تۋبەركۋلەز اۋرۋىنان ساقتانۋ بىلىمدەرى

  دۇنيە جۇزىلىك تۋبەركۋلەز اۋرۋىنان ساقتانۋ كۇنى- تۋبەركۋلەز اۋرۋىنان بىرگە ساقتانايىق

  بيىلعى 3-ايدىڭ 24-كۇنى 25- رەتكى دۇنيە جۇزىلىك تۋبەركۋلەز اۋرۋىنان ساقتانۋ كۇنى

  «قول ۇستاسا ىندەتكە قارسى تۇرۋ، تۋبەركۋلەز اۋرۋىنان بىرگە ساقتانۋ» ەلىمىزدىڭ ۇگىت تاقىرىبى بولدى

  بۇل تاقىرىپ كەزەكتەگى جاڭا تيپتى ايدارشا ۆيرۋس وكپە قابىنۋ اۋرۋىنان ساقتانۋ- تىزگىندەۋ جاعدايى ۇزدىكسىز جاقسارعان جاعدايدا، تۇكىرىك شاشىراندىسى ارقىلى تارالاتىن سوزىلمالى جۇقپالى اۋرۋ- وكپە تۋبەركۋلەز اۋرۋىن مەڭزەيدى. كەزەكتەگى حالىقتىڭ دەنساۋلىعىنا اۋىر زيان جەتكىزەتىن باستى جۇقپالى اۋرۋ، ساقتانۋ- ەمدەۋ قىزمەتى كەزەك كۇتتىرمەيتىن ماڭىزدى قىزمەت.

  تۋبەركۋلەز دەگەن نە ؟

  تۋبەركۋلەز تۋبەركۋلەز تاياقشا باكتەرياسىنان پايدا بولاتىن ۇنەمى كەزىگەتىن سوزىلمالى جۇقپالى اۋرۋ. شاش پەن تىرناقتان سىرت، دەنەنىڭ باسقا جەرى، مىسالى، ليمفا ء ٴتۇيىنى، سۇيەك، بۋىن، تەرى قاتارلى ورىنداردىڭ بارلىعى تۋبەركۋلەز بۇتاقتى تاياقشا باكتەرياسى وڭاي جۇعاتىن ورىندار، ٴبىراق، ەڭ كوپ زاقىمدالاتىن وكپە ٴبولىمى بولعاندىقتان وكپە تۋبەركۋلەزى دەپ اتالادى.

  وكپە تۋبەركۋلەزدە قانداي اۋرۋ بەلگىلەرى بولادى ؟

  1. بۇكىل دەنەدەگى اۋرۋ بەلگىلەرى

  مىسالى: قىزۋ، تۇندە تەرلەۋ، دەنە سالماعى جەڭىلدەۋ، قالجىراۋ، تاماققا تابەتى تارتپاۋ، ۇيقىسى قاشۋ، ەتەككىردىڭ قالىپسىزدىعى، ٴتىپتى ەتەككىر توقتاۋ قاتارلى اۋرۋ بەلگىلەرى بولادى.

  2. جوتەلۋ، قاقىرىنۋ

  وكپە تۋبەركۋلەز اۋرۋىنا شالدىققاندار جوتەلگەندە نەگىزىنەن قۇرعاق جوتەلەدى نەمەسە ازىراق اق ٴتۇستى كىلەگەيلى قاقىرىق شىعادى. ەگەر سارى ٴتۇستى ٴىرىڭ جانە قاقىرىق بولسا، جوتەلگەنىنە ٴۇش اپتادان اسسا، قاقىرىققا قان ارالاسسا، وكپە تۋبەركۋلەز اۋرۋىنا شالدىعۋ مۇمكىندىگى كۇشتى بولادى.

  3.قان تۇكىرۋ

  قان تۇكىرۋ- كەڭىردەك، وكپە جانە وكپەنىڭ قاناۋى، جوتەلگەندە قان شىعۋدى كورسەتەدى. وكپە تۋبەركۋلەز اۋرۋىنا شالدىققانداردىڭ قان قۇسۋ مولشەرى ادەتتە ازىراق بولادى، كوبىندە قاقىرىققا قان ارالاسادى.

  4. كەۋدە اۋىرۋ

  كەۋدەنىڭ اۋرۋى كوبىنەسە ۇزاق ۋاقىتقا جالعاسادى، اۋىراتىن تۇراقتى ورنى بولادى، اۋىرعاندا وكپەگە ينە شانشىپ تۇرعان سياقتى بولادى، ونىڭ ۇستىنە كەۋدەنىڭ اۋرۋى جوتەلۋ، تىنىس الۋمەن بىرگە اۋىرلاسادى.

  5. تىنىس تارىلۋ

  تىنىس الۋ تەزدەيدى، تىنىس الۋعا كوپ كۇش كەتەدى. دەنە قيمىلىنان كەيىن ٴتىپتى دە كورنەكتى بەينەلەنەدى.

  تۋبەركۋلەز باكتەرياسى قالاي تارالادى؟

  وكپە تۋبەركۋلەزى تۋبەركۋلەز بۇتاقتى تاياقشا باكتەرياسىنان پايدا بولاتىن جۇقپالى اۋرۋ. نەگىزىنەن ناۋقاستىڭ جوتەلۋى، تۇشكىرۋى نەمەسە داۋىستاپ سويلەۋى ارقىلى باسقالارعا جۇعادى. اۋىزدان شىققان كوپىرشىكتىڭ قۇرامىندا كوپتەگەن تۋبەركۋلەز باكتەرياسى بولادى، ۇلكەن كوبىك تۇيىرشىكتەرى تەز ارادا جەرگە تۇسەدى، كىشكەنە شاشىراندىلار ۇزاق ۋاقىت اۋادا قالىقتاپ جۇرەدى. وسى كوپىرشىكتەر ساۋ دەنەلى ادامداردىڭ تىنىس جولىنا كىرگەننەن كەيىن كەيىن ينفەكسيالانۋى مۇمكىن.

  تەز جۇقتىراتىن ادامدار توبى

  ساۋ دەنەلى ادام تۋبەركۋلەز باكتەرياسىمەن جۇعىمدالعاننان كەيىن، ولاردا تۋبەركۋلەز اۋرۋىنىڭ پايدا بولۋى ەكىتالاي. جۇعىمدالۋ نەگىزىنەن تۋبەركۋلەز باكتەرياسىنىڭ مولشەرى مەن ۋىتتىڭ كۇشتى- السىزدىگىمەن، سونداي - اق دەنەنىڭ قارسىلىق قۋاتىنىڭ كۇشتى-السىزىگىمەن قاتىستى بولادى، ەگەر تۋبەركۋلەز باكتەرياسىنىڭ ۋىتى كۇشتى ٴارى دەنە قۋاتى ءٴالسىز بولسا تۋبەركۋلەز وڭاي پايدا بولادى. ايدس ۆيرۋسىمەن جۇعىمدالۋشىلار، قانتتى نەسەپ اۋرۋىنا شالدىققاندار، شاڭ وكپە اۋرۋىنا شالدىققاندار، قارتتار وڭاي جۇعىمدالادى.

  ادام دەنەسى تۇڭعىش رەت تۋبەركۋلەز باكتەرياسىمەن جۇعىمدالعاننان كەيىن، ادەتتە باسىم كوپ ساندى ادامداردا ەشقانداي اۋرۋ بەلگىسى بولمايدى، اۋرۋ پايدا بولمايدى، جاسىرىن مەزگىلىندە جۇعىمدالمايدى. ٴبىراق تۋبەركۋلەز باكتەرياسىمەن جۇعىمدالعان ادامداردىڭ دەنە قۋاتى السىرەگەندە، ٴارقانداي ۋاقىتتا تۋبەركۋلەز اۋرۋىنا شالدىعۋى مۇمكىن، جۇعىمدالعان ادامداردا تۋبەركۋلەز اۋرۋىنا شالدىعۋ مۇمكىندىگى شامامەن % 10 - % 5 بولادى.

  وكپە تۋبەركۋلەز اۋرۋىنىڭ زيانى

  وكپە تۋبەركۋلەز ادامداردىڭ دەنساۋلىعىنا اۋىر زيان جەتكىزەتىن سوزىلمالى جۇقپالى اۋرۋ، ەگەر دەر كەزىندە ەمدەلمەسە، وكپەنى زاقىمداپ، قىزمەتكە، تۇرمىسقا نۇقسان جەتكىزەدى، اۋىر بولعاندا ٴتىپتى ومىرگە حاۋىپ توندىرەدى. سونىمەن بىرگە، تۋىس - تۋعان، دوس - جاراندارىڭىزعا جۇعۋى دا مۇمكىن. وكپە تۋبەركۋلەزىنە شالدىعىپ قالىپتى ەمدەلمەسە ەمدەۋ قيىن بولعان ٴدارى شيپا بولمايتىن تۋبەركۋلەزگە اينالۋى مۇمكىن.

  وكپە تۋبەركۋلەز دەر كەزىندە ەمدەلمەسە، ادامنىڭ دەنساۋلىعىنا عانا ەمەس، تۇرمىسىنا، قىزمەتىنە دە ىقپال جاسايدى، ٴتىپتى ومىرگە حاۋىپ توندىرەدى. سونىمەن بىرگە، ماڭايىنداعىلارعا دا جۇعۋى مۇمكىن. سوندىقتان تۋبەركۋلەز اۋرۋىنا شالدىقسا، ەرتەرەك ەمدەلۋ كەرەك.

  تۋبەركۋلەزدەن قالاي ساقتانۋىمىز كەرەك؟

  1. تۇرمىس ريتىمدى بولۋى كەرەك

  ۇزاق ۋاقىت ەڭبەك ىستەۋ مەن كۇيزەلىستەن ساقتانۋ كەرەك، ازىق - تۇلىكتىڭ تەپە - تەڭدىگىنە ءمان بەرۋ، لايىقتى دەنە شىنىقتىرىپ، قارسىلىق قۋاتتى جوعارىلاتۋ كەرەك.

  2. تۋبەركۋلەزگە قاتىستى اۋرۋلاردان ساقتانۋ

  كوپتەگەن اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ دايىندىعى وتە ماڭىزدى، مىسالى، قانتتى نەسەپ اۋرۋى بولسا، تۋبەركۋلەز اۋرۋىنىڭ تۋىلۋ ورايىن 4 ەسە ارتتىرادى. ايدس اۋرۋى تۋبەركۋلەز اۋرۋىنىڭ تۋىلۋ ورايىن 30 ەسە ارتتىرادى. باسقالاي اۋرۋلار، مىسالى، وكپە سيليكوزى، اسقازان - ىشەك جولى اۋرۋلارى، وسپە، مۇشە كوشىرۋ قاتارلىلار.

  3.تۋبەركۋلەز باكتەرياسىنىڭ تارالۋىنىڭ الدىن الۋ

  (1) تۋبەركۋلەز باكتەرياسىنىڭ تارالۋىن ازايتۋ: دەنساۋلىق قورعاۋ تاربيەسىن كۇشەيتىپ، كوپشىلىككە تۋبەركۋلەز اۋرۋىنىڭ زيانى مەن جۇعۋ ٴتاسىلىن ۇعىندىرۋ كەرەك. ٴاءربىر ادام كەز كەلگەن جەرگە تۇكىرمەيتىن تازالىق ادەتىن قالىپتاستىرۋ. تۋبەركۋلەز اۋرۋىنا شالدىققانداردىڭ قاقىرىعىن ورتەۋ نەمەسە دارىمەن دەزينفەكسيالاۋ كەرەك. ناۋقاس جوتەلىپ، تۇشكىرگەندە، قول جاۋلىق ارقىلى اۋزىن باسۋ نەمەسە ماسكى تاعۋ كەرەك. ناۋقاس ىستەتەتىن زاتتاردى ۇنەمى دەزينفەكسيالاۋ جانە جۋۋ كەرەك.

  (2) ورتاداعى تۋبەركۋلەز باكتەرياسىنىڭ قويۋلىعىن ازايتۋ كەرەك. تۋبەركۋلەز باكتەرياسى اۋا الماسۋى ناشار ورتادا وڭاي تارالادى. سوندىقتان ۇنەى تەرەزەنى اشىپ اۋا الماستىرۋ ادەتىن قالىپتاستىرىپ، مۇمكىندىكتىڭ بارىنشا بولمەگە كۇن تۇسىرۋ كەرەك.

  (3) اۋاشالاۋعا كوڭىل ٴبولىپ، جۇعۋ قاينارىن ازايتۋ كەرەك

  وكپە تۋبەركۋلەزىنە شالدىققانداردى اۋاشالاۋ كەرەك جانە ادامدار ٴجيى شوعىرلانعان ورىندارعا بارۋىنا نەمەسە قىزمەت ىستەۋىنە بولمايدى. وتباسى مۇشەلەرى اراسىنداعى ناۋقاس ادام بەلسەندى ەمدەلۋ مەن ۇنەمى اۋا الماستىرىپ تۇرۋدان سىرت، ەڭ جاقسىسى ٴبىر بولمەدە جالعىز تۇرۋى، جاعداي بولماسادا بولەك جاتۋى كەرەك.

  تۋبەركۋلەز اۋرۋىنان ساقتانۋ قىزمەتىن بىرگە جاقسى ىستەيىك

  كەلۋ قاينارى: شانيوۋ سايشي اۋىلدىق ەمحاناسى

  يۇيسى رايونى جينحۋا ٴمالى باسقارماسى الەۋمەتتىك اۋماق دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەت وتەۋ ورتالىعى

  اۋدارعان: قىمبات قۇنتاي قىزى

جاۋاپتى رەداكتور: ءاننا اكىمقان قىزى