اعاجاي-التاي تورابى   ›   زاڭ-تارازى   ›   تارازى

ـــ ايماقتىڭ زاڭمەن باسقارۋ ۇگىت ـ تاربيەسى قىزمەتى جونىندە

زاڭمەن باسقارۋ رۋحىن بۇقارانىڭ جۇرەگىنە ۇيالاتتى

التاي گازەتىنىڭ ءتىلشىسى مەرەي كارىباي قىزى حابارلايدى.

زاڭمەن جونگە سالۋ ۇگىت ـ لەكسياسى مەكتەپتەرگە جەتتى، سوت، زاڭ اقىلشىلارى اۋىل ـ قىستاقتارعا (الەۋمەتتىك اۋماقتارعا) بارىپ ماسەلەلەردى شەشتى، ت ب. جىل باسىنان بەرى، ايماق جاڭا داۋىردەگى پارتيانىڭ شينجياڭدى جونگە سالۋ جالپى جوباسىن، اسىرەسە، قوعام ورنىقتىلىعى مەن باياندى تىنىشتىق باس نىساناسىن باتىل دايەكتىلەندىرىپ، تياناقتاندىرىپ، اۆتونوميالى رايوندىق پارتكومنىڭ شينجياڭدى جاپپاي زاڭمەن جونگە سالۋ، زاڭمەن جونگە سالىناتىن شينجياڭ قۇرۋ جونىندەگى شەشىمدەرى مەن ورنالاستىرۋىن دايەكتىلەندىرىپ، تياناقتاندىردى، «7 ـ بەسجىلدىق» زاڭ جالپىلاستىرۋ قىزمەتىنىڭ ورىستەتىلۋىن كۇش سالا ىلگەرىلەتىپ، زاڭمەن جونگە سالۋ ۇگىت ـ تاربيەسىن دابىرالى ورىستەتىپ، زاڭمەن جونگە سالۋ رۋحىن بۇقارانىڭ جۇرەگىنە ۇيالاتتى.

«زاڭدى كىم اتقارسا، سول زاڭدى جالپىلاستىرۋ كەرەك» دەگەن مىندەت قاتاڭ كورسەتكىشكە اينالدى

«نەگىزگى زاڭ ـــ مەملەكەتتىڭ ءتۇبىرلى ءىرى زاڭى. كىتابي بىلىمدەردى عانا ەمەس، زاڭ بىلىمدەرىن دە ۇيرەنىپ، زاڭ بىلىمدەرىن تۇرمىستا قولدانىپ، زاڭدى بىلەتىن، زاڭعا بويسۇناتىن جاقسى ازامات بولۋىمىز كەرەك» ـ  دەدى 12 ـ  ايدىڭ 2 ـ  كۇنى ايماقتىق ورتا ـ باستاۋىش مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ «نەگىزگى زاڭدى ۇيرەنۋ، نەگىزگى زاڭدى دارىپتەۋ» تاقىرىبىنداعى لەكسيا جارىسىنا قاتىناسقان التاي قالالىق تاجىريبە باستاۋىش مەكتەبىنىڭ وقۋشىسى جاڭ جيا.

جۋىق جىلداردان بەرى، ايماقتاعى مەكتەپتەر نەگىزگى زاڭدى ۇيرەنۋدى «7 ـ بەسجىلدىق» زاڭ جالپىلاستىرۋ جوباسىن ىشكەرىلەي اتقارۋدىڭ ماڭىزدى دانەكەرى، وتاندى سۇيەتىن، شينجياڭدى سۇيەتىن، جاۋاپكەرشىلىكتى ارقالاپ، ۇلەس قوساتىن سوتسياليزمنىڭ قۇرىلىسشىلارى مەن ءىزباسارلارىن جەتىلدىرۋدىڭ ماڭىزدى ءتاسىلى ەتىپ، فورماسىن ۇزدىكسىز بايىتىپ، نەگىزگى زاڭدى ۇيرەنۋ، ۇگىتتەۋ تەبىنىن اناعۇرلىم ارتتىردى، مەكتەپ اۋلاسىنىڭ زاڭمەن جونگە سالۋ تاربيەسى ورتاسىن جاراتىپ، جاڭا داۋىردەگى ايماعىمىزدىڭ زاڭمەن جونگە سالۋ تاربيەسىنىڭ تىڭ جاعدايىن قۇلشىنا اشتى.

ايماقتىق وقۋ ـ اعارتۋ سالاسىنىڭ زاڭ جالپىلاستىرۋ قىزمەتى ايماقتاعى ورگان،  تاراۋلاردىڭ زاڭ جالپىلاستىرۋ قىزمەتىنىڭ ىقشام كورىنىسى عانا. «زاڭدى كىم اتقارسا، سول زاڭدى جالپىلاستىرۋ» ـــ جالپى حالىقتىق زاڭ جالپىلاستىرۋدى ىلگەرىلەتۋدەگى ماڭىزدى تۇزىمدىك جاڭالىق، سونداي ـ اق «7 ـ بەسجىلدىق» زاڭ جالپىلاستىرۋدىڭ ءتۇيىندى قىزمەتى.

ايماق «زاڭدى كىم اتقارسا، سول زاڭدى جالپىلاستىرۋ» سىندى زاڭ جالپىلاستىرۋدىڭ جاۋاپكەرلىك ءتۇزىمىن مۇقيات  تياناقتاندىرىپ، زاڭدى جالپىلاستىرۋ جاۋاپكەرلىك ءتۇزىمىنىڭ بىرىككەن ءماجىلىس ءتۇزىمىن قاتاڭ اتقاردى، ءار جىلى ايماقتىڭ زاڭ جالپىلاستىرۋ جاۋاپكەرشىلىك ءتۇزىمىن تياناقتاندىرۋدىڭ بىرىككەن ءماجىلىسىن اشىپ، زاڭ جالپىلاستىرۋ جاۋاپكەرلىك ءتۇزىمىنىڭ جىلدىق ءتۇيىندى نىساناسى مەن مىندەتتەرىنىڭ تياناقتانۋ جاعدايىن حابارلاندىرىپ، زاڭ جالپىلاستىرۋ جاۋاپكەرلىك ءتۇزىمىنىڭ اناعۇرلىم تياناقتانۋىن ىلگەرىلەتتى. سونىمەن بىرگە، ءبىر تۇتاس جوسپارلاۋ، سايكەستىرۋ رولىن ساۋلەلەندىرىپ، زاڭ اتقارۋ، ءادىليا ورگاندارىن تاراۋلاردىڭ فۋنكتسيالىق ءىس جۇزىندىگىمەن بىرلەستىرىپ، زاڭ اتقارۋ، ءادىليا جانە قىزمەت وتەۋدى باسقارۋ بارىسىندا زاڭمەن باسقارۋ ۇگىت ـ تاربيە قيمىلدارىن ورىستەتۋگە قۋزادى.

بيىل ايماق جوعارى دەڭگەيدە جوبالاۋدى اناعۇرلىم كۇشەيتىپ، ايماقتىق پارتكومنىڭ شۋجيى مەڭگەرۋشى بولعان ايماقتىق پارتكومنىڭ ايماقتى زاڭمەن جاپپاي جونگە سالۋ كوميتەتىن جانە ونىڭ كەڭسەسىن قۇردى. كوميتەت زاڭ شىعارۋ، زاڭ اتقارۋ، ءادىليا، زاڭعا بويسۇنىپ زاڭ جالپىلاستىرۋ سىندى 4 سايكەستىرۋ گرۋپپاسىن قۇردى ءارى «2019 ـ جىلعى ايماقتى جاپپاي زاڭمەن جونگە سالۋ قىزمەت تۇيىندەرىن»، «2019 ـ جىلعى زاڭ جالپىلاستىرۋ، زاڭمەن جونگە سالۋ قىزمەتىنىڭ تۇيىندەرىن» باسىپ تاراتىپ، نىسانا ـ مىندەتتەردى ايقىنداپ، جاۋاپكەرشىلىك ءبولىسىن تياناقتاندىرىپ، زاڭ جالپىلاستىرۋ قىزمەتىن ايماقتىڭ قىزمەت ناتيجەسىن، تىنىشتىق قۇرىلىسىن، رۋحاني وركەنيەت قۇرىلىسىن باعالاۋعا جانە باسشى كادرلاردىڭ جىلدىق باعالاۋىنا كىرگىزىپ، ءار  جىلى اۋدانداردىڭ (قالانىڭ، كورىنىس رايونىنىڭ)، تاراۋلاردىڭ (ورىنداردىڭ) زاڭ جالپىلاستىرۋ، زاڭمەن جونگە سالۋ قىزمەتىن باعالاۋ مازمۇنىنا، زاڭ بويىنشا اكىمشىلىك جۇرگىزۋدى، زاڭمەن باسقارىلاتىن ۇكىمەت قۇرىلىسىن جانە زاڭمەن باسقارۋ ۇگىت قىزمەتىن كورسەتكىش جۇيەسىنە كىرگىزىپ، زاڭ جالپىلاستىرۋدىڭ «جۇمساق مىندەتىن» «قاتاڭ كورسەتكىشكە» اينالدىرىپ، ايماعىمىزدىڭ زاڭمەن باسقارۋ قىزمەتىنىڭ تىڭعىلىقتى، ءتارتىپتى ىلگەرىلەۋىنە كەپىلدىك ەتتى.

ءتۇيىندى مازمۇندى كورنەكتىلەندىرىپ، ءتۇيىندى وبيەكتىلەر زاڭ ۇيرەندى

ايماقتىق ءادىليا مەكەمەسى زاڭ ۇگىت ءبولىمىنىڭ باستىعى تان يۇڭپيڭنىڭ تانىستىرۋىنا قاراعاندا، بيىل ايماعىمىز زاڭ جالپىلاستىرۋ ۇگىت قيمىلىندا «ءتورتتى ءتۇيىندى تۇردە ۇيرەنۋگە، ۇگىتتەۋگە» تاباندى بولدى، ياعني باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ مەملەكەتتى جاپپاي زاڭمەن جونگە سالۋداعى جاڭا ۇستانىمدارىن، جاڭا يدەيالارىن، جاڭا ستراتەگيالارىن، نەگىزگى زاڭدى،  قوعام ورنىقتىلىعى مەن باياندى تىنىشتىققا قاتىستى ساياساتتاردى، زاڭ ـ ەرەجەلەردى، كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ، ورتانى قورعاۋ، ءوندىرىس حاۋىپسىزدىگى، ءبىلىم مەنشىك ۇقىعىن قورعاۋ، تۇتىنۋشىلاردىڭ ۇقىق ـ مۇددەسىن قورعاۋ، سونداي ـ  اق ايەلدەردىڭ، بالالاردىڭ، قارتتاردىڭ جانە ءالسىز توپتاردىڭ ۇقىق ـ مۇددەسىن قامتاماسىزداندىرۋ قاتارلى بۇقارانىڭ ءوندىرىس ـ تۇرمىسىمەن تىعىز قاتىستى زاڭ ـ ەرەجەلەردى ءتۇيىندى تۇردە ۇيرەنىپ، ۇگىتتەدى. سونىمەن بىرگە، «ءتورتتى ۇيرەنۋ، ۇگىتتەۋمەن» تىعىز ۇشتاستىرىپ، «باس نىساناعا قىزمەت وتەۋ زاڭ جالپىلاستىرۋ ساپارى» امالياتتىق قيمىلى، «جۇڭگونىڭ زاڭ جالپىلاستىرۋدا شەكارا رايونعا ساپارى»، اۆتونوميالى رايوننىڭ 16 ـ رەتكى «نەگىزگى زاڭ، زاڭ ۇگىت ايى»، نەگىزگى زاڭدى قوناقجايلارعا، نەگىزگى زاڭدى الەۋمەتتىك قاتىناس ورىندارىنا، نەگىزگى زاڭدى وتباسىلارىنا جەتكىزۋ قاتارلى قيمىلداردى ىشكەرىلەي ورىستەتتى.

زاڭمەن جونگە سالۋ ۇگىت ـ تاربيەسىنىڭ باعىتتامالىلىعى مەن ونىمدىلىگىن اناعۇرلىم جوعارىلاتۋ ءۇشىن، باسشى كادرلار مەن ۇكىمەت قىزمەتكەرلەرى، جاستار مەن ورەندەر، نەگىزگى ساتى بۇقاراسى قاتارلى ءتۇيىندى وبيەكتىلەرىنىڭ زاڭدى ۇيرەنۋىن تىڭعىلىقتى ورىستەتىپ، ءار دارەجەلى پارتكومداردىڭ (پارتگرۋپپاسىنىڭ) وزەكتى گرۋپپاسىنىڭ زاڭدى ۇيرەنۋ، ۇكىمەتتىڭ ۇنەمىلىك ىستەر ماجىلىسىندە زاڭ ۇيرەنۋ جانە ۇكىمەت قىزمەتكەرلەرىنىڭ جىلدىق زاڭ ۇيرەنۋ ەمتيحانى ءتۇزىمىن ورناتىپ جانە كەمەلدەندىرىپ، تۇتاس جىلدا زاڭدى ۇيرەنۋ 4 رەتتەن كەم بولمادى. ۇعىسۋعا قاراعاندا، جىل باسىنان بەرى، پارتكومنىڭ (پارتگرۋپپانىڭ) وزەكتى گرۋپپاسىنىڭ زاڭ ۇيرەنۋىن، ءبىرىنشى قول باسشىلاردىڭ ساباق ءوتۋ قيمىلىن 436 رەت وتكىزىپ، زاڭمەن باسقارۋ لەكسياسىن 348 مايدان (رەت) ورىستەتتى، نەگىزگى زاڭعا سەرت بەرۋ قيمىلىن 169 مايدان (رەت) ۇيىمداستىرىپ، كادرلار مەن بۇقارانى، حالىقتىق كەڭەسشىلەردى ۇيىمداستىردى، تيپتىك دەلولارعا سوت اشىپ، زاڭ جالپىلاستىرۋ قيمىلىن 33 رەت ورىستەتىپ، اۆتونوميالى رايوننىڭ نەگىزگى زاڭ، زاڭ بىلىمدەرىنە جاۋاپ بەرۋ، قۇپيالىقتى ساقتاۋ بىلىمدەرىنە جاۋاپ بەرۋ قاتارلى قيمىلداردى ورىستەتتى.

جاستار مەن ورەندەردىڭ قىلمىس وتكىزۋىنەن ساقتانۋ جانە ونى ازايتۋ جونىندە قاتىستى تاراۋلارمەن بىرلەسىپ، شينجياڭ بويىنشا «جاستار مەن ورەندەردىڭ زاڭمەن جونگە سالۋ ۇگىت ـ تاربيەسىن كۇشەيتۋ جونىندەگى اتقارۋ پىكىرىن» باسىپ تاراتىپ، «جاستار مەن ورەندەردىڭ زاڭمەن جونگە سالۋ تاربيەسى پروگرامماسىن» مۇقيات دايەكتىلەندىرىپ، تياناقتاندىردى، ورتا ـ باستاۋىش مەكتەپتەردىڭ زاڭمەن جونگە سالۋ قىزمەتىنە جاۋاپتى ورىنباسار مەكتەپ باستىعى نەمەسە زاڭمەن جونگە سالۋ جەتەكشىسى ءتۇزىمىن تياناقتاندىرىپ، كەمەلدەندىردى، مەكتەپ اۋلاسىنداعى زاڭمەن جونگە سالۋ لەكسياسىن 166 مايدان (رەت) ورىستەتىپ، 45 مىڭ ادامدى (رەت) تاربيەلەپ، مەكتەپ سىرتىنداعى زاڭمەن جونگە سالۋ امالياتتىق قيمىلىن 36 رەت ورىستەتىپ، جاستار مەن ورەندەردىڭ ەلىكتەمەلى سوت جارىسىن 18 مايدان (رەت) وتكىزدى، جاستار مەن ورەندەردىڭ زاڭمەن جونگە سالۋ تاربيەسى امالياتتىق بازاسىنان 8 ىن قۇردى.

زاڭمەن باسقارۋ رۋحىن بۇقارانىڭ جۇرەگىنە ۇيالاتتى

ءار جىلى كۇزدەگى مالشىلاردىڭ كوشى ـ  قونى التاي قالاسىنا قاراستى تاس جولداردىڭ قاتىناس حاۋىپسىزدىگىنە كومەسكى قاتەر تۋدىرادى. تاياۋدا، التاي قالالىق قوعام حاۋىپسىزدىگى مەكەمەسىنىڭ قاتىناس ساقشى ۇلكەن اترەتى قىزىلتاس قالاشىعى ۇكىمەتىمەن بىرلەسىپ، قاراستى رايونداعى بۇقاراعا «جارىق شاعىلىستىرعىشتىق بەلبەۋدى» تاراتتى ءارى قاتىناس حاۋىپسىزدىگىنە قاتىستى زاڭ ـ  ەرەجەلەر جونىندە بۇقاراعا ەگجەي ـ  تەگجەيلى تۇسىنىك جاسادى.

«ءبىز كوشى ـ قون بارىسىندا تاس جولدىڭ ماڭىنان جۇرگەندە حاۋىپسىزدىك ماسەلەسىن قاعىس قالدىرىپ قويامىز، قاتىناس ساقشىلارى بىزگە ەگجەي ـ تەگجەيلى تۇسىندىرگەننەن كەيىن قازىر نەلەرگە نازار اۋدارۋ كەرەكتىگىن انىق ءبىلدىم، بۇل باس اماندىعىمىز بەن مال ـ مۇلىك حاۋىپسىزدىگىمىز ءۇشىن» ـ دەدى التاي قالاسى قىزىلتاس قالاشىعىنىڭ مالشىسى ەربولات.

ءتىلشى بۋىرشىن اۋدانىنان اۋدان قالاشىعىنداعى الاڭنىڭ جان  ـ  جاعىنا زاڭمەن جونگە سالۋ ۇگىت تاقتايشاسى قويىلىپ، جول بويىنا زاڭمەن جونگە سالۋعا قاتىستى مازمۇندار باسىلعان شىراق باعاناسى قاتارلىلاردىڭ ورنالاستىرىلعاندىعىن، زاڭمەن جونگە سالۋ مادەنيەت فاكتورلارىنىڭ الاڭنىڭ كورىنىسىمەن تىعىز قابىسىپ، زاڭ بىلىمدەرىن  جانە زاڭمەن جونگە سالۋ مادەنيەتىن جالپىلاستىراتىن شەپتىڭ قالىپتاسقانىن كوردى. «سەيىل ـ سەرۋەنگە شىققاندا الاڭداعى زاڭمەن باسقارۋعا قاتىستى ۇگىتتى كورىپ، زاڭ بىلىمدەرىن ۇيرەنەمىز، بۇل ءبىزدىڭ زاڭمەن باسقارۋ تانىمىمىز بەن مۇددەنى قورعاۋ تانىمىمىزدى كۇشەيتتى» ـ دەدى بۋىرشىن قالاشىعىنىڭ تۇرعىنى جاڭ ۋي.

جۋىق جىلداردان بەرى، ايماعىمىز قالا رايونىنداعى باقشا، نەگىزگى كوشەلەر قاتارلى ادام تىعىز ورىنداردان تولىق پايدالانىپ، زاڭمەن جونگە سالۋ مادەنيەتى الاڭىن، زاڭمەن جونگە سالۋ مادەنيەتى كوشەسىن قۇرىپ، ءىرى تيپتەگى ەلەكتروندىق ەكران ارقىلى زاڭمەن جونگە سالۋ ۇگىت ۇراندارى، ۇگىت لەكسياسى جانە تيپتىك دەلولار قاتارلىلاردى مەرزىم سايىن تاراتىپ، زاڭمەن جونگە سالۋدىڭ تۇراقتى ۇگىت تاقتاسىمەن ۇشتاستىرىپ، زاڭمەن جونگە سالۋ رۋحىن كۇش سالا ساۋلەلەندىرىپ، ءار ۇلت بۇقاراسىنا جان ـ جاقتىلى زاڭمەن جونگە سالۋ مادەنيەتىن سەزىندىردى.

جاۋاپتى رەداكتور : ءاننا اكىمقان قىزى