اعاجاي-التاي تورابى   ›   اقپارات ايدىنى   ›   ايماقتاعى جاڭالىقتار

دوڭگەلەك داۋلەتكە جول العاندا

  ٴتىلشىمىز ياڭ ۋيشۋان

  جاپپاي دوڭگەلەك داۋلەتتى قوعام قۇرۋدا ٴبىرى كەم بولسا دا بولمايدى. پارتيا 18 ـ قۇرىلتايىنان بەرى، شي جينپيڭ جولداستى ۇيتقى ەتكەن پارتيا ورتالىق كوميتەتى كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ جونىندە ٴبىرسپىرا كەلەلى ورنالاستىرۋ جاساپ، كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ شايقاسىن جاپپاي باستاپ، كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋدىڭ، وركەندەتۋدىڭ جۇڭگوشا جولىن اشتى، كەدەيلىكتەن ارىلتۋدا شەشۋشى سيپاتتى ىلگەرىلەۋشىلىككە قول جەتكىزدى. پارتيا 19 ـ قۇرىلتايىندا كەدەيلەردى دالمە ـ ٴدال سۇيەمەلدەۋدىڭ جاپپاي دوڭگەلەك داۋلەتتى قوعامدى قۇرىپ شىعۋدىڭ شەشۋشى جەڭىسىنە قول جەتكىزۋدە، ٴسوزسىز، ورىنداۋعا ٴتيىستى ٴۇش ٴىرى قامال الۋ شايقاسىنىڭ ٴبىرى ەكەنىن ايقىنداپ، كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ شايقاسىنىڭ جەڭىسىنە قول جەتكىزۋگە دەگەن سەنىمىمىزدى اناعۇرلىم بەكەمدەي ٴتۇستى.

  9 ـ ايدىڭ 4 ـ كۇنى، ٴتىلشىنىڭ ايماقتىق كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ، وركەندەتۋ كەڭسەسىنەن ۇعىسۋىنشا، ايماعىمىز ورتالىقتىڭ، اۆتونوميالى رايوننىڭ كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋدىڭ ٴتۇرلى شەشىمدەرى مەن ورنالاستىرۋىن ىشكەرىلەي دايەكتىلەندىرىپ، تياناقتاندىرعان. ەكى اۋدان كەدەيلىك قالپاعىن الىپ تاستاپ، 107 قىستاق كەدەيلىك قاتارىنان شەگىنىپ شىعىپ، ايماعىمىزداعى كەدەي جان سانىنىڭ ىشەر اس پەن كيەر كيىمەن تارىقپاۋ، مىندەتتى وقۋ ـ اعارتۋ، نەگىزگى ەمدەۋ، تۇرعىن ٴۇي حاۋىپسىزدىگى، اۋىز سۋ حاۋىپسىزدىگى نەگىزىنەن قامتاماسىزداندىرىلىپ، كەدەيلىكتىڭ تۋىلۋ مولشەرىن مەملەكەتتىڭ ەڭ تومەن كەدەيلىك دەڭگەيىنەن ٴتۇسىردى.

  كەدەيلىكتەن ارىلىپ اۋقاتتانۋ ٴۇشىن، وزىمىزگە ۇيلەسەتىن جولدى تاڭداۋىمىز قاجەت. اسەتقان شايكەن ۇلى جەمەنەي اۋدانى ۇلاستى قالاشىعى قىزىلجار قىستاعىنىڭ تۇرعىنى. ايەلى وتباسى ادامى، ەكى بالاسى وقۋدا ەدى، ول ۇساق ـ تۇيەك جۇمىس ىستەپ وتباسىن اسىراپ كەلگەن، ول مۇنىڭ ۇزاق ۋاقىتتىق امال ەكەندىگىن جاقسى بىلەتىن. 2014 ـ جىلى اسەتقان جەرگىلىكتى ورىنداعى تۇرعىنداردىڭ ٴۇي سالۋ، جول جاتقىزۋ قاتارلى ىستەردە بەتوندى اسا قاجەت ەتەتىنىن بايقاپ، بەتون ارالاستىرۋ زاۆودىن قۇرۋ ويىنا كەلدى. الايدا، قارجى جوق بولعاندىعى سەبەپتى ٴبارى ويىنداعىداي بولمادى. كەيىن كەلە ول قىستاقتا تۇراتىن قىزمەت اترەتىنىڭ جانە تۋىس ـ تۋعان، دوس ـ جاراندارىنىڭ كومەگىندە، بەتون ارالاستىرۋ زاۆودىن قۇرىپ، سول جىلداعى تازا كىرىسىن 60 مىڭ يۋانعا جەتكىزدى. كەدەيلىكتەن ارىلىپ، اۋقاتتانۋعا جول العان اسەتقان قىستاقتا قۋىس كىرپىش زاۆودىن قۇرىپ، ارحيۆ تۇرعىزىلىپ، كارتوشكالانعان 10 نەشە كەدەي وتباسىنىڭ جۇمىستانۋى قيىن بولۋ ماسەلەسىن شەشتى. ول بىلاي دەدى: «پارتيانىڭ ساياساتى ەرەكشە جاقسى، بارلىق ٴادىس ـ امالدى قولدانىپ، ٴبىزدى كەدەيلىكتەن ارىلتۋعا كۇش سالۋدا. ٴبىز قاجىرلىلىقپەن ەڭبەك ىستەيدى ەكەنبىز اۋقاتتانا الامىز، جالعاستى تاباندىلىقپەن ىستەپ، اناعۇرلىم كوپ كەدەي بۇقارانى كەدەيلىكتەن ارىلتۋعا كومەك قولىمىزدى سوزىپ، كوپشىلىكتى اۋقاتتانۋ جولىنا باستايمىز».

  ۇعىسۋىمىزشا، كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ شايقاسىنىڭ جەڭىسىنە قول جەتكىزۋ ٴۇشىن ايماعىمىز قول جەتكىزگەن تابىستاردى بەكەمدەۋ، دارەجەسىن جوعارىلاتۋ قىزمەتىن تىڭعىلىقتى ورىستەتىپ، (جالعاسى 7 ـ بەتتە)

  (باسى 3 ـ بەتتە) كەدەيلىك قامىتىن قايتا كيۋدەن ٴونىمدى ساقتانىپ، قاتىستى قىزمەت جوباسىن جاساپ قالماستان، «ٴبىر وتباسىندا ٴبىر كاسىپ بولۋ، ٴبىر وتباسىنان ٴبىر ادام كاسىپتەنۋ» تالابى بويىنشا كاسىپتى دامىتۋ، جۇمىستانۋدى جەبەۋ قاتارلى شارالار ارقىلى ٴوندىرىس، شارۋاشىلىق سيپاتتى كىرىستى، ەڭبەكاقى سيپاتتى كىرىستى، مال ـ مۇلىك سيپاتتى كىرىستى كۇش سالا جوعارىلاتتى. تەك بۇل عانا ەمەس، كاسىپتى دامىتۋدىڭ ۇلگىسىن كەمەلدەندىرۋ ارقىلى كەدەي وتباسىلارىن ەگىنشىلىك رايونىندا مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا، ەرەكشەلىككە يە ەگىمشىلىك پەن باعىمشىلىقتى جانە اۋلا شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا شابىتتاندىرىپ، كىرىستى ٴۇرتىس، ورنىقتى ارتتىردى. سونىمەن بىرگە، «ۇكىمەت + كوشباسشى كاسىپورىن + سەلبەستىك كووپەراتيۆى + كەدەي وتباسى» نەمەسە «ۇكىمەت + سەلبەستىك كووپەراتيۆى + كەدەي وتباسى» سىندى كاسىپتى دامىتۋ ۇلگىسىن كۇش سالا ىلگەرىلەتىپ، ٴتۇرلى بازار تۇلعاسى مەن ارحيۆ تۇرعىزىلىپ، كارتوچكالانعان وتباسىلارىنىڭ مۇددەسى تىعىز بايلانىسقان مەحانيزمدى قۇردى، كەدەي وتباسىلارىنىڭ ىشكى ومىرشەڭدىك قۋاتىن كۇشەيتۋگە ٴمان بەرىپ، كەمەلدى كاسىپ تىزبەگىن قۇرىپ، كەدەيلىكتەن ارىلعان وتباسىلارىن كىرىستى ارتتىرىپ، اۋقاتتانۋعا جەتەلەدى.

  2016 ـ جىلى شىڭگىل اۋدانى كەدەيلىك قالپاعىن الىپ تاستادى. كەدەيلەردى باسقا جەرگە كوشىرىپ ورنالاستىرۋداعى شينجياڭداعى ەڭ ٴىرى قونىس سانالاتىن اقدالا قالاشىعى ارحيۆ تۇرعىزىلىپ، كارتوچكالانعان وتباسىلارىن اقدالاعا تامىر تارتتىرۋ ٴۇشىن، «كەدەي ەگىنشى مالشىلاردى» «كاسىپ جۇمىسشىسىنا» جانە «جارناگەرگە» اينالدىردى. اقدالا قالاشىعى كاسىپتى دامىتۋ ارقىلى كوشىپ كەلگەن بۇقارانىڭ جۇمىستانۋ ماسەلەسىن شەشەتىن «پارتيا ياچەيكاسى +» ۇلگىسىن جولعا قويىپ، كەدەي بۇقارانىڭ قيىنشىلىعىن شەشۋگە كۇش سالدى.

  2014 ـ جىلى اقدالا قالاشىعىنا كوشىپ بارعان شىڭگىل اۋداندىق مىڭيۋان بيو عىلىم ـ تەحنيكا شەكتى سەرىكتەستىگى جەم ـ ٴشوپ ەگىمشىلىگىن، ٴتورت تۇلىك باعىمشىلىعىن، ەسەك ٴسۇتى ٴونىمىن جىنتىكتەي مانەرلەۋدى جانە ساتۋدى ٴبىر تۇلعالاندىرعان ٴوندىرۋ، مانەرلەۋ تۇرىندەگى كاسىپورىن. 2016 ـ جىلدان باستاپ «سەرىكتەستىك + پارتيا ياچەيكاسى + شارۋا وتباسى» سىندى شارۋاشىلىق جۇرگىزۋ ۇلگىسى ارقىلى جارنا قوسىپ پايدا ٴبولىس ەتۋ ٴتاسىلىن قولدانىپ، ارحيۆ تۇرعىزىلىپ، كارتوچكالانعان كەدەي وتباسىلارىنىڭ كەدەيلىكتەن ارىلىپ، كىرىسىن ارتتىرۋىنا كومەكتەستى. 2019 ـ جىلى مىڭيۋان بيو عىلىم ـ تەحنيكا شەكتى سەرىكتەستىگى اقدالا قالاشىق حالىق ۇكىمەتىمەن اماناتپەن باعۋ توقتامىنا قول قويىسىپ، سەرىكتەستىكتەگى ەسەكتى اقدالا قالاشىعىنداعى كەدەي وتباسىلارىنىڭ باعۋىنا اقىسىز بەردى، ەسەكتىڭ ٴبىرىنشى تۋعان قودىعى كووپەراتيۆكە تاۋەلدى بولسا، كەلەسى ٴتولى باعىمشىلىق وتباسىنا تاۋەلدى بولادى. سونىمەن بىرگە، سەرىكتەستىك باعىمشىلىق وتباسىلارىن ەسەكتى باعىپ باپتاۋ تەحنيكالىق قىزمەت وتەۋىمەن قامدادى.

  2017 ـ جىلى اقدالا قالاشىعىنا كوشىپ بارعان مۇراتاي قىزىر ۇلى مەن ايەلى ٴاسىلى ۇساق ـ تۇيەك جۇمىس ىستەپ كۇنەلتەتىن، ولار كەيىن ەسەك باعىمشىلىعىنىڭ ٴدامىن تاتتى. بيىل 4 ـ ايدا مىڭيۋان بيو عىلىم ـ تەحنيكا شەكتى سەرىكتەستىگىنەن 10 ەسەكتى باعىمعا الىپ، ٴار ايدا تەك ەسەك سۇتىنەن 6000 يۋان كىرىس كىرگىزدى.

  مۇراتاي بىلاي دەدى: «بۇرىن ۇساق ـ تۇيەك جۇمىس ىستەيتىنبىز، جىلدىق كىرىسىمىز 20 مىڭ يۋان اينالاسىندا عانا بولاتىن. ەسەك باعىمشىلىعىمەن شۇعىلدانعاننان بەرى كىرىسىم كورنەكتى ارتتى، ٴار كۇنى ساۋعان ٴسۇتتى سەرىكتەستىك كيلوگرامى 30 يۋاندىق باعامەن ساتىپ الادى، ساتىلماي قالاما دەپ الاڭدامايمىز. سەرىكتەستىك ٴبىزدى اۋقاتتانۋعا باستاۋمەن بىرگە، ٴداستۇرلى باعىمشىلىك ۇلگىمىزگە دە وزگەرىس ەنگىزدى، كەلەر جىلى جەم ـ ٴشوپتى مولىنان ازىرلەپ، تاعى بىرنەشە ەسەك ساتىپ الىپ، باعىمشىلىق اۋماعىن كەڭەيتۋدى جوسپارلاپ وتىرمىن».

  «ەكىدەن تارىقتىرماۋ، ٴۇشتى قامتاماسىزداندىرۋ»، «التى دالمە ـ ٴدال»، «جەتى ٴبىر توپ»، «ٴۇشتى سەرپىندى ارتتىرۋ» قاتارلى شارالاردىڭ اتقارىلۋى ايماعىمىزدىڭ كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ قىزمەتىن ٴتارتىپتى ىلگەرىلەتتى. كەدەي قىستاق قاتارىنان شەگىنىپ شىققان قىستاقتار مەن كەدەيلىكتەن ارىلعان وتباسىلارىن بەكەمدەۋدى، دارەجەسىن جوعارىلاتۋدى كۇشەيتىپ قالماستان، كەدەيلىكتەن ارىلعان وتباسىلارىنىڭ جان باسىندىق تازا كىرىسىنىڭ ارتۋ مولشەرى تۇتاس شينجياڭنىڭ ورتاشا دەڭگەيىنەن جوعارى بولىپ، كەدەيلىكتەن ورنىقتى قۇتىلۋدى جۇزەگە اسىردى. نەگىزگى الەۋمەتتىك قىزمەت وتەۋدىڭ نەگىزگى كورسەتكىشىن مەملەكەتتىك ورتاشا دەڭگەيگە جاقىنداتۋمەن بىرگە، كەدەيلىك قالپاعىن الىپ تاستاعانىمەن كەدەيلىكتەن ارىلتۋ جاۋاپكەرلىگىندە تاباندى بولىپ، كەدەيلىكتەن ارىلتۋدىڭ ۇزاق ٴونىمدى مەحانيزمىن قۇرىپ، كەدەيلىكتەن ورنىقتى قۇتىلدىرۋدى، كەدەيلىك قامىتىن قايتا كيۋدەن ساقتانۋدى جۇزەگە اسىردى.

  ٴتىلشىنىڭ ۇعىسۋىنشا، كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋدا قول جەتكىزگەن تابىستاردى جاپپاي بەكەمدەۋ ٴۇشىن، ايماعىمىز مەملەكەتتىڭ، اۆتونوميالى رايوننىڭ تالاپتارى بويىنشا كەدەيلىكتەن ارىلعان جان سانىنا قاراتىلعان كاسىپ سالاسى، جۇمىستاندىرۋ، وقۋ ـ اعارتۋ، اقاۋسىزدىق، فينانس، قامتاماسىزداندىرۋ سيپاتتى كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ قاتارلى جاقتارداعى ساياساتتاردىڭ بەلگىلى ۋاقىتقا دەيىن وزگەرمەۋىنە، قىستاققا، وتباسىنا، ادامىنا دەيىن دالمە ـ ٴدال سۇيەمەلدەۋگە كەپىلدىك ەتتى، سونىمەن بىرگە، نىسان قۇرىلىسىن مىقتى يگەرىپ، دالمە ـ ٴدال شارا قولدانۋدا تاباندى بولىپ، كاسىپتىك تەحنيكالىق ونەرگە تاربيەلەۋدى كۇشەيتىپ، قوعامدىق سۇيەمەلدەۋ قىزمەتىن ويداعىداي يگەردى، كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋدىڭ جەڭىسىنە قول جەتكىزۋدى ساياساتتىق كەپىلمەن جانە قوزعاۋشى كۇشپەن قامدادى. ايماقتىق كەدەيلەردى سۇيەمەلدەپ وركەندەتۋ كەڭسەسى پارتگرۋپپاسىنىڭ شۋجيى، ورىنباسار مەڭگەرۋشى ۋاڭ جياڭتاۋ بىلاي دەدى: «بۇدان كەيىن جاۋاپكەرلىكتى باتىل ارقالاۋدى ۇزدىكسىز كۇشەيتىپ، كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋدىڭ تۇلعالىق جاۋاپكەرلىگىن ادا ەتىپ، كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋدىڭ ومىرشەڭدىك كۇشىن تاسقىنداتىپ، نەگىزگى قۇرىلعى قۇرىلىسىن كۇشەيتەمىز، كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋدى ەرىك ـ جىگەر، اقىل ـ پاراسات جاعىنان سۇيەمەلدەۋمەن ۇشتاستىرىپ، ەڭبەككۇشتى باسقا كاسىپكە ويىستىرىپ، قوعامدىق سۇيەمەلدەۋ قىزمەتىن ويداعىداي يگەرەمىز، سونىمەن بىرگە، باقىلاۋدى، جاۋاپقا تارتۋدى كۇشەيتىپ، كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ سالاسىن ارناۋلى جونگە سالۋ قيمىلىن ورىستەتىپ، كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ مىندەتى بويىنشا ۇزدىكسىز كۇش قوسىپ، كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ قىزمەتىن ۇزدىكسىز ورىستەتەمىز».

جاۋاپتى رەداكتور : ءاننا اكىمقان قىزى