اعاجاي-التاي تورابى   ›   مادەنيەت ارناسى   ›   ونەگە

جار تاڭداۋدا ەڭ ماڭىزدىسى...

جار تاڭداۋدا ەڭ ماڭىزدىسى...

قىزدار بولاشاق جارىن تاڭدار الدىندا ونى ءمىنسىز ادام ەتىپ ەلەستەتەدى. وسىنداي تالاپتارىما ساي بولسىن دەپ شەكتەن تىس ارماندارىن ايتىپ، جىگىتتەردى شوشىتىپ الىپ جاتادى. ءسىز جار تاڭداۋدا قانداي قاسيەتىنە باسىمدىق بەرەسىز؟

 تارتىمدى ءتۇرى

 ءيا، ادامنىڭ سىرت كەلبەتى اسا ماڭىزدى. العاش كورگەندە ءتۇرى تارتىمدى بولماسا، جان دۇنيەسى قانداي سۇلۋ ەكەنىنە تەرەڭ بويلاعىمىز كەلمەيدى. بولاشاقتا بالالارىڭىزدىڭ دا سول ادامعا ۇقساۋ ىقتيمالدىعى جوعارى. باسقالارعا، مىنە، مەنىڭ بولاشاق جارىم دەپ سۋرەتىن كورسەتكەن كەزدە دە ۇيالمايتىنداي بولۋى ءۇشىن ءتۇرىن ءبىرىنشى ورىنعا قويۋىڭىز مۇمكىن. الايدا وزگەلەردىڭ كوزقاراسى ۋاقىتشا نارسە. ادام قارتايادى، ۋاقىت وتە كەلە ءتۇر-الپەت تە وزگەرەدى. سۇلۋ ــ سۇلۋ ەمەس، سۇيگەن سۇلۋ. ەگەر شىن جۇرەگىڭىزبەن ءسۇيىپ قالساڭىز، قانداي ادام بولسا دا كوزىڭىزگە سۇيكىمدى كورىنەدى.

 قالىڭ قالتاسى

 ول ماڭداي تەرى ارقىلى تاپقان تابىسىمەن قالتاسىن قالىڭداتىپ ءجۇر مە الدە اتا-اناسىنىڭ اقشاسىمەن الشاڭ باسىپ ءجۇر مە ــ وسىعان كوز جەتكىزىڭىز. اقىلى جوق بالاعا اتا-انانىڭ مالى بايلىق بوپ جارىتپايدى. نارىق زامانىندا كوپ نارسە اقشاعا كەلىپ تىرەلەدى دەگەنمەن، قۋ قۇلقىننىڭ قامىن ويلايمىن دەپ ادامدىقتان اتتاپ كەتپەسىنە سەنىمدى بولىڭىز.

 قىزىعارلىق قىزمەتى

 بارلىق ادام باستىق بولسا، ءبارى بىردەي كرەسلودا شىرەنىپ وتىرىپ السا، كىم تەر توگىپ ەڭبەك ەتەدى؟ كەزدەسىپ جۇرگەن جىگىتىڭىزدىڭ اربا ايدايتىنىنا ارلانباڭىز. كوشە سىپىرسا دا، قارا تەرىمەن نان تابا السا بولدى. جۇمىسىندا مارتەبەلى مىرزا بولۋىنان بۇرىن، ەڭبەكقورلىعىنا، جاۋاپكەرشىلىگىنە باسا ءمان بەرىپ، بولاشاقتا قىزمەتىنەن كوتەرىلە الاتىنىنا، «اقىلى مەن ەڭبەگى ەكى جاقتاپ كەز كەلگەن جەردەن الىپ شىعا الاتىنىنا» كوڭىل ءبولىڭىز.

 تەرەڭ ءبىلىمى

 قازىر قالاي، قاي جەردە بولسا دا ءبىلىم قۋ سانگە اينالعان زامان. قوس-قوستاپ ديپلوم ۇستاپ جۇرسە دە، ءوز قالاۋىنان تىس وقىعان ماماندىقتارى وزىنە قىزمەت ەتە الماعان ادام قانشاما. ءبىلىمدىنىڭ ءبارى اقىلدى ەمەس. اقىل مەن ءبىلىمدى شاتاستىرماڭىز. وقىعان-توقىعانى كوپ ادامدار كەي جاعدايدا مۇرنىن كوككە ءشۇيىرىپ، ءوزىن زور، وزگەلەردى قور ساناۋى دا ىقتيمال. مۇنداي ادامنىڭ دوسى از، ارالاساتىن ورتاسى تىم تار بولادى. ءسىزدىڭ دە جاقىندارىڭىز بەن تۋىستارىڭىزدىڭ اراسىنا سىيىسا المايدى.

ۇيىعان وتباسى

بولاشاقتا ءوزىڭىز، بالالارىڭىز سول اۋلەتتە وسەتىندىكتەن، ءتورت قۇبىلاسى تۇگەل، تۋىستارى تۇسىنىستىكپەن ءومىر سۇرەتىن بولۋى ماڭىزدى. ءبىراق جاعىمسىز ادام ءار ورتادا بولادى. تۋىستارىنا، جاقىندارىنا قاراپ، بولاشاق جارىم دەپ تانىعان ادامنان باس تارتۋ اعاتتىق بولار. ولاردىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ، تاتۋ تۇرۋ تىكەلەي وزىڭىزگە بايلانىستى. تىم ادام توزگىسىز جان بولسا دا، ۇندەمەي، قايتا وعان مەيىرىمىڭىزدى توگىپ قانا جەڭە الاسىز. سۇيگەن ادامىڭىز ءۇشىن مۇنداي «قۇرباندىققا بارۋ»، بارلىعىنا شىداۋ تۇككە تۇرمايدى.

 ومىرگە كوزقاراسى

 مىنە، ەكى ادامدى بىرىكتىرەتىنــ وسى ۇعىم. ەگەر ول اۋىلدى اڭساپ تۇرسا، ءسىز قالاعا تارتساڭىز؛ ول ءوز ەلىندە، ءسىز شەتەلدە تۇرعىڭىز كەلسە؛ ول شۋلى ورتانى جاقسى كورىپ، ءسىز ءولى تىنىشتىقتى، وڭاشالىقتى قالاساڭىز، وندا ءبىر شاڭىراق استىندا بىرگە تۇرۋ قيىنداي تۇسەدى. نە ءوز ىڭعايىڭىزعا باعىتتايسىز، نە ونىڭ دەگەنىنە كونەسىز. ال ءسىز توزە المايتىن جاعدايلاردى جىگىت پەن قىز بوپ جۇرمەي تۇرىپ-اق اڭعارۋىڭىز كەرەك. وعان دەيىن كوز جەتكىزە الماساڭىز، كەش. بارىنە مويىنسۇنۋعا تۋرا كەلەدى، تاڭداۋ جاساعان ـــءوزىڭىز.

 تاعىلىمدى تاربەسى

 تەكتىلىك ــ ەڭ اسىل قاسيەت. جىگىتتەر اناسىنا ۇقسايتىن قىز، قىزدار اكەسىنە ۇقسايتىن جىگىت ىزدەۋى وسى تاربيەگە بايلانىستى. ءبىر-ءبىرىنىڭ ۇيىندەگى مەنتاليتەت، ءتارتىپ ۇقساس بولسا، تاڭداۋدا قاتەلەسكەن جوقسىز. ەرتەڭگى كۇنى بالالارىڭىز تۋرا سول ادام سياقتى بولۋىن قالايتىن جاندى تاڭداڭىز. ايتپەسە ءوزىڭىز قايتا تاربيەلەۋگە تۋرا كەلەدى. بۇل وڭاي ەمەس. بولاشاق جار تاڭداۋدا ونىڭ بويىندا ءسىز قابىلداي المايتىن قاسيەتتەر بولماۋىنا ءمان بەرىڭىز. ونى وزگەرتەم دەپ بوسقا تەرلەمەڭىز. ەر ادام ءوزى قالامايىنشا، ەشتەڭە دە وزگەرمەيدى. ءسىز كەمشىلىگىن دە سول كۇيىندە قابىلداپ، مينۋستارىمەن بىرگە جاقسى كورەتىن بولساڭىز، مۇنىڭ دۇرىس ەمەس ەكەنىن ءوزى تۇسىنسە، سوندا عانا وزگەرەدى.

جاۋاپتى رەداكتور : ءاننا اكىمقان قىزى