اعاجاي-التاي تورابى   ›   اقپارات ايدىنى   ›   سۋرەتتى حابارلار

قامبار اتا تۇلىگى قامىس قۇلاق، جەسەڭ ەت، مىنسەڭ كولىك، ساۋساڭ بۇلاق

   ۇسىنىس ەتكەن ءتىلشى ساعىنبەك رابات ۇلى التايدان حابارلايدى. قىمىز ـــ حالقىمىزدىڭ سيلى داستارقانىنىڭ ءساندى دە قاسيەتتى سۋسىندىقتارىنىڭ ءبىرى بولىپ، دەرتكە شيپا، دەنەگە قۋات سيلايتىن دارىلىك رولى بار تاعامى ەسەپتەلەدى.

  بازار شارۋاشىلىعىنىڭ وركەندەۋى مەن ۇلتتىق وي-سانانىڭ وسۋىنە ىلەسە، تاياۋداعى بىرنەشە جىلدا جەر-جەردە ءوتىپ جاتقان ۇلتىمىزدىڭ ءتۇرلى توي-تىلەۋ داستارقانىندا بۇرىنعى جاشىك-جاشىك اراقتىڭ ورنىن سابا-سابا قىمىز، تەگەنە-تەگەنە شۇبات، تورسىق-تورسىق قىمىران سەكىلدى ۇلتتىق ونىمدەرىمىز باسىپ، ءبىر جاعىنان، داستارقان مادەنيەتىمىزدى ارلەندىرسە؛ ەندى ءبىر جاعىنان، وسى ونىمدەردى وندىرۋشىلەرگە بەلگىلى ەكونوميكالىق كىرىس اكەلىپ، بازاردا ۇلتتىق ونىمدەرگە بولعان قامداۋ مەن سۇرانىس ارتا ءتۇستى.

  بيىل جاز جاي شىقتى دەي تۇرعانىمىزبەن، كوكتەمدە جاۋىن-شاشىن مول بولعاندىقتان، ورتا جايلاۋ ماساتىداي قۇلپىرىپ تۇلەجىپ تۇر ەكەن. 2019-جىلى 6-ايدىڭ 15-كۇنى جولىم بولىپ التاي قالاسى بالباعاي اۋىلى سارقارىن قىستاعىنىڭ تۇرعىنى التايبەك (التاي) ءومىرقان ۇلىنىڭ التاي قالاسىنىڭ ورتا جايلاۋى ـــ سۋىقباستاۋداعى بيە باۋىنىڭ باسىنا ات باسىن بۇرعان ەدىم.

  بۇيىمتايىمىزدى بىلگەن سوڭ، بيە باۋدىڭ باسىندا تۇرىپ اڭگىمەنى ارىدان قوزعاعان 38 جاستاعى التايبەك: «تاريحتان بەرى كوشپەندى مالشىمىز. <جاڭبىرــ كوكتىڭ ىرىسى، قىمىز ــ كوپتىڭ ىرىسى> دەيدى دانا حالىق. بيە بايلاپ قىمىز ساتۋدى كاسىپ ەتكەنىمىزگە تۇپ-تۋرا 23 جىل بولدى، اتاپ ايتقاندا 1996-جىلى اكەم ءومىرقان قىمىزدى قالاعا اپارىپ ساتۋدى باستاعان ەدى، ول كىسى 7 دە 8 جىلدىڭ الدىندا و دۇنيەلىك بولدى. ول كەزدە اكەم جەتىقىرقانىڭ جولى ارقىلى ساباعا قۇيىلعان قىمىزدى قالاعا اتقا تەڭدەپ اپاراتىن. اققايىڭ باقشاسىنىڭ باتىسىنداعى باۋدۇن دەگەن كىسىنىڭ اۋلاسىنا اتىن بايلاپ قويىپ، ونان ارى قالاداعى ءبىر دوسىنىڭ كولىگىمەن ءتۇرلى بۇيىمدار ساۋدا سارايىنىڭ قاسىنا جەتكىزۋشى ەدى. ال قازىر مەن قالاعا قىمىزدى موتوتسيكلمەن اپارامىن، جول دا جاقسى 30 مينۋت مولشەرىندە كوزدەگەن جەرىمە جەتەمىن. تاياۋ جىلدان بەرى ۇلتىمىزدىڭ توي-تىلەۋ داستارقانىندا قىمىزعا بولعان سۇرانىس بارعان سايىن ارتىپ كەلەدى. بيىل التاي وڭىرىندە جاۋىن-شاشىننىڭ مول بولۋىنان دالا جايىلىمى دا جاقسى كوكتەدى. 6-ايدىڭ 10-كۇنىنەن باستاپ 15 بيە بايلادىق، ياعني جىلداعىدان كەمىندە 5 كۇن كەش بايلاندى. قازىر التاي قالاسىنا كۇنىنە 50 كيلوگرام قىمىز اپارامىن، الارمان كوپ السا توپ باعادا كيلوگرامىن 15 يۋاننان، پارشا باعادا 20 يۋاننان بەرەمىن، كۇندىك كىرىسىم 800 يۋاننىڭ ار جاق، بەر جاعىندا. جالپى جىلقىمنىڭ سانى 50، مۇنىڭ ىشىندە ساۋىن بيە 15، وسىدان 11-ايدىڭ سوڭىنا دەيىن بيە بايلاپ، 12-اي تۋعاندا بيە باۋدى اعىتامىز. قىمىزدى نەگىزىنەن شەشەم اشىتادى، جولداسىم راپيلا دا قىمىز اشىتۋدى شەشەمنەن ۇيرەندى، ول دا اشىتا بەرەدى. ءبىر بالامىز بار، بەيتۇن قالاشىق ورتا مەكتەبىنىڭ باستاۋىش بولىمىندە جاتاقتا جاتىپ وقيدى. قىستاعىمىزدا مەنەن باسقا، بيە بايلاپ قىمىز ساتۋمەن شۇعىلداناتىن باقىتقان ابدىروسىل ۇلى، جارىس قۇرماناسىل ۇلى، اقىتقان دوكەي ۇلى دەگەن ازاماتتار بار، ولار دا كۇنىنە 50 كيلوگرامنان قىمىز اپارادى قالاعا»،- دەدى ءوزىنىڭ اكە جولىن قۋىپ، بيە بايلاپ قىمىز ساتۋ كاسىبىمەن شۇعىلدانۋ بارىسىن ىشكەرىلەي بايانداپ.

  ۇلىن ويعا، قىزىن قىرعا قوندىرىپ، بۇگىنگى كۇنى نەمەرە-جيەن سۇيگەن التايبەكتىڭ شەشەسى 66 جاستاعى شاريپا اپاي: «قىمىز ــ حالقىمىزدىڭ اس-سۋىنىڭ ىشىندەگى ەڭ قادىرلىسى عوي. قىمىز نەگىزىنەن جىلقى تەرىسىنەن تىگىلىپ، توبىلعى ءتۇتىنىنىڭ ىسى سىڭگەن سابادا نەمەسە پەرەزەنت سابادا نە اعاش كۇبىدە اشىتىلادى. قىمىزدىڭ اشىتقىسى ‹قور› دەپ اتالادى، داكىگە تۇيىلگەن قوردى ساباعا نەمەسە كۇبىگە سالىپ، ونىڭ ۇستىنە جاڭا ساۋعان سالقىن ساۋمالدى قۇيىپ، ىدىستىڭ سىرتىن جىلىلاپ وراپ قويامىز. قور ابدەن ەزىلىپ ساۋمالعا تەگىس تاراعاندا، ساۋمالدىڭ ءدامى قىشقىلدانادى، وسىلايشا جاڭا قور جاسالادى. جاڭا قوردىڭ ۇستىنە سالقىن ساۋمالدى قۇيىپ، ءار رەت ساۋمال قۇيعاندا، پىسپەكپەن جارتى ساعاتتاي ءپىسىپ تولىق ارالاستىرامىز، ــ دەپ ءبىر كىدىرگەن شاريپا اپاي ــ قىمىز اشىتىلاتىن ىدىستىڭ ىشىنە قويدىڭ ءسۇرى قۇيرىعىن نەمەسە جىلقىنىڭ ءسۇرى قازىسىن، جاياسىن سالىپ جىبەرسە قىمىز مايلى ءارى جۇمساق، ءتىپتى دە ءنارلى بولادى. قىمىز اشىتۋ ونەرىن كىشى كەلىنىم راپيلا سولتان قىزىنا ۇيرەتتىم، مەن سىرتقا شىعىپ كەتكەندە، ءوز الدىنا دەربەس اشىتا بەرەدى. كوڭىل قويسا، ونەردى ۇيرەنۋ، يگەرۋ وڭاي عوي»،-دەدى قىمىزدىڭ قاسيەتى جانە ونى اشىتۋدىڭ قىرى مەن سىرىنا توقتالىپ.

  «ماما بيەلەرىڭىز ءسۇتتى، دەنساۋلىقتارىڭىز مىقتى، ىستەرىڭىز ىلگەرى بولسىن!» دەگەن اق جارما تىلەگىمىزدى ايتىپ، ءبىز دە سۋىقباستاۋدان قالاعا قاراي اتتاندىق.

  قۇرمەتتى توراپتاس، ەندى سىزدەرگە التاي قالاسى قىزىلتاس قالاشىعى جاتاقتى مەكتەبىنىڭ زەينەتكەرى تابىس نابيوللا ۇلىنىڭ «قىمىز» اتتى ولەڭىن ۇسىنا وتىرىپ، ماقالانىڭ سوڭىنا نۇكتە قويامىز.

  ىشسەڭ قىمىز ءبىر شىنى،
قاندىرادى ءشولىڭدى.
ەمدىگى مەن قۋاتى،
ادامزاتقا سەنىمدى.

  بال ۇيىرگەن تىلىڭە،
قىمىزدايىن سۋسىنى.
ارلەندىرىپ جايناتار،
شيپالى ازىق ءونىمدى.

  جادىراتىپ جانىڭدى،
قان تامىردى جىبىتەر.
سىرقاتىڭنان ارىلتىپ،
ءون-بويىڭدى يىتەر.

  راقاتتانىپ قالارسىڭ،
سۋسىنداشى، اعايىن.
شىرايىڭدى اشادى،
ماڭدايىڭنان شىعىپ تەر.

جاۋاپتى رەداكتور: ءاننا اكىمقان قىزى
  • شي جينپيڭ شاڭحاي سەلبەستىك ۇيىمىنا مۇشە ەلدەر مەملەكەت باسشىلارى القالار كەڭەسىنىڭ 19 - رەتكى ماجىلىسىنە قاتىناستى ءارى ماڭىزدى ءسوز سويلەدى
  • شي جينپيڭ قىرعىزستاننىڭ پرەزيدەنتىمەن كەزدەستى
  • شينجياڭنىڭ بۋرىلتوعاي اۋدانى: تۇيە باعىمشىلىعىمەن دوڭگەلەك داۋلەتتى ورەگە جەتۋگە قۇلشىنۋدا
  • ءبىر اپتالىق اۋا رايىنان الدىن الا مالىمەت