بالا جالقاۋ بولسا...

  اتا-انانى دا، پەداگوگتاردى دا ءجيى مازالايتىن ماسەلەنىڭ ءبىرى ــ بالا بويىنداعى جالقاۋلىق. ول ەرىنبەي ءۇي تاپسىرماسىن ءوزى ورىنداۋى ءۇشىن، ءۇي شارۋالارىنا وزدىگىنەن كومەكتەسۋى ءۇشىن، بارلىق ءىستى ءوز قالاۋىمەن جاساۋى ءۇشىن نە ىستەۋگە بولادى دەپ باس قاتىرادى. بۇگىن وسى سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەپ كورەيىك. اۋرۋدى ەمدەمەس بۇرىن ونىڭ پايدا بولۋ سەبەبىن انىقتايدى، سول سەكىلدى ەرىنشەك بولۋ قايدان شىعاتىنىن ويلانايىق.

  1. شارشاۋ، جالىعۋ، ەموتسيالىق رەسۋرس پەن فيزيكالىق كۇش جەتىسپەۋى. مىسالى بالا اۋىرىپ تۇرسا، نە اۋرۋدان ساۋىققاننان كەيىن ءالى تولىقتاي ءوز-وزىنە كەلمەسە ۇزاق ۋاقىت بويى دۇرىس دەمالا الماسا (توقسان اياعىندا نە جىل اياقتالاردا)، ەموتسيالىق قىسىم كوپ بولسا (باقىلاۋعا نە ەمتيحانعا دايىندىق) بۇل قالىپتى جاعداي.

  2. ءبىزدىڭ "ىستەۋ كەرەك" دەگەنىمىز بەن بالانىڭ "قالاۋى" سايكەس كەلمەۋى. ەگەر بالا بەلگىلى ءبىر ىسكە مۇلدە قىزىعۋشىلىعى بولماسا، ونى ورىنداۋ بالانى قۋانتپاسا، ەش قۇلقى بولمايدى.

  3. بالا بۇل ءىستى ورىنداۋدىڭ پايداسىن تۇسىنبەسە، وزىنە نە ءۇشىن قاجەت ەكەنىن بىلمەسە، ىستەگىسى كەلمەيدى.

  4. قالاي ورىنداۋدى بىلمەۋى. مىسالى مەكتەپتە وتكەن تاقىرىپتى تۇسىنبەگەن بولسا، ءۇي تاپسىرماسىن قالاي ورىنداۋدى بىلمەيدى دە، ورىنداعىم كەلمەيدى دەپ سىلتاۋراتادى. كارتوپتىڭ قابىعىن تازارتۋ ءۇشىن، پىشاقتى قولدانا ءبىلۋ كەرەك.

  5. ۇنەمى ءوز دەگەنىمەن ءجۇرۋى. ەگەر بالا ىستەگىسى كەلگەندە ىستەپ، جالقاۋلىعى ۇستاعاندا ىستەمەي، ۇنەمى ءوز قالاۋىمەن عانا جۇرۋگە داعدىلانعان بوسلا، ونى ءبىر ساتتە ەڭبەككە باۋلۋ، ەرىنشەكتىكتەن ارىلتۋ مۇمكىن ەمەس.

  6. جۇمىس كوپ، جوسپار جوق. ەرەسەكتەردىڭ باسىندا دا بۇل جاعداي بولادى، ءبىر كۇندە ىستەپ ءبىتىرۋى كەرەك تىرلىك كوپ، قايسىسىنان باستارىن بىلمەيدى دە، ءبىرىن دە قولعا المايدى. سول سەكىلدى بالا ءبىر كۇندە بەس ءپاننىڭ ءۇي تاپسىرماسىن ورىنداپ، قوسىمشا شىعارماشىلىق جۇمىسپەن اينالىسىپ ءارى كىتاپ سورەسىن رەتكە كەلتىرىپ، اناسىنا ىدىس جۋعا كومەكتەسۋ كەرەك دەگەن شارۋالار كۇتىپ تۇرعانىن بىلسە، ولاردىڭ ءبىر دە بىرەۋىن ىستەگىسى كەلمەيدى. ونى ورىنداۋدى ويلاۋدىڭ وزىنە شارشاپ قالادى.

  7. دەمالعىسى كەلۋ. مۇنىڭ ەندى ەش سوكەتتىگى جوق.

  8. كەيدە جالقاۋلىق دەپرەسسيانىڭ اسەرىنەن تۋى دا مۇمكىن. سەبەبى انىقتالعان سوڭ ماسەلەنى شەشۋ دە وڭايلاي تۇسەدى.

  الدىمەن قالاي ورىنداۋدى بىلمەۋدەن باستايىق. مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ 70-80 پروتسەنتى وسى سەبەپكە بايلانىستى جالقاۋ بالاداي كورىنەدى. مۇندا اتا-انانىڭ، مۇعالىمنىڭ، ءتىپتى لوگوپەد، دەفەكتولوگ، پسيحولوگ مامانداردىڭ، رەپەتيتوردىڭ كومەگى كەرەك. بالادا ءبىلىم ىرگەتاسى جاقسى قالانىپ، قاي ءىستى قالاي ورىنداۋدى ءبىلىپ تۇرسا، جالقاۋلىق وزدىگىنەن جوعالادى.

  پسيحولوگتار موتيۆاتسيا بولماۋىنان بالا جالقاۋلىققا بوي الدىرادى دەيدى. بالاعا تاپسىرىلعان ىسكە باسقا قىرىنان قاراڭىز، ونى ديداكتيكالىق ويىن، تاجىريبە، توپپەن جۇمىس ىستەۋ، جوبا رەتىندە قورعاۋ تۇرىندە ۇيىمداستىرىڭىز. بەرىلگەن اقپاراتتى يگەرۋدىڭ پايداسىن ۇقتىرىڭىز.

  ماقتاۋ مەن ماراپاتتاۋ دا ورىندى بولسا، مىقتى موتيۆاتسيا بولارى ءسوزسىز. ال بەسىنشى جاعداي سەبەپ بولسا، بالانى اقىرىن-اقىرىن ەڭبەككە باۋلىپ ۇيرەتىڭىز جانە بىردەن ناتيجە شىعادى دەپ كۇتپەڭىز، بارلىعى بايىپپەن، ۋاقىتىمەن بولسىن.

  ال ەگەر جاعداي دەپرەسسياعا دەيىن جەتكەن بولسا، پسيحولوگ كومەگىنە جۇگىنگەن ارتىق بولمايدى.

جاۋاپتى رەداكتور: ءاننا اكىمقان قىزى