اعاجاي-التاي تورابى   ›   اقپارات ايدىنى   ›   شينجياڭ حابارلارى

ياقۇپتىڭ تۇرمىسى ۇمىتكە تولدى

 شينجياڭ گازەتىنىڭ تىلشىلەرى جىڭ جو، سۇي يۇنيان

  8 - ايدىڭ 30 - كۇنى تاڭ بوزى جايشىلىقتاعىداي، حوتان قالاسىنىڭ 26 جاستاعى تۇرعىنى ياقۇپ كوتەرىڭكى رۋحپەن ازىق - تۇلىك زاۆودىنا قىزمەتكە كەلدى. ياقۇپ ايرىلىپ قالىپ قايتا قولىنا كەلگەن بۇل قىزمەتتى توتەنشە قاستەرلەيدى، قولى بوستا ول قانت جاساۋدان شىققان حوش ءيىس اڭقىعان اۋلاعا كەلىپ ءبي بيلەگەندى ۇناتادى.

  ياقۇپتى تانيتىندار ونىڭ وزگەرىسىنە سۇيىنەدى. كەزىندەگى ياقۇپ جابىرقاۋ، قاپالى، ەشقانداي جاستىق جالىنى جوق ادام بولاتىن. زاۆود اۋلاسىنداعى ءجۇزىم سورەسىنىڭ استىندا وتىرىپ، ياقۇپ تىلشىگە ءوزىنىڭ كاسىپتىك شەبەرلىككە تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعىنىڭ كومەگىندە ءدىني ۇشقارى يدەيانىڭ زالالدى شۇڭەتىنەن قالاي قۇتىلىپ شىققاندىعىن اڭگىمەلەپ بەردى.

  ■ قاپالىق قاپاسىندا وتكەن كۇندەر

  ياقۇپ ۇيىندەگى ۇلكەندەردىڭ ءوزىن زاڭسىز شاريعات ايتۋ ورنىنا ەرتىپ كىرگەندە نەبارى 8 جاستا ەكەندىگىن ەسىندە كۇڭگىرت بىلەدى.

  ول كەزدە ياقۇپ ماڭايىنداعى ۇلكەندەردىڭ نە دەپ جاتقانىن تۇسىنبەيتىن، تەك كەزىندەگى وتە ادەتتەگى ىستەردىڭ ءوزى ”تيىمعا“ اينالعانىن بىلەدى. ”ءان ايتۋعا بولمايدى، ءبي بيلەۋگە بولمايدى، قۋانساڭ كۇلۋىڭە، قايعىرساڭ جىلاۋىڭا بولمايدى...“ ول كەزدە ياقۇپ ءدىني ۇشقارى يدەيانىڭ ءوزىنىڭ رياسىز بالالىق شاعىن جالماپ جاتقانىن بىلمەيتىن.

  ياقۇپ پەن توڭىرەكتەگى حانزۋ جاس دوستارى ويناي باستاسا، كەيبىر ۇلكەندەر ونى الىپ كەتەتىن، ياقۇپ ەشتەڭەنى تۇسىنبەي، تەك ۇلكەندەردىڭ سوزىنە قۇلاق اسۋمەن بولاتىن. ”اۋلەتتەگى كەيبىر ۇلكەندەر ’مۇسىلمانشا ەمەس‘ دۇكەننەن زات ساتىپ الدىرمايدى، ءتىپتى جارتى كامپيت تە جەگىزبەيدى“، - دەدى ياقۇپ، اكە - شەشەسى مۇنىڭ سەبەبىن تۇسىنە المايدى، تەك ياقۇپتىڭ بارعان سايىن ”كوپكە ۇيىرسەك بولماي“ بارا جاتقانىن سەزەدى.

  جاستىڭ وسۋىنە ىلەسە، ياقۇپتىڭ دا باسقالارمەن دوستاسقىسى كەلەدى، ءبىراق بۇرىنعى ”ادەتتەرى“ سەبەبىنەن باسقالارمەن بارىس - كەلىس جاساۋ قيىنعا سوعادى. ”ولار مەنى سىرتقا شىعىپ ءان ايتۋعا، ساۋىقحاناعا بارىپ بيلەۋگە شاقىرسا، مەن بارلىعىنان باس شايقاپ باس تارتاتىنمىن“. ياقۇپتىڭ ميىنا كىشكەنتايىنان ”ءان ايتىپ، ءبي بيلەگەن ادام كەيىن توزاققا تۇسەدى“ دەيتىن يدەيا سىڭىرىلەدى، وسىدان ول شاتتىقتان ايرىلادى.

  ورتالاۋ مەكتەپتى بىتىرگەننەن كەيىن، ياقۇپ ءبىر زاۆودتان قىزمەت تابادى. جۇمىسشى دوستارى بۇل تارتىنشاق ۇل بالانىڭ قاشاندا باسقالاردان اۋلاقتاپ جۇرەتىنىن بايقايدى، كوپشىلىك سىرتقا شىعىپ بىرگە تاماقتانسا دا ول بۇعان قاتىناسپايدى. ياقۇپ زات جەتكىزۋگە جاۋاپتى بولاتىن، ءبىراق زات تاپسىرىپ الۋشى حانزۋ بولسا بولعانى، ول سىلتاۋ ايتىپ تايساقتاپ، ولارعا جۋىمايتىن.

  ”ءىس جۇزىندە، سول اعاي، اپايلار ماعان قىزۋ ىنتا كورسەتەتىن، ءبىراق مەن ايتەۋ قورقامىن، ولارمەن ءتىل تابىسا الماۋدان الاڭدايمىن“، - دەدى ياقۇپ. بىرتىندەپ ول تۇرمىسىندا قالايدا بۇرىستىق بارىن سەزىنەدى.اكە - شەشەسى ۇلدارىنىڭ جاعدايىن كورگەننەن كەيىن قاتتى الاڭدايدى. اقىرىندا وتباسىنداعىلاردىڭ ءناسيحاتتاۋىمەن ياقۇپ حوتان قالاسى كاسىپتىك شەبەرلىككە تاربيەلەۋ - باۋلۋ ورتالىعىنا كىرەدى.

  ■ كوڭىل كوزىنىڭ اشىلۋ بارىسى

  باۋلۋ ورتالىعىنا كىرگەن سوڭ، ياقۇپ كەڭ دە جارىق ساباقحانالار مەن باي مازمۇندى، الۋان ءتۇرلى قيمىلداردىڭ ءوزىنىڭ بۇدان بۇرىنعى توماعا - تۇيىق تۇرمىسىمەن مۇلدە باسقاشا ەكەنىن بايقادى. وسىنداي اشىق، سيىسىمدى ورتادا، كوپ ۇزاماي، ونىڭ كوڭىل كوزى اشىلدى.

  ”مەن ىرىقتى تۇردە وقىتۋشىلارمەن اڭگىمەلەسىپ، ساباقتاستارىممەن ۇيرەنۋدەن العان اسەرىم تۋرالى پىكىرلەستىم“، - دەيدى ياقۇپ. باۋلۋ ورتالىعىندا ول مەملەكەتتە ءبىر تۇتاس قولدانىلاتىن ءتىل - جازۋ جانە زاڭ بىلىمدەرىن ۇيرەندى، كىتاپتان كوپ ءبىلىم ۇيرەنىپ، اناعۇرلىم كەڭ دۇنيەنى كوردى. ”ۇيرەنۋ ارقىلى مەن دۇرىس پەن بۇرىستى انىق اجىراتاتىن قابىلەتكە يە بولدىم، بۇرىن ءدىني ۇشقارى يدەيانىڭ ۋلى زيانىنا قۇنداقتالىپ، كوپ نارسەدەن ايرىلىپ قالعانىمدى ءبىلدىم“. ياقۇپ بۇرىنعى قاتەلىكتەرىن ءۇزىلدى - كەسىلدى وزگەرتۋگە بەكىدى.

  باۋلۋ ورتالىعىندا ءبىر بيگە جاتتىعۋ زالى بار ەدى، جايشىلىقتا كوپتەگەن ادامدار وسىندا كەلىپ جاتتىعۋ - دايىندالۋعا قاتىناسادى، تاربيەلەنۋشىلەردىڭ شادىمان بيلەرى ياقۇپتى وزىنە تارتتى. ”مەن وقىتۋشىعا بارىپ، ءبي ۇيىرمەسىنە قاتىناسقىم، بيلەگىم كەلەتىنىن ايتتىم“. ياقۇپتىڭ ارمانى كوپ وتپەي - اق ورىندالدى. ءاۋ باستان بيگە ىنتا قويعان ياقۇپ جاپالى جاتتىعىپ، بارعان سايىن جاقسى بيلەيتىن بولدى، ءتىپتى، ءبي قويىلىمىنا دا قاتىناستى.

  ”مەن ساحنادا شالقي بيلەگەن كەزىمدە، وتىرعاندار دۋ قول شاپالاق سوعىپ، الاقايلايدى“. جۇرەك تۇبىنەن قايناپ شىققان مۇنداي باقىت سەزىمى مەن ريزاشىلىق سەزىمىنە ءتىل جەتپەيدى، - دەيدى ياقۇپ. باۋلۋ ورتالىعىنداعى كۇندەر تىم تەز وتە شىقتى، وقۋ تاۋىسقاننان كەيىن، ياقۇپ وزىنە نىق سەنىممەن قىزمەت ورنىنا باردى.

  ■ ۇمىتكە تولى تۇرمىس

  الەۋمەتتىك اۋماقتىڭ كورسەتۋىندە ياقۇپ بۇرىن جۇمىس ىستەگەن ازىق - تۇلىك زاۆودىنا قايتتى. زاۆود قاقپاسىنان كىرگەن كەزدە، ياقۇپ كاسىپورىننىڭ ۇگىت تاقتاسىنان سەرىكتەستىكتىڭ توپتىق سۋرەتىنىڭ ىشىندە ءوزىنىڭ دە سۋرەتى بار ەكەنىن كوردى. ياقۇپ سۋرەتكە قاراپ، قازىرگى ءوزىنىڭ بۇرىنعىدان مۇلدە باسقاشا ەكەندىگىن، جاڭا تۇرمىسىنىڭ باستالعاندىعىن ءبىلدى.

  ياقۇپ تۇرعان ازىق - تۇلىك زاۆودى سول جەردەگى ازىقتىققا قولدانىلاتىن قانت وندىرەتىن كاسىپورىن، ونىڭ قىزمەتى شاقپاق قانت، قىزىل قانت سياقتى ونىمدەردى توڭىرەكتەگى تاپسىرىس بەرگەن دۇكەندەر مەن اسحانالارعا جەتكىزۋ. ءار كۇنى تاڭەرتەڭ ياقۇپ زات جەتكىزەتىن اۆتوكولىگىن تازالاپ جۋىپ - ءسۇرتىپ، ونان سوڭ جانارماي تولىقتاۋ كەرەك - كەرەك ەمەستىگىن قارايدى، ءبارىن دايىنداپ بولعان سوڭ، ول كەڭسەدە وتىرىپ تاپسىرىستاردى جەتكىزۋدى كۇتەدى. ءار كۇنگى قاربالاس تۇرمىستان ونىڭ كوڭىلى توق جۇرەدى، زات جەتكىزەر جولدا، بۇرىنعى ۇياڭ جىگىت ءسوز تيەگىن اعىتىپ، جانىنداعىلارمەن اڭگىمە دۇكەن قۇرىپ، ازىلدەسىپ تە الادى.

  ”كەشە كەشتە ءبىر ءان - ءبي زالىنا شۇعىل زات جەتكىزۋ كەرەك بولدى. ياقۇپ تەلەفون قابىلداعان سوڭ، دەرەۋ ۇيىنەن شىعىپ، زاتتى تيەي سالىپ ءان - ءبي زالىنا تارتتى، سودان ۇيىنە قايتقاندا تۇنگى ساعات ءبىر بولعان ەدى“. زاۆودقا قايتا ورالعان بۇل جىگىت زاۆودتىڭ جاۋاپتىسى ابدۇ جالەلگە تەرەڭ اسەر قالدىرىپتى. ”بۇرىن ونى تاماققا شاقىرساڭ كەلمەيتىن، مەرەكە - مەيرامدا بيگە شاقىرساڭ باس تارتاتىن، ال قازىر ولاي ەمەس، قىزمەتتە ىنتالى بولىپ قالماستان، ىرىقتى تۇردە كوپشىلىكتى تاماق ءىشىپ باس قوسۋعا ۇيىمداستىراتىن بولدى“، - دەيدى ابدۇ. باس قوسۋدا ياقۇپتىڭ بيلەگەنىن كورىپ، كوپشىلىك ونىڭ ءبيدى سونشاما جاقسى بيلەيتىنىنە تاڭ قالدى.

  ۇلىنىڭ وزگەرىسىن كورگەن شەشەسى ماليكە ءمامتيمىن ىشتەي قاتتى قۋاندى. ”قازىر ۇلىم ءۇي جۇمىستارىنا ىرىقتى كومەكتەسىپ قالماستان، ءازىل ايتىپ مەنى كۇلدىرەتىن بولدى“، - دەيدى ماليكە. بىرنەشە كۇننىڭ الدىندا ياقۇپتىڭ ۇلكەن اپەكەسى تۋعان كۇنىن وتكىزگەندە، ول اپەكەسىن بيگە تارتىپ، ءان سالىپ، ءۇيدىڭ ءىشىن دۋمانعا بولەپتى.

  ”مەن مەملەكەتتە ءبىر تۇتاس قولدانىلاتىن ءتىلدى ۇزدىكسىز جاقسى ۇيرەنىپ، بارلىق اداممەن دوس بولىپ، ’باقىتتىڭ بالزامىن‘ كوپشىلىككە ۇسىنامىن. جاڭا تۇرمىس ەسەلەپ قۇلشىنۋدى جانە كۇرەس جاساۋدى قاجەت ەتەدى“، - دەيدى ياقۇپ.

جاۋاپتى رەداكتور : ءاننا اكىمقان قىزى