيتۋ. قالا، اۋىلداردى سۋمەن قامداۋدى ءبىر تۇلعالاندىرۋدى جانە جان سانى بىتىراڭقى وڭىرلەردىڭ ءتۇيىندى شاعىن ولشەمدەنگەن سۋمەن قامداۋ قۇرىلعى قۇرىلىسىن ىلگەرلەتىپ، اۋىز سۋ قاينارلارىن جۇيەلىلەندىرۋ قۇرىلىسىن كۇشەيتۋ.

  (7) مەملەكەت حاۋىپسىزدىگىن جانە قوعام ورنىقتىلىعىن شىنايى قورعاۋ. دامۋ جانە حاۋىپسىزدىك سىندى ەكى ءىرى ءىستى ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ، باتىس بولىك ءوڭىردىڭ مەملەكەت حاۋىپسىزدىگى قالتقىسىندىق رولىن اناعۇرلىم ويداعىداي ساۋلەلەندىرۋ. تەپە - تەڭ، ىنتىماقتى، قارايلاسىمدى، جاراسىمدى سوتسياليستىك ۇلت قاتىناسىن بەكەمدەپ جانە دامىتىپ، ۇلتتاردىڭ بىرگە ىنتىماقتاسىپ كۇرەس جۇرگىزۋىن جانە بىرگە گۇلدەنىپ - كوركەيۋىن، دامۋىن جەبەۋ. قوعام اماندىعىنىڭ ستەرەولدى ساقتانۋ - تىزگىندەۋىن ىشكەرىلەي ىلگەرىلەتىپ، بەرىك، سەنىمدى قوعامدىق حاۋىپسىزدىك جۇيەسىن ورناتۋ.

ءۇشىنشى، ”ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جولدى“ بىرگە قۇرۋدى جەتەكشى ەتىپ، باتىس بولىكتى اشۋ تەبىنىن ارتتىرۋ

  (8) ”ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جول“ قۇرىلىسىنا بەلسەنە ات سالىسۋ جانە وعان توعىسۋ. شينجياڭنىڭ جىبەك جولى ەكونوميكالىق بەلدەۋى وزەكتى رايونى قۇرىلىسىن تەزدەتۋىن قولداپ، باتىس باعىتتاعى قاتىناس تورابىن جانە ساۋدا، زات اينالىمى، مادەنيەت، عىلىم - تەحنيكا، وقۋ - اعارتۋ، ەمدەۋ قىزمەت وتەۋ ورتالىعىن قالىپتاستىرۋ. چۇڭچيڭنىڭ، سىچۋاننىڭ، شانشيدىڭ جالپىلىق ابزالدىلىعىن ساۋلەلەندىرۋىن قولداپ، ىشكى قۇرلىقتىق اشۋ بەلەسىن جانە وركەندەتۋ، اشۋ تورابىن قۇرۋ. گانسۋدىڭ، سانشيدىڭ تاريحي مادەنيەت ابزالدىلىعىن تولىق اشۋىن قولداپ، جىبەك جولى ەكونوميكالىق بەلدەۋىندەگى ماڭىزدى وتكەل، ءتۇيىن رولىن ساۋلەلەندىرۋ. گۇيجوۋدىڭ، چيڭحايدىڭ ەل ءىشى - سىرتى ەكولوگيالىق سەلبەستىگىن تەرەڭدەتۋىن قولداپ، جاسىل جىبەك جولى قۇرىلىسىن ىلگەرىلەتۋ. ىشكى موڭعۇلدىڭ جۇڭگو - موڭعۇليا - رەسەي ەكونوميكالىق ءدالىز قۇرىلىسىنا تەرەڭدەي ات سالىسۋىن قولداۋ. يۇننان مەن لانساڭجياڭ - مەكونگ وزەنى ءوڭىرىنىڭ اشىق سەلبەستىك جاساسۋ دەڭگەيىن جوعارىلاتۋ.

  (9) ەسىك اشۋ ۇلكەن ارناسى قۇرىلىسىن كۇشەيتۋ. جۇڭگو - سينگاپۋر (چۇڭچيڭ) ستراتەگيالىق سيپاتتى تۇتاستىرۋدان، ۇلاستىرۋدان ۇلگى كورسەتۋ نىسانىن بەلسەنە اتقارۋ. بەيبۋۋان كەمەجاي قۇرىلىسىن كەمەلدەندىرىپ، حالىقارالىق باسەكەلىك قۋاتقا يە كەمەجاي شوعىرىن قالىپتاستىرىپ، وسى زامانعى تەڭىز - مۇحيت كاسىپ سالاسىن جەدەل جەتىلدىرىپ، تەڭىز ەكونوميكاسىن بەلسەنە دامىتۋ. كوپ ءتۇرلى فورماداعى بىرلەسپە تاسىمالدى بەلسەنە دامىتىپ، تەمىر جولدى، تاس جولدى كەمەجايمەن، باقشا رايونىمەن ۇلاستىرۋ جەلىسى قۇرىلىسىن تەزدەتۋ. شاڭحاي - چىڭدۋ تەمىر جول ارناسىنىڭ تاسىمال قۋاتى مەن كەمەجايدىڭ جيناۋ - جونەلتۋ تاسىمال جۇيەسى قۇرىلىسىن كۇشەيتۋ. چاڭجياڭ وزەنىنىڭ ابزال سۋ جولىنا سۇيەنىپ، قۇرلىق - تەڭىز بىرلەسپە تاسىمالى، اۋە - تەمىر جول بىرلەسپە تاسىمالى، جۇڭگو - ەۆروپا كەزەكشى پويەزى سياقتىلاردى ورگانيكالى ۇشتاستىرعان بىرلەسپە تاسىمال قىزمەت وتەۋ ۇلگىسىن جانە زات اينالىمى ۇلكەن ارناسىن قۇرۋ. باتىس بولىك ءوڭىرىنىڭ سۋسىز كەمەجايىن قۇرۋىن قولداۋ. جۇڭگو - ەۆروپا كەزەكشى پويەزىنىڭ تاسىمالدى ۇيىمداستىرۋ ۇلگىسىن ساپالىلاندىرىپ، جۇڭگو - ەۆروپا كەزەكشى پويەزىنىڭ توراپ، ءتۇيىن قۇرىلىسىن كۇشەيتۋ. شەكارا وتكەلى، شەكارا اتتاعان تاسىمالى جانە ينفورماتسيا ارنالارى سياقتى اشىق ۇستالاتىن نەگىزدىك قۇرىلعىلاردى اناعۇرلىم كەمەلدەندىرىپ، اشىق ۇستالاتىن زات اينالىمى تورى جانە شەكارا اتتاعان پوچتا جولدامالارىن جەتكىزۋ جۇيەسىن جەدەل قۇرۋ. جۇڭگو - شىعىس وڭتۇستىك ازيا ەلدەرى وداعى ينفورماتسيا پورتى قۇرىلىسىن تەزدەتۋ.

  (10) ىشكى قۇرلىقتىڭ كوپ ساتىلى ەسىك اشۋ تۇعىرىن ورناتۋ. چۇڭچيڭ، چىڭدۋ، شي - ان سياقتىلاردى حالىقارالىق پورتال تورابى قالاسىن جەدەل قۇرۋعا شابىتتاندىرىپ، كۇنميڭ، ناننيڭ، ءۇرىمجى، لانجوۋ، كوكحوت سياقتى ولكە ورتالىعى (ورتالىق قالا) قالالارىنىڭ كورشىلەس ەلدەرگە باعىتتالعان قوسالقى وڭىرلىك سەلبەستىك تىرەكتىلىك قابىلەتىن جوعارىلاتۋ. باتىس بولىك وڭىرلەردەگى ەركىن ساۋدا سىناق رايوندارىنىڭ قارجى قوسۋ، ساۋدا سالاسىندا زاڭ، ەرەجە بويىنشا الدىمەن اتقارۋىنا، الدىمەن سىناق ەتۋىنە قولداۋ كورسەتىپ، جوعارى دەڭگەيدە ەسىك اشۋعا ۇيلەسەتىن اكىمشىلىك باسقارۋ ءتۇزىلىسىن ورناتۋ جونىندە ىزدەنىس جاساۋ. ىشكى قۇرلىقتىق اشىق ەكونوميكا سىناق ءتۇيىنى رايوندارىنىڭ قۇرىلىسىن تەزدەتىپ، ىشكى قۇرلىقتىق وڭىرلەردە مەملەكەتتىك 1 - دارەجەلى شەكارا وتكەلىن ۇستەمەلەپ قۇرۋدى زەرتتەۋ. چىڭدۋ حالىقارالىق تەمىر جول پورتى ەكونوميكالىق اشۋ رايونىن ءتارتىپ بويىنشا قۇرۋدى زەرتتەۋ. مەملەكەت دارەجەلى جاڭا رايون سياقتى يقۋاتتى تۇعىر قۇرىلىسىن ءتارتىپتى ىلگەرىلەتۋ. قازىرگى بار ءار دارەجەلى، ءار ءتۇرلى بازالاردى، باقشا رايوندارىن بىرىكتىرىپ، ولشەمدەندىرىپ، اشۋ رايوندارىنىڭ تيبىن جاڭالاپ، دارەجەسىن كوتەرۋدى تەزدەتۋ. مەملەكەت دارەجەلى اشۋ رايوندارىنىڭ اناعۇرلىم يكەمدى كادرلار ءىسى ءتۇزىمىن اتقارۋىنا شابىت بەرىپ، ساپالى ەمدەۋ، وقۋ - اعارتۋ، فينانس، زات اينالىمى سياقتى قىزمەت وتەۋدى ەنگىزۋ، دامىتۋ. ءتۇرلى مەملەكەت دارەجەلى كورمەلەردى ويداعىداي وتكىزىپ، باتىس بولىك ءوڭىرىنىڭ ىقپال كۇشىن جوعارىلاتۋ.

  (11) شەكارا بويىنداعى وڭىرلەردىڭ ەسىك اشۋىن، دامۋىن تەزدەتۋ. شەكارا بويىنداعى ءتۇيىندى وركەندەتۋ، ەسىك اشۋ سىناق رايوندارىنىڭ، شەكارالىق ەكونوميكالىق سەلبەستىك رايونىنىڭ، شەكارا اتتاعان ەكونوميكالىق سەلبەستىك رايونىنىڭ ورنالاسۋىن كەمەلدەندىرىپ، شەكارا اتتاعان فينانس، شەكارا اتتاعان ساياحات، كەدەننەن ءوتۋ زاڭ اتقارۋ سەلبەستىگى، ادامداردىڭ شەكارادان شىعۋىن، كىرۋىن باسقارۋ سياقتى جاقتاردا جاڭالىق اشۋدى ورىستەتۋدى قولداۋ. شەكارالىق ساياحات سىناق رايونى، شەكارا اتتاعان ساياحات سەلبەستىك رايونى، اۋىل شارۋاشىلىعىن سىرتقا اشىق ۇستاۋ سەلبەستىگى سىناق رايونى سياقتىلاردىڭ قۇرىلىستارىن تىڭعىلىقتى ىلگەرىلەتۋ. سىرتقى ەكونوميكا، ساۋدانى دامىتۋ ارناۋلى قارجىسىن ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ پايدالانىپ، شەكارا بويىنداعى وڭىرلەردىڭ سىرتقى ەكونوميكا - ساۋدانى دامىتۋىن قولداۋ. شەكارا حالقىنىڭ شەكارالىق بازار ساۋداسىن باسقارۋ ءتۇزىمىن كەمەلدەندىرۋ. شەكارانى گۇلدەندىرىپ، حالىقتى اۋقاتتاندىرۋ ارەكەتىن ىشكەرىلەي ىلگەرىلەتۋ.

  (12) جوعارى دەڭگەيدەگى اشىق ەكونوميكانى دامىتۋ. باتىس بولىك ءوڭىرىنىڭ سىرتقا ەسىك اشۋىنىڭ تاۋار مەن ماڭىزدى فاكتورلاردىڭ اينالىم ۇلگىسىنەن قاعيدا - ءتۇزىم ۇلگىسىنە قاراي بىرتىندەپ بۇرىلىس جاساۋىن ىلگەرىلەتۋ. شەتەل ساۋداگەرلەرىنىڭ قارجى قوسۋىنا رۇقسات ەتۋدەن بۇرىن مەملەكەت ازاماتتىعى مامىلەسىن جاساۋعا ۇنامسىز تىزىمدىكتى قوسىپ باسقارۋ ءتۇزىمىن ويداعىداي تياناقتاندىرىپ، جاساۋ كاسىبىن ءتارتىپتى اشىپ، قىزمەت وتەۋ كاسىبىنە كىرۋدى رۇقسات ەتۋدى بىرتىندەپ كەڭەيتىپ، كەن اشۋ كاسىبىن اشىق ۇستاۋ دەڭگەيىن جوعارىلاتۋ. باتىس بولىك ءوڭىرىنىڭ ءتارتىپ بويىنشا كەدەندىك ەرەكشە باقىلاۋ - باسقارۋ ءوڭىرىن قۇرۋعا ءوتىنىش بەرۋىن قولداۋ، وڭىرلەر ىشىندەگى كاسىپورىنداردىڭ تاپسىرىس ىشىندەگى مانەرلەۋ كاسىبىن ورىستەتۋىن قولداۋ. اۋىل شارۋاشىلىعىن اشىق ۇستاۋ سەلبەستىگىن كۇشەيتۋ. باتىس بولىكتىڭ ابزال كاسىپ سالاسى كاسىپورىندارىنىڭ حالىقارالىق ءوندىرىس قۋاتى سەلبەستىگىنە بەلسەنە ات سالىسۋىن ىلگەرىلەتىپ، شەكارا سىرتىندا قارجى قوسىپ، تيجارات جۇرگىزۋ بارىسىندا، قاجەتتى قورشاعان ورتا، قوعام جانە جونگە سالۋ جاۋاپكەرشىلىگىن ارقالاۋ. ابزالدىلىعى كورنەكتى سىرتقى ساۋدانىڭ تيبىن جاڭالاپ، دارەجەسىن كوتەرۋ بازاسىنان ءبىر توبىن قۇرۋعا قولداۋ كورسەتۋ. شىعىس، ورتا، باتىس بولىكتەردىڭ اشىق ۇستاۋ تۇعىرىن ۇشتاستىرۋ مەحانيزمىن ورناتىپ، نىسانداردى جەتىلدىرۋ، دارىندىلاردى باۋلۋ، بازاردى كەڭەيتۋ سياقتى قىزمەت وتەۋ تۇعىرىن بىرگە قۇرىپ، باتىس بولىك وڭىردە ءبىرقانشا كاسىپ سالاسىنا بۇرىلىس جاساۋدا ۇلگى كورسەتۋ رايونىن قۇرۋ. باتىس بولىك وڭىرگە ساتىلى ويىسقان كاسىپورىندارعا قاراتا، بۇرىنعى ىرگە تەپكەن وڭىرىندە العان كەدەندىك سەنىمدىلىك دارەجەسىنە قاراي باقىلاۋ جۇرگىزۋ.

  (13) وڭىرلەر ارالىق ىقپالداستىق سەلبەستىگىن كەڭەيتۋ. بەيجيڭ - تيانجين - حىبەيدىڭ سايكەستى دامۋى، چاڭجياڭ وزەنى ەكونوميكالىق بەلدەۋىن دامىتۋ، گۋاڭدۇڭ - شياڭگاڭ - اۋمىن ۇلكەن شىعاناق رايونى قۇرىلىسى سياقتى كەلەلى ستراتەگيالاردى بەلسەنە ۇشتاستىرۋ. چيڭحاي، گانسۋ سياقتىلاردىڭ چاڭجياڭ وزەنىنىڭ جوعارى اعارى ەكولوگيالىق قالتقىسىن جەدەل ورناتۋىن قولداپ، ەكولوگيانى الدىمەن ويلاسۋ، جاسىل دامۋ جاڭا جولىن سايكەستى ىلگەرىلەتۋ جونىندە ىزدەنىس جاساۋ. قۇرلىق كوپىرىنىڭ جالپىلىق تاسىمال ارناسىنا سۇيەنىپ، باتىس سولتۇستىكتەگى ولكەلەردىڭ جياڭسۋ، شاندۇڭ، حىنان سياقتى شىعىس، ورتا بولىكتەگى ولكەلەرمەن ءوزارا تيىمدىلىك جاساۋ سەلبەستىگىن كۇشەيتۋ. جۋجياڭ - شيجياڭ ەكونوميكالىق بەلدەۋى جانە بەيبۋۋان ەكونوميكالىق رايونى قۇرىلىسىن تەزدەتىپ، گۋاڭشيدى گۋاڭدۇڭ - شياڭگاڭ - اۋمىن ۇلكەن شىعاناق رايونى قۇرىلىسىنا جانە حايناننىڭ رەفورما جاساۋدى، ەسىك اشۋدى جالپى بەتتىك تەرەڭدەتۋىنە بەلسەنە ات سالىسۋعا شابىتتاندىرۋ. شىعىس، باتىس بولىكتەردىڭ ەركىن ساۋدا سىناق رايوندارىنىڭ اۋىس - كۇيىسىن، سەلبەستىگىن ىلگەرىلەتىپ، سايكەستى ەسىك اشۋدى كۇشەيتۋ. ءوڭىر اتتاپ، كاسىپ سالاسى باقشاسى رايونىن بىرگە قۇرۋعا قولداۋ كورسەتىپ، ”كىرمە جەر ەكونوميكاسى“ سياقتى ۇلگىلەر جونىندە ىزدەنىس جاساۋعا شابىتتاندىرۋ. باتىس سولتۇستىك وڭىرلەرى مەن باتىس وڭتۇستىك وڭىرلەرىنىڭ سەلبەسىپ، ىقپالداسۋىن كۇشەيتىپ، چىڭدۋدىڭ، چۇڭچيڭنىڭ، گۋانجۇڭ جازىعىنداعى قالالار شوعىرىنىڭ سايكەستى دامۋىن كۇشەيتىپ، باتىس بولىك ءوڭىرىنىڭ ەسىك اشۋىنا، وركەندەۋىنە ءجون سىلتەيتىن وزەكتى قوزعالتقىشتى قالىپتاستىرۋ. بەيبۋۋان، لانجوۋ - شينيڭ، كوكحوت - باۋتوۋ - ىردوس - يۇيلين، نيڭشياداعى حۋاڭحى بويى، گۇيجوۋدىڭ ورتا بولىگى، يۇنناننىڭ ورتا بولىگى، تيانشانىڭ سولتۇستىك بوكتەرى سياقتى قالالار شوعىرىنىڭ ىقپالداسا دامۋىن ىلگەرىلەتۋ. وڭتۇستىك شينجياڭ ءوڭىرىن اشۋدى، دامىتۋدى قولداۋ. سانشي - گانسۋ - نيڭشا، سىچۋان - سانشي، زويوۋجياڭ سياقتى توڭكەرىستىك بايىرعى رايونداردىڭ جانە سىچۋان - چۇڭچيڭ، سىچۋان - يۇننان - گۇيجوۋ، چۇڭچيڭ - گۇيجوۋ سياقتىلاردىڭ ولكە اتتاعان (اۆتونوميالى رايون، توتە قاراستى قالا) ىرگەلەس وڭىرلەردىڭ سايكەستى ەسىك اشۋ، دامۋ مەحانيزمىن ورناتۋىن، اقاۋسىزداندىرۋىن قولداۋ. ءتۇيىندى وڭىرلەردىڭ ءبىر تۇلعالانۋ اياق الىسىن جەدەل ىلگەرىلەتۋ.

ءتورتىنشى، كورىكتى باتىس بولىك قۇرۋ تەبىنىن ارتتىرىپ، مەملەكەتتىك ەكولوگيالىق حاۋىپسىزدىك قالتقىسىن بەكەمدەۋ

  (14) ءتۇيىندى ەكولوگيالىق ينجەنەريالاردى ىشكەرىلەي اتقارۋ. تۇنىق سۋ، جاسىل تاۋ − باعالى بايلىق ۇستانىمىن باتىل دايەكتىلەندىرىپ، اشۋ بارىسىندا قورعاۋعا، قورعاۋ بارىسىندا اشۋعا تاباندى بولىپ، مەملەكەتتىك نەگىزگى تۇلعالىق يقۋاتتىق رايون قۇرىلىسىنىڭ تالابى بويىنشا، چاڭجياڭ دارياسىنىڭ، حۋاڭحى وزەنىنىڭ جوعارعى اعارىنىڭ ەكولوگيالىق حاۋىپسىزدىگىن ويداعىداي قامتاماسىز ەتىپ، مۇزدى القاپ، سازدىق سياقتى ەكولوگيالىق بايلىقتى ويداعىداي قورعاۋ. سۋ مەن توپىراقتى ساقتاۋ، تابيعي ورماندى قورعاۋ، ەگىستىكتى ورمانعا، جايلىمعا قايتارۋ، جايلىمدى قالپىنا كەلتىرۋ، ءتۇيىندى ىقتاسىن ورمانى جۇيەسى قۇرىلىسى سياقتى ءتۇيىندى ەكولوگيالىق ينجەنەريالاردى اتقارۋ تەبىنىن اناعۇرلىم كۇشەيتىپ، مەملەكەت جەرىن جاسىلداندىرۋ ارەكەتىن ورىستەتىپ، جاراتىلىستىق قورىقتار جۇيەسى قۇرىلىسىن جانە سازدىقتى قورعاۋدى، قالپىنا كەلتىرۋدى نىق قاداممەن ىلگەرىلەتىپ، بايتاق تا كورىكتى باتىس بولىكتىڭ جاڭا كەلبەتىن ايگىلەۋ. مەملەكەت باقشا جۇيەسى قۇرىلىسىن جەدەل ىلگەرىلەتۋ.

  (15) ءتۇيىندى وڭىرلەردى جالپىلىق تىزگىندەۋدى ورنىقتى ىلگەرىلەتۋ. چيڭحاي ءۇش وزەن قاينارى ەكولوگياسىن قورعاۋ مەن قۇرۋ، چيليانشان تاۋى ەكولوگياسىن قورعاۋ مەن جالپىلىق تىزگىندەۋ، كارستى وڭىرلەردىڭ قۇمايتتانۋىن جالپىلىق تىزگىندەۋ، بەيجيڭ - تيانجيننىڭ قۇمدى بوران قاينارىن تىزگىندەۋ سياقتىلاردى بار كۇشپەن ىلگەرىلەتۋ. فىنحى - ۋيحى جازىعى، چىڭدۋ - چۇڭچيڭ ءوڭىرى، ءۇرىمجى جانە توڭىرەگىندەگى وڭىرلەردى ءتۇيىن ەتۋ ارقىلى وڭىرلىك اتموسفەرانىڭ لاستانۋىنان بىرلەسىپ ساقتانۋدى، بىرلەسىپ تىزگىندەۋدى كۇشەيتىپ، اۋىر لاستانعان اۋا رايىنا توتەپ بەرۋ قابىلەتىن جوعارىلاتۋ. باتىس بولىك وڭىرىندە توپىراقتىڭ لاستانۋ جاعدايىنا ەگجەي - تەگجەيلى تەكسەرۋ جۇرگىزىپ، لاستانعان ەگىستىك جەرلەردى تۇرگە ايىرىپ باسقارۋدى جانە حاۋىپسىز پايدالانۋدى بەلسەنە ىلگەرىلەتۋ، تىزگىندەۋ مەن قالپىنا كەلتىرۋدى ءتارتىپتى ىلگەرىلەتۋ.

  (16) باتىس بولىك ءوڭىرىنىڭ جاسىل دامۋىن جەدەل ىلگەرىلەتۋ. بازاردى باعدار ەتكەن جاسىل تەحنيكاعا جاڭالىق اشۋ جۇيەسى قۇرىلىس مىندەتىن تياناقتاندىرىپ، باتىس بولىك ءوڭىرىنىڭ جاسىل كاسىپ سالاسىنىڭ جەدەل دامۋىن ىلگەرىلەتۋ. مەملەكەتتىك سۋ ۇنەمدەۋ ارەكەتىن، سونداي - اق ەنەرگيانىڭ سارىپ ەتىلۋ جالپى مولشەرى مەن كۇشەمەلىلىگىن قوس مەڭگەرۋ ءتۇزىمىن اتقارىپ، ءتۇيىندى سالالارداعى ەنەرگيانى ۇنەمدەپ، ىعىستىرۋدى ازايتۋدى جاپپاي ىلگەرىلەتۋ. اينالمالى ەكونوميكانى بار كۇشپەن دامىتىپ، بايلىقتان اينالمالى پايدالانۋ بازا قۇرىلىسى جانە باقشا رايوندارىن اينالمالى ەتىپ وزگەرتۋدى ىلگەرىلەتىپ، تومەن كومىرتەكتىڭ تيبىن جاڭالاۋ جولىن قاراستىرۋعا شابىتتاندىرۋ. وزەن باستىعى ءتۇزىمىن، كول باستىعى ءتۇزىمىن جاپپاي ىلگەرىلەتىپ، جاسىل شاعىن سۋ ەلەكتر ستانسياسىن جاڭالاۋدى ىلگەرىلەتۋ. باتىس وڭتۇستىك وڭىرلەردەگى قالا - قالاشىقتاردىڭ لاس سۋ قۇبىرى تورابى قۇرىلىسىن جانە ونى جاڭالاۋدى جەدەلدەتىپ، وزەندەرگە لاس سۋ ىعىستىرۋ اۋىزدارىن باسقارۋدى كۇشەيتىپ، باتىس سولتۇستىك وڭىرلەردىڭ قالا ورتاسىنداعى قىستاقتاردىڭ، كونە قالا رايوندارىنىڭ جانە قالا، اۋىل تۇتاسقان جەرلەردىڭ لاس سۋىن بوگەۋ، جيناۋ، باسقارۋعا الۋ قىزمەتىن كۇشەيتۋ. شەكارا اتتاعان ەكولوگيالىق ورتانى قورعاۋ سەلبەستىگىن كۇشەيتۋ.

بەسىنشى، ءتۇيىندى سالالارداعى رەفورمانى تەرەڭدەتىپ، كەلەلى رەفورما شارالارىن تياناقتاندىرۋدى بۇلجىماي ىلگەرىلەتۋ

  (17) فاكتورلاردى بازارلاندىرا جايعاستىرۋ رەفورماسىن تەرەڭدەتۋ. كوللەكتيۆتىڭ قۋاڭ جەرىن بازارلاندىرۋ جولىن قاراستىرىپ، جەردىڭ پايدالانىمىن بەلگىلەپ، جەكەلەردى پايدالانۋ ۇقىعىن ءوتىنىش ەتۋگە شابىتتاندىرۋ. نەگىزگى كاسىبى تولىق باسەكەلىك كاسىپ بولعان ساۋدا تۇرىندەگى جەرگىلىكتى مەملەكەت مەنشىگىندەگى كاسىپورىنداردىڭ ارالاس مەنشىكتى ءتۇزىم رەفورماسىن ىشكەرىلەي ىلگەرىلەتۋ. بايلىق سيپاتتى ءونىم قاتارلىلاردىڭ فاكتور باعاسىن قالىپتاستىرۋ مەحانيزمى رەفورماسىن تەرەڭدەتىپ، باعانى بەلگىلەۋدەگى وزىندىك قۇن ينفورماتسياسىن جاريا ۇستاۋ ءتۇزىمىن ورناتۋ، اقاۋسىزداندىرۋ. باسەكەلىك سيپاتقا يە بۋىنداعى ەلەكتر باعاسىن تارتىپپەن قويا بەرىپ، ەلەكتر جەتكىزۋ، ۇلەستىرۋ باعا رەفورماسىن تەرەڭدەتۋ. ارتقان شاماداعى ەلەكتر ۇلەستىرۋ كاسىبى رەفورماسىن تۇيىندەردە سىناق ەتۋدى ىلگەرىلەتىپ، ەلەكتر قۋاتىنىڭ ناق زات ايىرباسىن تۇيىندەردە سىناق ەتۋدى ورىستەتۋ. سۋ كوتەرىلەتىن مەزگىلدە تۇرعىنداردىڭ تۇرمىستىق ەلەكتر ەنەرگياسىن اۋىستىرۋ سياقتى ەلەكتر باعاسى ساياساتىن اتقارىپ، باتىس بولىك ءوڭىرىنىڭ تازا ەنەرگيانى قابىلداۋىن جەبەۋ. تابيعي گازدىڭ يكەمدى باعا مەحانيزمىن جانە جوعارعى - تومەنگى بۋىنداعى باعا جەتكىزۋ مەحانيزمىن ورناتۋ، اقاۋسىزداندىرۋ. بازارلاندىرىلعان، كوپ نەگىزدى ەكولوگيانى قورعاۋعا تولەم بەرۋ مەحانيزمىن ورناتىپ، اقاۋسىزداندىرىپ، ەكولوگيانى قورعاۋعا تولەم بەرۋ بازارى جۇيەسىن ونان ارى كەمەلدەندىرۋ. ءبىر تۇتاس جاراتىلىستىق بايلىق، مال - مۇلىك ايىرباس تۇعىرىن ورناتىپ، جاراتىلىستىق بايلىق، مال - مۇلىك پايداسىن ءبولۋ ءتۇزىمىن اقاۋسىزداندىرۋ. باتىس بولىك ءوڭىرىنىڭ تىكەلەي قارجى قۇراۋ سالىستىرماسىن جوعارىلاتىپ، شارتقا ۇيلەسەتىن كاسىپورىنداردىڭ شەكارا ءىشى - سىرتىندا زايومدى بازارعا شىعارىپ قارجى قۇراۋىن، قايتالاي قارجى قۇراۋىن، سەرىكتەستىكتىڭ سەنىمدىلىك تۇرىندەگى زايوم، مال - مۇلكى باعالى قاعازعا اينالدىرىلعان ونىمدەر ارقىلى قارجى قۇراۋىن قولداۋ. باتىس بولىكتىڭ كەدەي وڭىرلەرىندەگى كاسىپورىنداردىڭ تۇڭعىش رەت جاريا جارنا تاراتىپ بازارعا شىعارۋ، جاڭا ءۇش بولىكتە ماڭدايشالىق اسۋ، زايوم تاراتۋ، بىرىكتىرۋ، قايتا ۇيىمداستىرۋ سياقتىلارىنا جاسىل ارنا ساياساتىن قولدانۋ.

  (18) عىلىم - تەحنيكا ءتۇزىلىسى رەفورماسىن بەلسەنە ىلگەرىلەتۋ. عىلمي زەرتتەۋ قىزمەتكەرلەرىنە مىندەتتىك عىلىم - تەحنيكا جەتىستىگى مەنشىك ۇقىعىن نەمەسە ۇزاق ۋاقىت پايدالانۋ ۇقىعىن بەرۋدى تۇيىندەردە سىناق ەتۋ قىزمەتىن ورىستەتۋ جونىندە ىزدەنىس جاساۋ. عىلمي زەرتتەۋ قارجىسىن پايدالانۋ وزىندىك ۇقىعىن كەڭەيتۋدى قولداپ، اقىل - پاراسات شوعىرلانعان نىسانداردىڭ جاناما قاراجات سالىسىترماسىن جوعارىلاتۋ ءارى جاڭالىق اشۋدا قىزمەت ناتيجەسى كورنەكتى بولعان ۇجىمدار مەن جەكەلەرگە بەيىمدەۋ. عىلىم - تەحنيكا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭبەكاقى ءتۇزىمى رەفورماسىن جەدەلدەتىپ، جوعارى مەكتەپتەر مەن عىلمي زەرتتەۋ اكادەميالارىنىڭ، ورىندارىنىڭ ەڭبەكاقى بولىسىندەگى وزىندىك ۇقىعىن كەڭەيتىپ، جۇمىس ءونىمى ەڭبەكاقىسى ءبولىسى مەحانيزمىن اقاۋسىزداندىرۋ.

  (19) سەنىمدىلىك جۇيەسى قۇرىلىسىن ۇزدىكسىز ىلگەرىلەتۋ. جەرگىلىكتى ورىنداردىڭ سەنىمدىلىك زاڭ ەرەجە جۇيەسىن ورناتۋ، اقاۋسىزداندىرۋ. اكىمشىلىك ىستەر سەنىمدىلىك قۇرىلىسىن كۇشەيتىپ، ۇكىمەتتىڭ ۋادەسىندە تۇرماعاندارىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن قۋزاۋ ءتۇزىمىن ورناتۋ، اقاۋسىزداندىرۋ. ولكە، قالا، اۋدان بويىنشا سەنىمدىلىك ينفورماتسياسىنان تەڭ يگىلىكتەنۋ تۇعىرىن كەمەلدەندىرۋ. سەنىمدىلىك بازار قۇرىلىسىن جەدەلدەتىپ، تاماشا سەنىمى بار سەنىمدىلىك بويىنشا قىزمەت وتەۋ قۇرىلىمدارىن جەتىلدىرىپ، باتىس بولىك وڭىرىنە ۇيلەسەتىن سەنىمدىلىك ونىمدەرىن زەرتتەپ اشۋعا شابىتتاندىرۋ.

  (20) تاماشا شارۋاشىلىق - ساۋدا ورتاسىن قۇلشىنا قالىپتاستىرۋ. ”تومەنگە بەرۋ، باسقارۋ، قىزمەت وتەۋ“ رەفورماسىن تەرەڭدەتىپ، قىزمەت وتەۋ سيپاتتى ۇكىمەتتى جەدەل قۇرۋ. مەملەكەت بويىنشا ءبىر تۇتاس بازارعا كىرۋ رۇقساتى ۇنامسىز تىزىمدىگى ءتۇزىمىن تياناقتاندىرىپ، ”شەكتەلمەگەندەرىن كىرگىزۋدى“ جاپپاي تياناقتاندىرۋدى ىلگەرىلەتۋ. اكىمشىلىك ىستەر بويىنشا قىزمەت وتەۋدىڭ ”كوپ بولعاندا ءبىر رەت بارۋ“ جانە كاسىپورىنداردىڭ قارجى قوسۋ نىسانى بويىنشا ۋادە بەرۋ ءتۇزىمى رەفورماسىن ىلگەرىلەتىپ، ينجەنەريا قۇرىلىس نىساندارىن تەكسەرىپ بەكىتۋ ۋاقىتىن زور مولشەردە قىسقارتۋ. سالىقتى ازايتۋ، اقىنى تومەندەتۋ جونىندەگى ساياساتتىق شارالاردى تياناقتاندىرىپ، زات اينالىمى، ەنەرگيادان پايدالانۋ سياقتى اقىلاردى كۇش سالا تومەندەتۋ. ”ەكى كەزدەيسوق، ءبىر جاريا“ بويىنشا باقىلاۋ - باسقارۋدى اتقارىپ، جاڭا تەحنيكانى، جاڭا كاسىپ كۇيىن، جاڭا ۇلگىنى سالماقتىلىقپەن كەشىرىمشىل بولۋ بويىنشا باقىلاپ - باسقارىپ، باقىلاۋ - باسقارۋ ونىمدىلىگىن جوعارىلاتىپ، ءوز بىلگەنىنشە تەكسەرۋدەن، زاڭ اتقارۋدا حالىقتىڭ مازاسىن الۋدان ساقتانۋ. باسەكەلىك ساياساتتىڭ نەگىزدىك ورنىن كۇشەيتىپ، ءادىل باسەكە بويىنشا تەكسەرۋ ءتۇزىمىن اناعۇرلىم تياناقتاندىرىپ، ءبىر تۇتاس بازارعا جانە ءادىل باسەكەگە كەدەرگىلىك جاساعان ءتۇرلى بەلگىلەمەلەردى جانە ادىستەردى جەدەل اداقتاپ، كۇشىنەن قالدىرىپ، ورىنسىز باسەكەلىك ارەكەتتەردى جونگە سالۋدى ۇزدىكسىز ىشكەرىلەي ورىستەتىپ، شارۋاشىلىق - ساۋدا ورتاسىن ساپالىلاندىراتىن باياندى مەحانيزم قالىپتاستىرۋ.

التىنشى، حالىقتى وزەك ەتۋدەن جازباي، حالىق بۇقاراسىنىڭ تابىس سەزىمىن، باقىت سەزىمىن، حاۋىپسىزدىك سەزىمىن كۇشەيتۋدى كورنەكتى ورىنعا قويۋ

  (21) الەۋمەتتىك جۇمىستاندىرۋعا، شارۋاشىلىق قۇرۋعا قىزمەت وتەۋدى بارىنشا كۇشەيتۋ. قالا، اۋىل ەڭبەكشىلەرىن ءومىر بويى كاسىپتىك شەبەرلىك بويىنشا باۋلۋ ساياساتىن جانە ۇيىمداستىرىپ اتقارۋ جۇيەسىن كەمەلدەندىرۋ. جۇمىستاندىرۋ جانە مەملەكەتتە ءبىر تۇتاس قولدانىلاتىن ءتىل بويىنشا باۋلۋدى كۇشەيتۋ. جوعارى مەكتەپ تاۋىسقان وقۋشىلاردىڭ باتىس بولىك وڭىردە جۇمىستانۋىن سۇيەمەلدەۋ سەرپىنىن ارتتىرۋ. اۋىل - قىستاق ەڭبەككۇشتەرىن باسقا سالاعا ويىستىرىپ جۇمىستاندىرۋعا جانە حالىق جۇمىسكەرلەرىنىڭ اۋىلىنا قايتىپ شارۋاشىلىق قۇرۋىنا، جۇمىستانۋىنا بەلسەنە جەتەكشىلىك ەتۋ. اسىپ قالعان ءوندىرىس قۋاتىن سەيىلتۋ بارىسىنداعى جۇمىسشى - قىزمەتشىلەردى ىقشامداپ ورنالاستىرۋ قىزمەتىن ۇيلەسىمدى جاقسى ىستەۋ. يكەمدى جۇمىستاندىرۋدى جانە جۇمىستاندىرۋ جاڭا فورماتسياسىن سەرپىندى ارتتىرا قولداۋ.

  (22) وقۋ - اعارتۋدىڭ جوعارى ساپالى دامۋىن قولداۋ. جالپىعا ءتيىمدى بالاباقشا قۇرىلىسىن كۇشەيتىپ، كەدەي وڭىرلەردەگى بالاباقشا وقىتۋشىلارىن كۇش سالا باۋلۋ - تاربيەلەۋ. كەدەي وڭىرلەردەگى مىندەتتى وقۋ - اعارتۋى ءالسىز مەكتەپتەردىڭ مەكتەپ قۇرۋ نەگىزگى شارت - جاعدايىن جەدەل جاقسارتىپ، اۋىل - قىستاقتاردىڭ شاعىن كولەمدى مەكتەپ قۇرىلىسىن، اۋىل - قالاشىقتاردىڭ جاتاقتى مەكتەپ قۇرىلىسىن جاپپاي كۇشەيتۋ. اۋدان وڭىرىندەگى مىندەتتى وقۋ - اعارتۋ مەكتەپتەرىنىڭ وقۋ ورىنى جاعىندا قامداۋ - قاجەتسىنۋ قايشىلىعى كورنەكتى بولعان وڭىرلەردە مىندەتتى وقۋ - اعارتۋمەن قامداۋدى ءونىمدى ارتتىرىپ، ”كلاستىڭ ادام سانى شەكتەن اسۋ“ ماسەلەسىن ءونىمدى شەشىپ، وقۋشىلاردىڭ وقۋدان شەگىنۋىن تىزگىندەۋ، مىندەتتى وقۋ - اعارتۋدى تامامداۋىنا كەپىلدىك ەتۋ قىزمەتىن ويداعىداي ىستەۋ. وسى زامانعى كاسىپتىك وقۋ - اعارتۋدى دامىتىپ، كاسىپتىك وقۋ - اعارتۋدىڭ شىعىس - باتىس سەلبەستىگىن ىلگەرىلەتىپ، ءوندىرىس پەن وقىتۋدىڭ توعىسۋىن، مەكتەپ پەن كاسىپورىننىڭ سەلبەستىگىن جەبەۋ. ورتا مەكتەپ ساتىسىنداعى وقۋ - اعارتۋدى بىرتىندەپ جالپىلاستىرۋ. مەكتەپتەردىڭ ءتىل - جازۋ قىزمەتىن كۇشەيتىپ، مەملەكەتتە ءبىر تۇتاس قولدانىلاتىن ءتىل - جازۋدى وقۋ - اعارتۋداعى، وقىتۋداعى نەگىزگى قولدانىلاتىن ءتىل - جازۋ ەتۋگە شىنايى كەپىلدىك ەتۋ. جاساندى زەردەدەن، ينتەرنەتتەن پايدالانىپ الىس ارالىقتى وقۋ - اعارتۋدى ورىستەتۋ جونىنەن ىزدەنىس جاساۋدى قولداپ، ساپالى وقىتۋ بايلىعىنان ورتاق يگىلىكتەنۋدى جەبەۋ. باتىس بولىك وڭىرىندەگى جوعارى مەكتەپتەردىڭ ”قوس بىرەگەي“ قۇرىلىسىن قولداپ، باتىس بولىك ءوڭىردىڭ دامۋ قاجەتىنە ۇيلەسەتىن ءپان قۇرىلىسىن كۇش سالا كۇشەيتۋ. شىعىس، باتىس بولىك وڭىرلەردىڭ وقۋ - اعارتۋ بويىنشا باعىتتامالى كومەكتەسۋىن ۇزدىكسىز ىلگەرىلەتىپ، شىعىس بولىك وڭىرىندەگى جوعارى مەكتەپتەردىڭ باتىس بولىك وڭىرىندەگى جوعارى مەكتەپتەرگە باعىتتامالى كومەكتەسۋ جوسپارىن، مەملەكەتتىڭ ورتا، باتىس بولىك ءوڭىرىنىڭ وقۋشى قابىلداۋ سەلبەستىگىنە كومەكتەسۋ جوسپارىن ۇزدىكسىز اتقارىپ، شىعىس بولىك وڭىرىندەگى كاسىپتىك مەكتەپتەردىڭ باتىس بولىك وڭىرىندەگى كاسىپتىك مەكتەپتەرگە باعىتتامالى كومەكتەسۋ جوسپارىن اتقارۋ. باتىس بولىكتەگى جوعارى مەكتەپتەردىڭ حالىقارالىق دارىندىلار اۋىس - كۇيىسىن جەبەپ، قاتىستى دارىندىلاردى ەنگىزۋ تۇعىرى قۇرىلىسىن باتىس بولىك وڭىرىنە بەيىمدەۋ. مينيسترلىكتەر مەن كوميتەتتەرگە قاراستى جوعارى مەكتەپتەردى جانە جەرگىلىكتى جوعارى مەكتەپتەردى ”تاپسىرىستىق ۇلگىسىندە“ باتىس بولىك وڭىرىنە ماماندانعان دارىندىلاردى تاربيەلەپ بەرۋگە شابىتتاندىرۋ، قولداۋ.

  (23) ەمدەۋ قىزمەت وتەۋ قابىلەتىن جانە دەڭگەيىن جوعارىلاتۋ. باتىس بولىك وڭىرىندەگى اۋدان دارەجەلى (بيڭتۋاننىڭ تۋان - الاڭدارىن قامتيدى) شيپاحانالاردىڭ جالپىلىق قۋاتى قۇرىلىسىن ءتۇيىندى تۇردە كۇشەيتىپ، اۋىل - قىستاقتاردىڭ ەمدەۋ - دەنساۋلىق ساقتاۋ شارت - جاعدايىن ۇزبەي جاقسارتىپ، نەگىزگى ساتىنىڭ ەمدەۋ - دەنساۋلىق ساقتاۋ قۇرىلىمدارىن ولشەمدەندىرۋ قۇرىلىسىن جەدەلدەتۋ. ەمدەۋ نەگىزدىك قۇرىلعىلارىن جانە جابدىق شارت - جاعدايىن جاقسارتىپ، ەمدەۋ - كۇتىمدەۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ كاسىپتىك - تەحنيكالىق دەڭگەيىن جوعارىلاتۋ. باتىس بولىك وڭىردە ءبىر قىدىرۋ وڭىرلىك ەمدەۋ ورتالىعىن قۇرۋدى قولداۋ. جاساندى زەردە، ينتەرنەت سياقتىلاردان پايدالانىپ، الىس ارالىقتى ەمدەۋدى ورىستەتۋ جونىندە ىزدەنىس جاساۋ، نيڭشيانىڭ ”ينتەرنەت + ەمدەۋ، سالاماتتىق“ بويىنشا ۇلگى كورسەتۋ رايونىن قۇرۋىن قولداۋ. جۇڭي شيپاگەرلىگىنىڭ جۇڭي دارىگەرلىگىنىڭ ەمدەۋ - دەنساۋلىق ساقتاۋ بويىنشا قىزمەت وتەۋ بارىسىنداعى رولىن تولىق ساۋلەلەندىرۋ. 3 جاستان تومەن بوبەكتەر مەن سابيلەردى قاراۋ، كۇتىمدەۋگە قىزمەت وتەۋ جاعىنداعى ولقىلىقتاردى جەدەل تولىقتىرۋ. باتىس بولىك وڭىرىندەگى ەمدەۋ قۇرىلىمدارىنىڭ شىعىس، ورتا بولىك وڭىرىندەگى ەمدەۋ قۇرىلىمدارىمەن قوس باعىتتا اۋىس - كۇيىس جاساۋىن قولداۋ.

  (24) كوپ ساتىلى، كەڭ قامتىمدى قوعامدىق قامتاماسىزداندىرۋ جۇيەسىن كەمەلدەندىرۋ. زەينەتكەرلىك قامسىزداندىرۋىن ولكە دارەجەلى ءبىر تۇتاس جوسپارلاۋدى جەدەل ىلگەرىلەتىپ، قالا، اۋىل تۇرعىندارىنىڭ نەگىزگى زەينەتكەرلىك قامسىزداندىرۋى مامىلەسىن تۇراقتاندىرۋ جانە نەگىزگى زەينەتكەرلىك قاراجاتىن قالىپتى رەتتەۋ مەحانيزمىن تياناقتاندىرۋدى ىلگەرىلەتۋ. نەگىزگى ەمدەۋ قامسىزداندىرۋىمەن قامتاماسىز ەتۋ ورەسىن ۇيلەسىمدى تۇراقتاندىرىپ، ەمدەۋ قامسىزداندىرۋ قاتىناسىن اۋىستىرىپ، ىركىلىسسىز جالعاۋ شارالارىن كەمەلدەندىرۋ. جۇمىسسىزدىق قامسىزداندىرۋى ءتۇزىمىن كەمەلدەندىرىپ، جۇمىسسىزدىقتى قامتاماسىز ەتۋ ورەسىن بىرتىندەپ جوعارىلاتۋ. ەڭ تومەنگى تۇرمىستى قامتاماسىزداندىرۋ ولشەمىن عىلمي جاساپ، ەڭ تومەنگى تۇرمىستى قامتاماسىزداندىرۋدىڭ قامتۋ كولەمىن بىرتىندەپ كەڭەيتۋ. ءبىر تۇتاس قوعامدىق قامسىزداندىرۋ الەۋمەتتىك قىزمەت وتەۋ تۇعىرىن قۇرىپ، قوعامدىق قامتاماسىزداندىرۋ كارتچكاسىن دانەكەر ەتكەن ”ءبىر كارتچكالىق“ قىزمەت وتەۋ باسقارۋ ۇلگىسىن جالپىلاستىرۋ.

  (25) زەينەتكەرلىك قىزمەت وتەۋى جۇيەسىن اقاۋسىزداندىرۋ. ۇيدە تۇرۋ − نەگىز، الەۋمەتتىك اۋماق − تىرەك، قۇرىلىم − تولىقتاما بولعان، ەمدەۋ مەن كۇتىمدەۋ ءوزارا ۇشتاستىرىلعان زەينەتكەرلىك قىزمەت وتەۋى جۇيەسىن جەدەل قالىپتاستىرۋ. ۇكىمەت باسقارۋىنداعى زەينەتكەرلىك قۇرىلىمدارى رەفورماسىن جانە قۇرىلىسىن ورنىقتى ىلگەرىلەتىپ، زەينەتكەرلىك قىزمەت وتەۋى بازارىن جان - جاقتىلى اشىپ، قوعامدىق كاپيتالدى زەينەتكەرلىك قىزمەت وتەۋى كاسىبىنە ەنۋگە بەلسەنە جەتەكتەپ، باتىس بولىك وڭىرىندە زەينەتكەرلىك قىزمەت وتەۋىمەن ءونىمدى قامداۋدى كەڭەيتىپ، ۇزاق مەرزىمدىك باعۋ - كۇتىمدەۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسىن ورناتۋعا ىزدەنىس جاساۋ. زەينەتكەرلىك قىزمەت وتەۋ قۇرىلعى قۇرىلىسىن قولداۋ تەبىنىن ارتتىرىپ، اۋىل - قىستاقتارداعى ەرەكشە قيىنشىلىعى بار ادامداردى باعىپ - قاعۋ قىزمەت وتەۋى قۇرىلىمدارى قۇرىلىسىن باسقارۋدى كۇشەيتىپ، تومەنگى شەكتەن تۇسىرمەي قامتاماسىز ەتۋ قابىلەتىن جانە قىزمەت وتەۋ ساپاسىن ورنىقتى جوعارىلاتۋ. زەينەتكەرلىك قىزمەت وتەۋ كاسىپتىك دارىندىلارىن باۋلۋ سياقتى ينجەنەريالاردى اتقارۋ.

  (26) الەۋمەتتىك مادەنيەت، دەنە تاربيە قىزمەت وتەۋىن كۇشەيتۋ. الەۋمەتتىك مادەنيەت قىزمەت وتەۋ قۇرىلعىلارى تورىن كەمەلدەندىرىپ، سيفرلى تەحنيكانىڭ قولدانىلۋىن كۇشەيتىپ، مادەنيەت ارقىلى حالىققا تيىمدىلىك جاساۋ ينجەنەرياسىندا بىرىكتىرۋدى، جاڭالىق اشۋدى، دەڭگەيىن ءوسىرىپ، دارەجەسىن ءوسىرۋدى ىلگەرىلەتۋ. اۋدان دارەجەلى توعىسپالى اقپارات قۇرالدارى ورتالىعى قۇرىلىسىن ىلگەرىلەتىپ، راديو - تەلەۆيزيانى بارلىق وتباسىلارىنا جەتكىزۋدى ىلگەرىلەتىپ، شۇعىل جاعدايعا توتەپ بەرۋ راديو تۇعىرىمەن، سونداي - اق جەتكىزۋمەن قامتۋ تورىن ورناتۋ جانە اقاۋسىزداندىرۋ. از ۇلت ءداستۇرلى دەنە تاربيەسىن قامتىعان بۇقارالىق دەنە تاربيەنى دامىتۋدى شابىتتاندىرۋ. الەۋمەتتىك دەنە تاربيە الاڭدارى مەن سارايلارى قۇرىلىسىن كۇشەيتىپ، قاتىستى الاڭ - سارايلاردى تەگىن نەمەسە تومەن اقىمەن سىرتقا اشىق ۇستاۋدى ىلگەرىلەتۋ.

  (27) تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ شارت - جاعدايىن جاقسارتۋ. تۇرگە ءبولىپ، دارەجەگە ايىرىپ كومەك قاراجات بەرۋ ولشەمىن كەمەلدەندىرۋ، اۋىل - قىستاقتارداعى قاتەرلى ۇيلەردى جاڭالاۋ كومەك قاراجاتىن بەرۋدە بەيىمدەلۋ، قولداۋ كورسەتۋ تەبىنىن ارتتىرۋ. بوس تۇرعان اۋىل شارۋاشىلىعى ۇيلەرىن اۋىستىرۋ نەمەسە ۇزاق ۋاقىت جالعا بەرۋ سياقتى تاسىلدەر ارقىلى اۋىل - قىستاقتارداعى ەرەكشە قيىنشىلىعى بار شوعىردىڭ نەگىزگى تۇرعىن ءۇي حاۋىپسىزدىگى ماسەلەسىن شەشۋگە شابىتتاندىرۋ. قونىس جاڭالاپ كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ ساياساتىن تياناقتاندىرىپ، ورنالاستىرىلاتىن اۋماقتاعى سايكەستى نەگىزدىك قۇرىلعىلاردى جانە الەۋمەتتىك قىزمەت وتەۋ قۇرىلعىلارىن كەمەلدەندىرۋ. قالا - قالاشىقتارداعى ورتا دارەجەدەن ءسال تومەن، سونداي - اق ورتا دارەجەدەن تومەن كىرىستەگى، تۇرعىن ءۇي قيىنشىلىعى بار وتباسىلارىنىڭ، جاڭادان جۇمىستانعان، ءۇيى جوق جۇمىسشى - قىزمەتكەرلەردىڭ جانە قالا - قالاشىقتارداعى ورنىقتى جۇمىستاندىرىلعان، سىرتتان كەلگەن، ءۇيى جوق جۇمىسكەرلەردىڭ تۇرعىن ءۇي شارت - جاعدايىن بەلسەنە جاقسارتۋ.

  (28) اپاتتان ساقتانۋ، اپات زيانىن ازايتۋ جانە شۇعىل جاعدايعا توتەپ بەرۋ ىستەرىن باسقارۋ قابىلەتىن كۇشەيتۋ. باتىس بولىك وڭىرىندەگى قالا - قالاشىقتاردا نەگىزگى ساتىنىڭ اپاتتان ساقتانۋ، اپات زيانىن ازايتۋ، اپاتتان قۇتقارۋ قابىلەتى قۇرىلىسىن ىلگەرىلەتىپ، شىرعالاڭ، اپات جالپىلىق حاۋىپ - قاتەرىن ساراپتاۋ تەحنيكاسى ولشەمى جۇيەسىن كەمەلدەندىرىپ، شىرعالاڭ، اپات جالپىلىق حاۋىپ - قاتەرىن ساراپتاۋدى جانە كومەسكى حاۋىپ - قاتەردى اداقتاپ تەكسەرۋدى، جونگە سالۋدى ىلگەرىلەتۋ. باتىس بولىك ءوڭىرىنىڭ ءىس جۇزىندىگىمەن بىرلەستىرىپ، اپات حاۋىپ - قاتەرىنەن ساقتانۋ، تىزگىندەۋ، باقىلاۋ - ولشەۋ، ساقتاندىرۋ، شۇعىل جاعدايعا توتەپ بەرۋ بويىنشا حاۋىپتەن اراشالاۋ، قۇتقارۋ، كومەكتەسۋ، ينفورماتسيالىق قىزمەت وتەۋمەن قامتاماسىز ەتۋ، اپاتتان قۇتقارۋ زاتتىق ماتەريالدارىن زاپاس دايىنداۋ، سونداي - اق اپاتتان ساقتانۋ، اپات زيانىن ازايتۋ، اپاتتان قۇتقارۋدى عىلىم - تەحنيكامەن دەمەۋ، ۇگىت - تاربيە سياقتى قابىلەت قۇرىلىسى ينجەنەرياسىن جۇرگىزۋ. جەر سىلكىنىسى كوپ تۋىلاتىن وڭىرلەردەگى ءۇي قۇرىلعىلارىن بەكەمدەۋ ينجەنەرياسىن جۇرگىزۋ. باتىس بولىك وڭىرىندە اپات شۇعىل جاعدايىنا توتەپ بەرۋ بويىنشا قۇتقارۋ، كومەكتەسۋ بىرلەسكەن قولباسشىلىق تۇعىرى قۇرىلىسىن ىلگەرىلەتىپ، شۇعىل جاعدايعا توتەپ بەرۋ بويىنشا قۇتقارۋ، كومەكتەسۋ بايلىعىنان ورتاق پايدالانۋ، سونداي - اق بىرلەسىپ ءبىر جاقتى ەتۋ مەحانيزمىن ورناتۋ. باتىس بولىك ءوڭىرىنىڭ قاجەتىنە ۇيلەسەتىن اپاتتان ساقتانۋ، اپات زيانىن ازايتۋ، اپاتتان قۇتقارۋ عىلىم - تەحنيكالىق جاڭالىق اشۋ قوسىنىن، تاجىريبە بازاسىن جانە تاجىريبە تۇعىرىن قالىپتاستىرۋ. قۇتقارۋ، كومەكتەسۋ، تىرەكتى قوسىندارىنىڭ كاسىپتىك - تەحنيكالىق جابدىقتالۋ ورەسىن جوعارىلاتۋدى تەزدەتۋ.

جەتىنشى، ساياساتتىق قولداۋدى جانە ۇيىمدىق قامتاماسىز ەتۋدى كۇشەيتۋ

  (29) تۇرلەرگە ءبولىپ باعالاۋ. جوعارى ساپادا دامۋ جالپى بەتتىك باعالاۋ كورسەتكىشىنە جانە وڭىرگە ءبولىپ باعالاۋ كورسەتكىشىنە نەگىزدەلە وتىرىپ، باتىس بولىك ءوڭىرىنىڭ تۇرلىشە وڭىرلىك ەرەكشەلىگى بويىنشا، ءاربىرىنىڭ باسىم ءتۇيىنى، وزىندىك ەرەكشەلىگى بار باعالاۋ مازمۇنىن جانە كورسەتكىشىن بەلگىلەپ، پارىقتى باعالاۋ جۇرگىزۋ. تۇرگە ءبولىپ باعالاۋدىڭ ناقتى شارالارىن ىشكەرىلەي زەرتتەپ بەلگىلەۋ.

  (30) قازىنا - سالىق جاعىنان قولداۋ. ورتالىقتىڭ جانە جەرگىلىكتى ورىنداردىڭ كىرىستى جىكتەۋ رەفورماسىن ورنىقتى، ءتارتىپتى ىلگەرىلەتۋ. ورتالىق قازىنا جاي وتكەرمەلەپ تولەۋ جانە ءارقايسى سالاداعى ارناۋلى وتكەرمەلەپ تولەۋ ءبولىسى بارىسىندا ۇزدىكسىز تۇردە قارجىنى ءبولۋ كوففيتسەنتىن ارتتىرۋ، كومەك قاراجات ولشەمىن جوعارىلاتۋ نەمەسە جەرگىلىكتى قازىنا ۇسىنىلىمى سالىستىرماسىن تومەندەتۋ سياقتى تاسىلدەر ارقىلى باتىس بولىك وڭىرىنە پارىقتى كومەك قاراجات بەرۋدى جۇرگىزىپ، بەيىمدەلۋ، قولداۋ كورسەتۋ تەبىنىن ارتتىرۋ. ءتۇيىندى ەكولوگيالىق يقۋاتتىق وڭىرلەردىڭ باتىس بولىك وڭىرىندە ۇستايتىن سالىستىرماسىنىڭ ءبىرشاما ۇلكەن بولۋداي ءىس جۇزىندىگىن ويلاستىرا وتىرىپ، ورتالىق قازىنانىڭ ءتۇيىندى ەكولوگيالىق يقۋاتتىق وڭىرلەردە وتكەرمەلەپ تولەۋ تەبىنىن ۇزدىكسىز ارتتىرىپ، قارجىنى مەجەلەپ ەسەپتەۋ، ءبولۋ ءادىس - امالدارىن كەمەلدەندىرۋ. باتىس بولىك ءوڭىرىنىڭ قازىنالىق قۋاتى جالپى بەتتىك ءبىرشاما ءالسىز بولۋ ءىس جۇزىندىگىن ويلاستىرىپ، جەرگىلىكتى ۇكىمەت زايومىنىڭ نەگىزدىك قۇرىلعىلار قۇرىلىسىن قولداۋ تەبىنىن ارتتىرۋ، ورتالىق قازىنانىڭ جاي وتكەرمەلەپ تولەۋ كىرىسىن جەرگىلىكتى ۇكىمەت قازىناسىنىڭ كوتەرىمدىلىك قابىلەتىن ەسەپتەۋ كاتەگورياسىنا ەنگىزۋ. ولكەدەن تومەنگى قازىنا ىستەرى ۇقىعى مەن شىعىم جاۋاپكەرشىلىگىن ايىرۋدى ىلگەرىلەتۋگە جەتەكشىلىك ەتىپ، قالا، اۋدانداردىڭ بەلسەندىلىگىن جۇمىلدىرۋ. باتىس بولىك وڭىرىندە اتقارىلعان شابىتتاندىرۋ تۇرىندەگى كاسىپ سالاسى كاسىپورىندارىنا باعىتتالعان تابىس سالىعى تيىمدىلىگى سياقتى ساياساتتاردى مەرزىمى تولعاننان كەيىن دە ۇزدىكسىز اتقارۋ. باتىس بولىك وڭىرىندەگى شارت - جاعداي ازىرلەگەن ءارى سۇرانىسقا يە كەدەندىك ەرەكشە باقىلاۋ - باسقارۋ ءوڭىرى كولەمىندەگى كاسىپورىندارعا ارتقان قۇن سالىعى بويىنشا ادەتتەگى سالىق تولەۋشى تولىمدىلىعىن بەرۋ. باتىس بولىك وڭىرىندەگى شابىتتاندىرۋ تۇرىندەگى كاسىپ سالاسى نىساندارىندا جالپى قوسىلعان قارجى سوماسى ىشىندە يمپورت ەتىلگەن، ءوزى پايدالاناتىن جابدىقتارعا مەڭزەس، ساياساتتا بەلگىلەنگەن كولەم ىشىندە كەدەن باجىسىن كەشىرىم ەتۋ.

  (31) فينانستىق قولداۋ. ساۋدا فينانسى، سەلبەستىك فينانسى سياقتىلاردىڭ باتىس بولىك ءوڭىرىنىڭ دامۋىنا اناعۇرلىم جاقسى قىزمەت وتەۋىن قولداۋ. فينانس قۇرىلىمدارىن باتىس بولىك وڭىرىندەگى شاعىن، ۇساق كاسىپورىنداردىڭ قارجى قۇراۋىن قولداۋ تەبىنىن ارتتىرۋعا جەتەكتەۋ. اقشاسىنىڭ ءوزىن قايتارماي، جالعاستى قارىز الۋ، قىزمەت مىندەتىن ادا ەتكەندەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن قۋزاماۋ سياقتىلاردى باقىلاۋ - باسقارۋ ساياساتىن تياناقتاندىرىپ، حاۋىپ - قاتەردى جالپى تۇلعالىق جاقتان مەڭگەرۋگە بولاتىن شارت استىندا، باتىس بولىك وڭىرىندەگى شارتقا ۇيلەسەتىن شاعىن، ۇساق كاسىپورىنداردىڭ جالعاستى قارىز الۋىنا قولداۋ كورسەتۋ تەبىنىن ارتتىرۋ. بانكە كاسىبى فينانس قۇرىلىمدارىن سەنىمدى قارىز بايلىعىن لايىقتى رەتتەپ سايكەستىرۋگە جەتەكتەپ جانە شابىتتاندىرىپ، باتىس بولىكتەگى كەدەي وڭىرلەردە كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ كاسىپ سالالارىن قولداۋ تەبىنىن ارتتىرۋ. جەڭىل مال - مۇلىك ناقتى ەكونوميكاسى كاسىپورىندارىنىڭ نەمەسە نىساندارىنىڭ ۇيلەسىمدى تاسىلدەرمەن قارجى قۇراۋىن قولداۋ. جاسىل فينانستىق قامداۋدى كۇشەيتىپ، باتىس بولىك ءوڭىرى شارۋاشىلىعىنىڭ جاسىل بولۋعا قاراي تيبىن جاڭالاپ دارەجەسىن ءوسىرۋىن ىلگەرىلەتۋ. باتىس بولىك ءوڭىرىنىڭ نەگىزدىك قۇرىلعىلار سالاسىندا قارجى قۇراۋ حاۋىپ - قاتەرىن ءبولىپ كوتەرۋ مەحانيزمىن ورناتۋدا زاڭ بويىنشا، بەلگىلەمەگە ساي ىزدەنىس جاساۋ.

  (32) كاسىپ سالاسى ساياساتى. ۇنامسىز تىزىمدىك پەن شابىتتاندىرۋ تۇرىندەگى كاسىپ سالاسى ءتىزىمىن ءوزارا ۇيلەستىرەتىن كاسىپ سالاسى ساياساتىن اتقارىپ، ساياساتتىڭ دالدىگىن جانە قۇنىتتىلىق دارەجەسىن جوعارىلاتۋ. مەملەكەت بويىنشا ءبىر تۇتاس بازارعا كىرۋ رۇقساتى ۇنامسىز تىزىمدىگىن اتقارۋ نەگىزىندە، باتىس بولىك وڭىرىندەگى شابىتتاندىرۋ تۇرىندەگى كاسىپ سالالارىنىڭ تىزىمىنە يكەمدى رەتتەۋ جۇرگىزىپ، تۇرگە ءبولىپ باعالاۋ ساياساتىمەن ۇيلەستىرۋ. ورتا، باتىس بولىك وڭىرلەرىنىڭ سىرتقى ساۋداعا قارجى قوسۋ باسىمدىعى بار كاسىپ سالالارى تىزىمىنە جاعدايعا ساي وزگەرىس ەنگىزۋ ءارى يكەمدى رەتتەۋ جۇرگىزۋ. كاسىپ سالاسىنا بۇرىلىس جاساۋ جەتەكشىلىك ەتۋ ساياساتىن ۇزدىكسىز كەمەلدەندىرىپ، كاسىپ سالاسىنا بۇرىلىس جاساۋ جەتەكشىلىك ەتۋ ءتىزىمىن جاعدايعا ساي جاڭالاۋ. ورتالىق قازىنانىڭ باتىس بولىك وڭىرىندەگى جاراتىلىستىق بايلىقتاردى تەكسەرۋ - باعالاۋىن قولداۋ تەبىنىن ارتتىرىپ، جاراتىلىستىق بايلىقتاردى تەكسەرۋ جوسپارىندا باتىس بولىك ءوڭىرى نىساندارىن الدىمەن ورنالاستىرۋ. باتىس بولىك ءوڭىرىنىڭ وزىندە مانەرلەۋ، كادەگە جاراتۋ شارت - جاعدايى بار ەنەرگيانى، بايلىقتى اشۋ - پايدالانۋ نىساندارىندا، جەرگىلىكتى ورىندا قۇرىلىستى الدىمەن ورنالاستىرۋدى ءارى الدىمەن قاراپ بەكىتىپ، ماقۇلداۋدى قولداۋ. باتىس بولىك وڭىرىندە جاڭادان قۇرىلعان ورتالىققا قاراستى كاسىپورىنداردىڭ، سونداي - اق ونىڭ بولىمشە قۇرىلىمدارىنىڭ جەرگىلىكتى ورىندا تىركەۋگە الدىرۋىنا شابىت بەرۋ. قوعامدىق قامسىزداندىرۋ قاراجاتى ولشەمىن ۇيلەسىمدى تومەندەتىپ، جالپى تۇلعالىق جاقتان كاسىپورىنداردىڭ اۋىرتپالىعىن كوبەيتپەۋگە شىنايى كەپىلدىك ەتۋ.

  (33) جەردەن پايدالانۋ ساياساتى. جەردەن پارىقتى پايدالانۋ ساياساتىن ۇزدىكسىز اتقارىپ، جاڭادان ارتقان قۇرىلىسقا پايدالانىلاتىن جەر كورسەتكىشىندە باتىس بولىك وڭىرىنە اناعۇرلىم بەيىمدەلىپ، قاعىر تاۋ، قۇمدى جەر، جاپان ءتۇز سياقتى ءالى پايدالانىلماعان جەرلەردى اشۋ قۇرىلىس جۇرگىزۋ كورسەتكىشىن ۇيلەسىمدى كوبەيتۋ. نەگىزدىك قۇرىلعىلار سالاسىندا ولقىلىقتاردى تولىقتاۋ نىساندارىندا جەردەن پايدالانۋدى قامتاماسىز ەتۋدى كۇشەيتۋ. باتىس بولىك ءوڭىرىن اشىق ۇستاۋ تۇعىرى قۇرىلىسىن قولداپ، مەملەكەت دارەجەلى جاڭا رايونداردىڭ، اشۋ رايوندارىنىڭ شەتەل قارجىسىنان پايدالانۋ نىساندارىنا، سونداي - اق ءتۇيىندى اشىلاتىن، اشىق ۇستالاتىن سىناق وڭىرلەرىنىڭ، شەكارا ەكونوميكالىق سەلبەستىك وڭىرلەرىنىڭ، شەكارا اتتاعان ەكونوميكالىق سەلبەستىك وڭىرلەردىڭ كاسىپ سالالارىن دامىتۋىندا قاجەتتى قۇرىلىستىق جەردەن پايدالانۋىنا، جوسپار كورسەتكىشىندەگى ورنالاستىرۋ بويىنشا، بەيىمدەلۋ، قولداۋ كورسەتۋ. ەگىستىك جەر كورسەتكىشىندە جانە قالا، اۋىل قۇرىلىسىنا پايدالانىلاتىن جەر كورسەتكىشىندە مەملەكەتتىڭ ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ باسقارۋى استىندا ولكە - ءوڭىر اتتاپ رەتتەۋ جۇرگىزۋدى ىلگەرىلەتۋ.

  (34) دارىندىلار ساياساتى. باتىس بولىك ءوڭىرىنىڭ ادال، پاك، جاۋاپكەرشىلىك ارقالايتىن جوعارى ساپالى كادرلار قوسىنىن قۇلشىنا سومداپ، باتىس بولىك ءوڭىرىنىڭ قاجەتىنە ۇيلەسەتىن ماماندانعان دارىندىلاردى تاڭداپ وسىرۋگە ءمان بەرىپ، دارىندىنى باۋراۋعا، ىنتالاندىرۋعا جانە الىپ قالۋعا ءتيىمدى ءتۇزىلىس مەحانيزمىن ورناتۋ، كەمەلدەندىرۋ. ەڭبەكاقى مامىلەسىندە بەيىمدەلۋ ساياساتىن تياناقتاندىرىپ، كەمەلدەندىرىپ، ءىسورىندارى رەفورماسىمەن ۇشتاستىرىپ، ورگان، ءىسورىندارى قىزمەتكەرلەرىن، اسىرەسە، نەگىزگى ساتىداعى مەملەكەت قىزمەتكەرلەرىن، وقىتۋشىلاردى، ەمدەۋ قىزمەتكەرلەرىن، عىلىم - تەحنيكا قىزمەتكەرلەرىن، ت. ب باتىس بولىككە تامىر تارتۋعا شابىتتاندىرۋ، جەتەكتەۋ. شارتقا ۇيلەسەتىن كاسىپورىنداردى جارنا ۇقىعىمەن ىنتالاندىرۋ، پايدا ءبولىسى سياقتى ورتا، ۇزاق مەزگىلدىك ىنتالاندىرۋدى اتقارۋعا شابىتتاندىرۋ. مەملەكەت مەنشىگىندەگى كاسىپورىنداردىڭ، ءىسورىندارىنىڭ كاسىپتىك تەحنيكالىق جانە باسقارۋشى دارىندىلاردىڭ قاتىستى بەلگىلەمەگە ساي باتىس بولىك وڭىرىندە قوسىمشا مىندەت اتقارۋىنا ءارى زاڭدى ەڭبەكاقى الۋىنا رۇقسات ەتۋ. زەينەتكە شىققان ۇكىمەت قىزمەتكەرلەرىنىڭ قاتىستى بەلگىلەمەگە ساي باتىس بولىك وڭىرىندە شارۋاشىلىق قۇرۋىنا رۇقسات ەتۋ.

  (35) كومەكتەسۋ - سۇيەمەلدەۋ ساياساتى. شينجياڭعا، شيزاڭعا جانە چيڭحاي قاتارلى ولكەلەردەگى زاڭزۋلار قونىستانعان وڭىرلەرگە باعىتتامالى كومەكتەسۋ، سونداي - اق گۇيجوۋعا باعىتتامالى كومەكتەسۋ - سۇيەمەلدەۋ، ت. ب قىزمەتتەرىن ىشكەرىلەي ورىستەتۋ. ورتالىق پەن مەملەكەت ورگاندارىنىڭ، سونداي - اق كاسىپورىنداردىڭ، ءىسورىندارىنىڭ، ت. ب تۇيىندەردە تۇرىپ كومەكتەسۋ - سۇيەمەلدەۋىن ۇزدىكسىز اتقارۋ. ارميانىڭ باسىمدىعىن ساۋلەلەندىرىپ، باتىس بولىكتى قاۋىرت اشۋعا بەلسەنە ات سالىسۋىنا قولداۋ كورسەتۋ. بىرلىكساپتىڭ بيجيە سىناق رايونىنىڭ رەفورما جاساپ، دامۋىنا ۇزدىكسىز قولداۋ كورسەتۋىن ىلگەرىلەتۋ. شىعىس، ورتا بولىكتەگى قالالاردى شەكاراداعى قالالارعا كومەكتەسىپ، شۇعىل قاجەتتى باسقارۋشى جانە تەحنيكالىق دارىندىلاردى باعىتتامالى باۋلۋعا شابىتتاندىرۋ. كاسىپورىنداردى كەدەي اۋداندارمەن (قىستاق) جۇپ قۇراپ كومەكتەسۋ - سۇيەمەلدەۋگە شابىتتاندىرۋ. ورتالىق پەن مەملەكەت ورگاندارىنان، شىعىس بولىكتەگى وڭىرلەردەن تاڭداۋلى كادرلاردى باتىس بولىك وڭىرىنە مىندەتكە ىلۋگە، مىندەتكە تاعايىنداۋعا تاڭداپ جىبەرۋدى اناعۇرلىم ىلگەرىلەتىپ، باتىس بولىك وڭىرىندە كورنەكتى ۇلەس قوسقان تاڭداۋلى كادرلاردى وسىرۋگە، ىستەتۋگە ءمان بەرۋ. مەملەكەت قىزمەتكەرلەرىن باعىتتامالى باۋلۋ قىزمەتىن ۇزدىكسىز ويداعىداي ىستەۋ.

  (36) ۇيىمدىق جاقتان قامتاماسىز ەتۋ. پارتيانىڭ باتىس بولىكتى قاۋىرت اشۋ قىزمەتىنە باسشىلىعىن كۇشەيتۋ، ءار دارەجەلى پارتيا ۇيىمدارىنىڭ باتىس بولىكتى قاۋىرت اشۋدى ىلگەرىلەتىپ، جاڭا جاعداي قالىپتاستىرۋ بارىسىنداعى باسشىلىق رولىن كۇشەيتۋ. نەگىزگى ساتى پارتيا ۇيىمى قۇرىلىسىن كۇشەيتىپ، پارتيا ۇيىمى باسشىلىق ەتكەن ۇيىمدىق جۇيەنى كەمەلدەندىرىپ، نەگىزگى ساتى پارتيا ۇيىمىنىڭ ۇيىمداستىرۋ قۋاتىن كۇش سالا جوعارىلاتىپ، قالىڭ پارتيالى كادرلاردى باتىس بولىكتى قاۋىرت اشۋدا اۆانگارد، ونەگەلىك رولىن ساۋلەلەندىرۋگە جەتەكتەۋ. كادرلاردى جاۋاپكەرشىلىك ارقالاپ، ىسكەرلىك كورسەتۋگە ىنتالاندىرۋ، جاسامپازدىقپەن دايەكتىلەندىرۋگە، تياناقتاندىرۋعا شابىتتاندىرۋ. مەملەكەتتىك كەڭەس باتىس بولىك ءوڭىرىن اشۋ باسشىلىق گرۋپپاسى ءبىر تۇتاس جوسپارلاپ، جەتەكشىلىك ەتۋدى كۇشەيتۋ، ءارقايسى مۇشە ورىندار جانە قاتىستى تاراۋلار اركىم ءوز قىزمەت مىندەتىن ادا ەتىپ، جاۋاپكەرشىلىكتى ناقتىلاندىرىپ، تىعىز سايكەسىپ، تىزە قوسا سەلبەسىپ، سايكەستى ساياسات، شارالاردى جاساپ ءارى ونى تياناقتاندىرۋدى ىلگەرىلەتۋ ءتيىس. مەملەكەتتىك دامۋ - رەفورما كوميتەتى مەملەكەتتىك كەڭەس باتىس بولىك ءوڭىررىن اشۋ باسشىلىق گرۋپپاسى كەڭسەسى بولۋداي قىزمەت جاۋاپكەرشىلىگىن شىنايى ارقالاپ، ساياساتتىڭ اتقارىلۋ جاعدايىن دەر كەزىندە ساراپتاۋ، باقىلاۋ - تەكسەرۋ، تياناقتاندىرۋدى جەبەۋ رولىن ويداعىداي ساۋلەلەندىرۋ. باتىس بولىك وڭىرىندەگى ءار دارەجەلى پارتكومدار مەن ۇكىمەتتەر نەگىزگى تۇلعالىق جاۋاپكەرشىلىكتى شىنايى ۇستىنە الىپ، ىرىقتىلىقپەن ىسكەرلىك كورسەتىپ، شىنايى يگەرىپ، ناقتى ىستەپ، ءوز جەرىنىڭ ءىس جۇزىندىك جاعدايىمەن ۇشتاستىرىپ، وسى پىكىردى دايەكتىلەندىرۋدىڭ، تياناقتاندىرۋدىڭ ناقتى شارالارىن شىعارىپ، قالىڭ كادرلاردى، بۇقارانى ىنتىماقتاستىرىپ، باستاپ، ءتۇرلى مىندەتتى تياناقتاندىرۋدى دەن قويا ويداعىداي مىقتى يگەرۋ كەرەك. نەگىزگى ساتىنى مازالاپ كەلگەن فورماشىلدىق ماسەلەسىن شىنايى شەشىپ، باتىس بولىك وڭىرىندەگى نەگىزگى ساتى كادرلارىنىڭ اناعۇرلىم كوپ زەيىن - زەردەسىن جۇمساپ ناقتى ىستەر تىندىرۋىنا مۇمكىندىك جاساۋ. شىعىس، ورتا بولىكتەگى وڭىرلەر، سونداي - اق قوعامداعى ءار سالا باتىس بولىكتى قاۋىرت اشۋعا ۇزدىكسىز قولداۋ كورسەتۋ جانە ات سالىسۋ كەرەك.

  وڭىرلەر، تاراۋلار شي جينپيڭ جولداستى ۇيتقى ەتكەن پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ پارمەندى باسشىلىعىندا ”ءتورت تانىمدى“ كۇشەيتىپ، ”ءتورت سەنىمدى“ بەكەمدەپ، ”ەكىنى قورعاۋدى“ ورىنداپ، پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ، مەملەكەتتىك كەڭەستىڭ شەشىمدەرىن، ورنالاستىرۋلارىن دەن قويا تياناقتاندىرىپ، يدەيانى ازات ەتىپ، قايراتتانا ۇمتىلىپ، رەفورمانى تەرەڭدەتىپ، قايشىلىقتاردى شەشىپ، وڭىرلىك سايكەستى دامۋدىڭ اناعۇرلىم ۇتىمدى جاڭا مەحانيزمىن جەدەل ورناتىپ، اناعۇرلىم زور سەرپىنمەن، اناعۇرلىم كۇشتى شارالارمەن باتىس بولىكتى قاۋىرت اشۋدا جاڭا جۇلگە قالىپتاستىرۋدى ىلگەرىلەتۋ كەرەك.

(شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ 5 - ايدىڭ 17 - كۇنى بەيجيڭنەن بەرگەن حابارى)

جاۋاپتى رەداكتور : ءاننا اكىمقان قىزى