اعاجاي-التاي تورابى   ›   مادەنيەت ارناسى   ›   ونەگە

ادامنىڭ دۇرىس قالىپتاسۋى بالالىق شاعىنان

  "ءسوز ــ تاربيە نەگىزى" دەمەكشى بالا سوزبەن تاربيە الادى. سەبەبى بالانىڭ ەڭسەسىن تۇسىرەتىن دە، جىگەرلەندىرەتىن دە ءسوز. بارلىق اتا-انا بالاسىنا ماقتاۋدى دا، داتتاۋدى دا سوزىمەن بىلدىرەدى. بالا پسيحولوگياسى جاعىمسىز، جامان اسەرلەردەن تەز جارالانعىش كەلەدى. كەيدە بالاعا ايتىلعان بالاعات سوزدەر نەمەسە اشۋ ۇستىندە اڭداماي ايتىلعان ءبىر اۋىز ءسوزدىڭ بالا ساناسىنا قانشالىقتى اۋىر سوعاتىنىن بايقاماي جاتامىز. ال مۇنىڭ سوڭى بالا تاربيەسىنىڭ بۇزىلۋىنا اكەلەتىنىن بىلەسىز بە؟ كەرىسىنشە بالا ەرجەتكەن سوڭ بويىنان دورەكىلىك بايقالا قالسا، قورشاعان ورتاعا كىنا ارتىپ، بالا تاربيەسىندە ابايسىزدا جىبەرگەن قاتە-كەمشىلىكتەرىمىزدى ەسكە المايمىز دا. نازارلارىڭىزعا بالا بولمىسىنىڭ بۇزىلۋىنا سەبەپكەر 10 جايتتى ۇسىنامىز.

   1. سوگۋ. حايۋاندارعا تەڭەي وتىرىپ بالانى سوگۋ. ماسەلەن، يت، ەسەك، وگىز، ەي، حايۋان دەپ.

   2. قورلاۋ. تەرىس سيپاتتارمەن تىلدەۋ. ماسەلەن، كاززاپ، سەمىز، اقساق، حارامى، بەيشارا. مۇنداي سوزدەر بۇعاناسى قاتپاعان بالانىڭ جۇرەگىنە داق سالادى.

  3. تەڭەۋ. ءار بالانىڭ باسقاعا ۇقسامايتىن ءوزىنىڭ بەيىمى مەن قولىنان كەلەتىن يكەمى بولادى. ال باسقا بىرەۋمەن تەڭەۋ ــ بالانى كەمسىتۋ. بالا بويىنداعى وزىنە دەگەن سەنىمدىلىكتى جويادى. ناتيجەدە ءوزىن تەڭەگەن ادامداردى جەك كورە باستايدى. مىسالى، «وزىڭدەي كورشىنىڭ بالاسىنا قاراشى...» دەگەن سياقتى تەڭەۋلەردىڭ تەرىس اسە ەتەتىنىن اڭعارا بەرمەيتىنىمىز وكىنىشتى.

  4. شارتپەن جاقسى كورۋ. «سەن بۇلاي ەتكەنىڭ ءۇشىن مەن سەنى جاقسى كورمەيمىن»، «مىنانى جەسەڭ، سەنى جاقسى كورەمىن»، «ساباعىڭدى دۇرىس وقىساڭ، جاتتاۋىڭدى قايتالاساڭ، سەنى جاقسى كورەمىن». شارت قويىپ، جاقسى كورۋ بالانى قالاۋسىز جانە ەرىكسىز ارەكەت جاساۋعا يتەرمەلەيدى. وسە كەلە، بالا ءوز وشاعىنان، وتباسىنان جىراقتاپ قالادى. سوندىقتان بالا شىنايىلىقتى جاقسى كورەدى. ويتكەنى بالا اتا-اناسىن ەشبىر شارتسىز سۇيەدى.

  5. جالعان اقپارات. بالانى وتىرىك اقپاراتتار ارقىلى قورقىتىپ نەمەسە الداۋ، قورشاعان ورتا جايلى قاتە تۇسىنىك پەن ۇعىم قالىپتاسۋىنا سەبەپ بولادى. «جىلاساڭ، ساقشى الىپ كەتەدى» دەپ قورقىتىپ وسىرگەن بالا ۇعىمىندا ساقشى بەينەسى جاعىمسىز بولىپ قالىپتاسىپ قالۋى ابدەن مۇمكىن. «ەر ازامات جىلامايدى»، «مىنا بالا مەنى جىندى ەتتى»، «مەنىڭ بۇعان شامام كەلمەيدى»، «بىرەۋگە بەرىپ جىبەرەمىن»، «باباي كەلەدى نەمەسە ساقشى اعاي الىپ كەتەدى» ت.ب سوزدەردى ايتۋعا بولمايدى.

   6. كوڭىلىن قالدىرۋ. بالانىڭ مەسەلىن قايتارىپ، كوڭىلىن قالدىرۋ ــ ونىڭ بويىنا سەنىمسىزدىك ۇيالاتۋمەن قاتار، تالپىنىستى جويادى. «سەن دىمدى دا تۇسىنبەيسىڭ»، «ءۇنىڭدى ءوشىر»، «سەنەن تۇك پايدا جوق»، ت.ب

   7. قورقىتۋ. ماسەلەن، «باسىڭدى جارامىن»، «قانىڭدى ىشەمىن»، «سەنى سويامىن» ت.ب سوزدەر بالانىڭ ءوز ويىن ەركىن جەتكىزە الماۋعا اكەلەدى.

  8. وتىنىشىنە نەمقۇرايلى قاراۋ. ۇنەمى بالانىڭ سۇراعانىنا «جوق، جوق، جوق» دەپ، سەبەبىن تۇسىندىرمەي جاۋاپ قايىرۋ دۇرىس ەمەس. سىزدەن ءبىر ءوتىنىش سۇراسا، قولدان كەلگەنشە ورىنداپ بەرىڭىز.

   9. قارعاۋ. «سەنى قۇداي السىن»، «ولگەنىڭ جاقسى ەدى»، ت.ب

  10. ماسقارالاۋ. بالانىڭ نامىسىنا تيەتىن سوزدەر ايتپاعان ءلازىم. مۇنىڭ سوڭى بالانىڭ سوتقار بولىپ وسۋىنە اكەلەدى. زەرتتەۋ بويىنشا وسى سەكىلدى سوزدەردى بالا جاسوسپىرىم شاققا دەيىن اتا-اناسىنان 16 مىڭ رەت ەستيدى ەكەن. ويلاپ قاراساق، سەگىز جاسقا جەتپەگەن بالانىڭ سوزدىك قورىندا 5 مىڭعا جۋىق جامان سوزدەر بولادى. تۇپتەپ كەلگەندە مۇنىڭ اسەرى سۋىق قارۋدان دا اسىپ ءتۇسۋى مۇمكىن. سول سەبەپتى ونىڭ ورنىنا بالانى ماحابباتپەن جىگەرلەندىرىپ، ماقتاي وتىرىپ قۇرمەتكە باۋليىق. ويتكەنى جاقسى ءسوز سىيلىقتان ارتىق.

جاۋاپتى رەداكتور: ءاننا اكىمقان قىزى
  • شي جينپيڭنىڭ جاڭا ءداۋىر جۇڭگوشا سوتسياليزم يدەياسىن جەتەكشى ەتۋدەن جازباي، ساياسي قاسيەت پەن توڭكەرىستىك رۋحتى ماڭگى ساقتاپ، تانىم مەن ارەكەتتى بىرلىككە كەلتىرىپ، ىرىقتىلىقپەن جاۋاپكەرشىلىك ارقالاپ، ىسكەرلىك كورسەتەيىك
  • لي كىچياڭ زۇڭلي مەملەكەتتىك ەكى ماجىلىسكە تىلشىلىك ىستەگەن جۇڭگولىق، شەتەلدىك تىلشىلەرمەن كەزدەستى ءارى سۇراۋلارىنا جاۋاپ بەردى
  • 13 - كەزەكتى مەملەكەتتىك حالىق قۇرىلتايىنىڭ 2 - ءماجىلىسى بەيجيڭدە جابىلدى
  • مەملەكەتتىك ساياسي كەڭەس 13 - كەزەكتى كوميتەتىنىڭ 2 - ءماجىلىسى جابىلدى