كوكتوعايدىڭ قار ـ مۇز ساياحاتى ساياحاتشىلاردى باۋرادى

  ەرىكتى ءتىلشى فۋ شۋان حابارلايدى. ”بۇل جەردىڭ قار ساپاسى جاقسى، شۋەيتسەريانىڭ قار شاڭعى الاڭىمەن قارايلاس ەكەن. بىلتىر ءبىر رەت وسى اراعا كەلگەن ەدىم، وسى جولى 3 دوسىممەن بىرگە كەلىپ كوڭىلدى ساياحاتتادىم، بۇدان بىلاي ءار جىلى كەلىپ تۇرامىن“ ـ دەدى 1 ـ ايدىڭ 5 ـ كۇنى تۇستەن بۇرىن كوكتوعاي اۋدانى كوكتوعاي قالاشىعى تاراتى قىستاعىنىڭ قوناقجايىندا گۋاڭشيدان كەلگەن قار شاڭعى اۋەسكەرى ياڭ جيە تىلشىگە. ولار كوكتوعايدىڭ قار ـ مۇز بايلىعىنىڭ مول ەكەندىگىن، قار ـ مۇز كورىنىسىن، قار شاڭعى الاڭىن اۋىز جاپپاي ماقتادى.

  جاقىندا، قىسقى ساياحاتتىڭ قاۋىرت مەزگىلىنە وتكەن كوكتوعاي كورىنىس رايونى ءار كۇنى ەلىمىزدىڭ ءىشى ـ سىرتىنان كەلگەن كوپتەگەن ساياحاتشىلاردى قارسى الدى، كورىنىس رايونىن دۋمانعا بولەدى. قار ـ مۇز ساياحات تۇرى دە كوبەيىپ، ساياحاتشىلار قىسقى ساياحاتتىڭ قىزىعىنا باتتى.

  ۇعىسۋعا قاراعاندا، كوكتوعاي حالىقارالىق قار شاڭعى الاڭى كوكتوعاي كورىنىس رايونىنا ىرگە تەپكەن. كوكتوعاي اۋدانىنان 68 كيلومەتر قاشىقتىقتا، تەڭىز دەڭگەيىنەن 1200 مەتر بيىك، قار شاڭعى الاڭىنىڭ يەلەگەن جەر كولەمى 23 شارشى كيلومەتر، دالا قار شاڭعى رايونىنىڭ يەلەگەن جەر كولەمى 20 شارشى كيلومەتر، قار شاڭعى جولىنىڭ يەلەگەن جەر كولەمى ءبىر ميلليون 930 مىڭ شارشى كيلومەتر، قارمەن قۇرسانۋ مەزگىلى 7 ايعا دەيىن جالعاسادى.

  كوكتوعاي حالىقارالىق قار شاڭعى الاڭىندا باستاۋىش، ورتا، جوعارى دارەجەلى قار شاڭعى جولىنان 44 ى بار. 900 مەتر سالىستىرما پارقى زور كاسىپتىك قار شاڭعى جولى قازىرگى بيىك تاۋدان سىرعاناۋداعى حالىقارالىق جارىستىڭ ”جاقۇت قار شاڭعى جولى“، قار شاڭعى جولىنىڭ ۇزىندىعى 3405 مەتر، ەڭ ۇلكەن كولبەۋلىگى %41.87، ەڭ ۇلكەن سالىستىرما پارقى 900 مەتر، كەڭدىگى 52 مەتر بولىپ، مەملەكەتتىك قار شاڭعى الاڭىندا ماڭداي الدى ورىندا تۇرادى. ”جاقۇت قار شاڭعى جولىنان“ تىس، تاعى ەلىمىزدە ماڭداي الدى ورىندا تۇراتىن 2 قار شاڭعى جولى بار. ءبىرى، ەلىمىزدەگى ەڭ ۇزىن قار شاڭعى جولى ”اسىل تاس قار شاڭعى جولى“، وندا 9 كيلومەترگە دەيىن سىرعاناۋعا بولادى؛ ەندى ءبىرى، ەلىمىزدەگى كولبەۋلىگى ەڭ تىك، سايىستىق سيپاتى ەڭ جوعارى ”قارا جاقۇت قار شاڭعى جولى“، بيىكتىك پارقى 227 مەتر، ۇزىندىعى 295.84 مەتر، ەڭ بيىك جەرىنىڭ تەڭىز دەڭگەيىنەن بيىكتىگى 2982 مەتر، ەڭ الاسا جەرىنىڭ تەڭىز دەڭگەيىنەن بيىكتىگى 2755 مەتر. وسى قار شاڭعى الاڭى بۇقارانىڭ ساياحات بارىسىنداعى قار شاڭعى جولىنىڭ بيىكتىك پارقى قاجەتىن قاناعاتتاندىرىپ قالماستان، حالىقارالىق جوعارى دارەجەلى جارىس ءتۇرىنىڭ (قىسقى وليمپيادا قار ءۇستى جارىس ءتۇرىنىڭ) قاجەتىن قاناعاتتاندىرادى.

  كوكتوعاي حالىقارالىق قار شاڭعى الاڭى كوكتوعاي قىسقى ساياحاتىنىڭ گۇلدەنىپ ـ دامۋىندا ماڭىزدى بەلەستىك مانگە يە. كوكتوعاي اۋدانى ”ءمولدىر سۋ، جاسىل تاۋ ـــ باعا جەتپەس بايلىق، قار ـ مۇزدىڭ ءوزى اسىل قازىنا“ تانىمىن اناعۇرلىم دايەكتىلەندىرىپ، ”ساياحات كاسىبىن نەگىزگى تۇلعا ەتۋ، 1 ـ كاسىپتى جەبەۋ، 2 ـ كاسىپتى سۇيەمەلدەۋگە“ تاباندى بولىپ، جەرگىلىكتى ورىننىڭ وزىندىك ەرەكشەلىككە يە بايلىعى مەن ەرەكشەلىگىنە سۇيەنىپ، كوكتوعاي رۋحىن ۇزدىكسىز ساۋلەلەندىرىپ، ساياحات شارۋاشىلىعىنىڭ جوعارى ساپادا دامۋىن جەبەمەك. كوكتوعاي حالىقارالىق قار شاڭعى الاڭىنىڭ قۇرىلىس قادامىن ءتۇيىندى تۇردە تەزدەتىپ، تيجارات ستراتەگياسىن بەلسەندى ساپالاندىرماق. قىزمەت وتەۋ تۇرىن كوبەيتىپ، قۇرىلعىسىن كەمەلدەندىرۋدى تەزدەتىپ، ساياحاتشىلاردىڭ حاۋىپسىزدىگىنە كەپىلدىك ەتپەك. مۇندا، اس ـ سۋ، كوڭىل اشۋ، قار شاڭعى تەبۋ ءبىرتۇلعالانعان قىسقى ەرەكشەلىككە يە ساياحات ماركاسىن قۇلشىنا جاراتىپ، ايماعىمىزداعى، ءتىپتى، اۆتونوميالى رايونداعى قار ـ مۇز ەكونوميكاسىن دامىتۋداعى ماڭىزدى قوزعاۋشى كۇشكە اينالدىرىپ، ايماقتىڭ ساياحات كاسىبىندە شينجياڭ اتىنان بۇكىل ەل بويىنشا ءبىرىنشى قاتارعا كىرۋ ۇلى نىساناسىن جۇزەگە اسىرۋدا كوكتوعايدىڭ كۇش ـ قۋاتىن ارناماق.

  ۇعىسۋعا قاراعاندا، كوكتوعايدىڭ قار ـ مۇز بايلىعى بۇكىل كوكتوعاي اۋدانىنىڭ قىسقى ساياحاتىن جەبەگەن. 2019 ـ جىلى قىس كىرگەننەن بەرى، كوكتوعاي اۋدانىنىڭ قىسقى ساياحاتتا قابىلداعان ساياحاتشى سانى 454 مىڭ 600 ادامعا (رەتكە) جەتىپ، ۇقساس مەزگىلدەگىدەن %158.78 ارتىپ، جالپى تۇتىنۋ قۇنى4 ميلليارد 773 ميلليون يۋان بولىپ، ۇقساس مەزگىلدەگىدەن %162.13 ارتقان.

جاۋاپتى رەداكتور: ءاننا اكىمقان قىزى