اعاجاي-التاي تورابى   ›   اقپارات ايدىنى   ›   ايماقتاعى جاڭالىقتار

التايداعى قار شاڭعى الاڭىنىڭ نەشەۋىنە بارىپ كوردىڭىز؟

التايداعى قار شاڭعى الاڭىنىڭ نەشەۋىنە بارىپ كوردىڭىز؟

ءتىلشىمىز حۋ جۇنشيۋ حابارلايدى. 11 ـ ايدىڭ 27 ـ كۇنى 14 ـ كەزەكتى شينجياڭ قىسقى ساياحات كاسىبى ساۋدا كورمەسى سالتاناتپەن شىمىلدىعىن اشتى. ەلىمىزدىڭ جەر ـ جەرىنەن كەلگەن ساياحاتشىلار جانە قار شاڭعى اۋەسكەرلەرى قارلى مەكەن ـــ التايدا باس قوستى، تومەندە سىزدەرگە بىرنەشە قار شاڭعى الاڭىن تانىستىرامىز.

قالا رايونىنا ەڭ جاقىن قار شاڭعى الاڭى

گەنەرال تاۋى قار شاڭعى الاڭى التاي قالاسىنىڭ ورتالىعىنداعى التىنتاۋ الاڭىنان 1.6 كيلومەتر قاشىقتىققا (قالانىڭ ىرگەسىنە) ورنالاسقان. بۇل جەردىڭ قار ساپاسى جاقسى، قاتىناسى قولايلى. بۇل قار شاڭعى الاڭىنىڭ قار شاڭعى جولى ۇزىندىعى 56 كيلومەتر، شاڭعىمەن سىرعاناۋ جولى، جەل تولتىرعان دوڭگەلەكپەن سىرعاناۋ جولى، بيىك تەكشەدەن سىرعاناۋ جولى قاتارلىلار بار، تۇندە دە قار شاڭعى تەبۋگە بولادى، 405 مەتر بيىكتىكتەگى جوعارى قارقىندى سىرعىما ۆاگون قۇرىلعىسى بار، قار شاڭعى تەبۋشىلەر سىرعىما ۆاگونعا وتىرىپ 6 مينۋتتا تاۋ باسىنا جەتەدى. مۇندا 1 ـ ، 2 ـ ءنومىرلى قار شاڭعى جولى حالىقارالىق قار شاڭعى بىرلەستىگى جاعىنان ۇلكەن اينالما جانە كىشى اينالما حالىقارالىق جارىس مايدانى بولىپ كۋالاندىرىلعان.

بيىل وسى قار شاڭعى الاڭىنا تاعى قىزىقتى قار ويىن رايونى ورنالاستىرىلدى. وندا ات شانا، قار ۇستىندەگى موتوتسيكل، قارلى جەردە جۇرەتىن تانكى، UTV، كاردين ماشيناسى قاتارلى ويىن ٴتۇرى بار بولىپ، قار شاڭعى تەبۋمەن بىرگە، ءتىپتى دە كوپ قار شاڭعى ويىن وينايدى. بيىل 10 ـ ايدا، گەنەرال تاۋى قار شاڭعى الاڭى «2019 ـ جىلعى حالىقارالىق قىسقى وليمپيادا (بەيجيڭ) كورمەسىنىڭ 4 ـ كەزەكتى قىسقى سپورت جارىسى سيلىعى (WSTOPS) جۇڭگوداعى 10 ۇزدىك قار شاڭعى الاڭى»، «وڭىرلىك ەرەكشەلىككە يە قار شاڭعى الاڭى» اتاعىنا يە بولدى.

ۇعىسۋعا قاراعاندا، التايعا ۇشاقپەن (چۇڭچيڭدى باسىپ، شي ـ اننان توتە التايعا ۇشاتىن، ۇرىمجىدەن ۇشاق الماستىراتىندار قامتىلادى) نەمەسە پويەزبەن كەلگەن، شينجياڭنىڭ سىرتىنان كەلگەن ساياحاتشىلار بەلەتكە نەگىزدەلىپ (پويەز بەلەتى) ۇشاققا وتىرعان 3 كۇن ىشىندە گەنەرال قار شاڭعى الاڭىندا ءبىر كۇن تەگىن قار شاڭعى تەبۋىنە بولادى. شينلاڭ ميكرو بلوگىنداعى جانكۇيەرلەر سانى 500 مىڭنان اسقاندار نەمەسە دوۋيىن دەتالىنداعى جانكۇيەرلەر سانى 200 مىڭنان اسقاندار وسى قار شاڭعى الاڭىنان 7 كۇن تەگىن تاماقتانىپ، تەگىن قار شاڭعى تەبە الادى جانە قۇنى 4000 يۋان كەلەتىن قار ماۋسىمى قولايلىلىق كارتوچكاسىنا يە بولادى.

قار شاڭعى جولىنىڭ پارقى ەڭ ۇزىن بولعان قار شاڭعى الاڭى

كوكتوعاي حالىقارالىق قار شاڭى الاڭى جۇڭگوداعى بيىكتىك پارقى 1000 مەتردەن جوعارى ءبىرىنشى قار شاڭعى الاڭى. ول مەملەكەتتىك A5 دارەجەلى كورىنىس رايونى كوكتوعايعا ورنالاسقان، كوكتوعاي حالىقارالىق قار شاڭعى الاڭى باستاۋىش دارەجەلى، ورتا، جوعارى دارەجەلى قار شاڭعى جولىنان جيىنى 44 تارماقتى جوبالاپ قۇردى، مۇندا 3 تارماق قار شاڭعى جولىنىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى بار.

ءبىرىنشى تارماعى «گاۋھار تاس قار شاڭعى جولى». ول ەلىمىزدەگى بيىك تاۋدان شاڭعىمەن سىرعانايتىن ءبىرىنشى جارىس جولى. قار شاڭعى جولىنىڭ ۇزىندىعى 3405 مەتر، ەڭ ۇلكەن كولبەۋلىگى %41.87، ەڭ جوعارى دەڭگەي پارقى 900 مەتر.كەڭدىعى 52 مەتر، بۇل قار شاڭعى   جولىنىڭ سالىنۋى كوكتوعاي اۋدانىنىڭ ماڭىزدى قار شاڭعى جارىسىن ۇستىنە الىپ وتكىزەتىن بارلىق العى شارتتى   ازىرلەگەنىنەن دەرەك بەرەدى. ەكىنشى تارماق «اسىل تاس» قار شاڭعى جولى.بيىل 11 ـ ايدا بۇل قار شاڭعى جولى شاڭحاي دۇنيە جۇزىلىك گەننيس كۋالاندىرۋىنا يە بولىپ، «قار شاڭعى جولى تەڭىز دەڭگەيىنەن ەڭ بيىك قار شاڭعى الاڭىنا» اينالدى. قار شاڭعى اۋەسكەرلەرى تەڭىز دەڭگەيىنەن 3041 مەتر بيىكتىككە شىعىپ، 1200 مەتر بيىكتىكتەگى قار شاڭعى جولىنان سىرعانايدى،  قار شاڭعى جولى جيىنى 9 كيلومەتر كەلەدى. ءۇشىنشى تارماق «قارا گاۋھار» قار شاڭعى جولى، ول ەڭ كۇردەلى بولىپ، ەلىمىزدەگى قازىرگى ەڭ تىك قار شاڭعى جولى سانالادى، ونىڭ بيىكتىك پارقى 227 مەتر، ۇزىندىعى 295.84 مەتر، ەڭ بيىك جەرى تەڭىز دەڭگەيىنەن 2982 مەتر، ەڭ الاسا جەرى 2755 مەتر كەلەدى.

كوكتوعاي حالىقارالىق قار شاڭعى الاڭى قازىر ەلىمىزدەگى قار شاڭعى جولى ەڭ كوپ قار شاڭعى الاڭى سانالادى.، بۇل ارانىڭ قىس ماۋسىمى 7 ايعا دەيىن جالعاسادى. «قار مەزگىلى ۇزاق، پارقى زور، قار ساپاسى جاقسى، قار جولى كوپ بولۋ» قاتارلى 6 ءتۇرلى ەرەكشەلىك بار بولىپ، 2020 ـ  جىلعى قىسقى وليمپيادا سپورتشىلارىن جاتتىقتىرۋ بازاسى بولىپ تۇراقتاندى. ۇعىسۋعا قاراعاندا، بيىل كوكتوعاي حالىقارالىق قار شاڭعى الاڭىنا بارىپ قار شاڭعى تەپسە كۇنى 900 يۋاندىق ٴتيىمدى باعادان يگىلىكتەنۋىنە بولادى. مۇندا جاتاق ـ تاماق جانە اۋەجايدان اكەلۋ، جونەلتۋ قاتارلى قىزمەت وتەۋ قامتىلادى.

ەلىمىزدەگى بىردەن ـ ءبىر تىك ۇشاقپەن بارىپ دالا قار شاڭعىسىن تەبەتىن بازا

التاي تاۋى دالا قار شاڭعى باقشاسى ەلىمىزدىڭ قازىرگى بىردەن ـءبىر تىك ۇشاقپەن بارىپ قار شاڭعى تەبەتىن دالا قار شاڭعى رايونى جانە دۇنيە جۇزىندەگى 3 ـ ورىندا تۇراتىن تىك ۇشاقپەن بارىپ قار شاڭعى تەبۋ بازاسى سانالادى. بۇل دالا قار شاڭعى باقشاسى التاي تاۋى سىلەمىنىڭ وڭتۇستىك بەتكەيىنە ورنالاسقان. التاي قالاسى رايونىنان 25 كيلومەتر قاشىقتىقتا، قار ماۋسىمى 8 ايعا دەيىن جالعاسادى، قار شاڭعى تەبەتىن تاماشا جەر.

التاي تاۋى تابيعي قار شاڭعى باقشاسىندا «قاسقىر اپانى» رايونى، «ءمالىن» رايونى، سىرلى قار باقشاسى رايونى جانە تىك ۇشاقپەن بارىپ كۇنى بويى قار شاڭعى تەبۋ رايونى قاتارلى بولەكتەردەن قۇرىلعان،  «قاسقىر اپانى» رايونى ەندى عانا قار شاڭعى تەبۋدى ۇيرەنگەن نەمەسە ۇيرەنۋ باسقىشىنداعى قار شاڭعى اۋەسكەرلەرىنە ۇيلەسەدى. «ءمالىن» رايونى تاعى «ۇلپا قار             ءجانناتى» دەگەن اتقا يە، تاۋ اڭعارىنداعى 2500 ـ 3000 مەتر تاۋ شوقىسىنان  ەمىن ـ ەركىن سىرعاناۋعا بولادى، قىزمەتكەرلەر تۇسكى اسپەن قامدايدى. تىك ۇشاقپەن التاي قالاسىنىڭ                 گەنەرال تاۋىنان  ۇشىپ، تابيعي قار   باقشاسىنىڭ سىرلى باقشا رايونىنداعى تاۋ شوقىسىنا قونادى، بۇل ارانىڭ تەڭىز دەڭگەيىنەن بيىكتىگى 2700 مەتر بيىكتىكتە.

جاۋاپتى رەداكتور : ءاننا اكىمقان قىزى