اعاجاي-التاي تورابى   ›   مادەنيەت ارناسى   ›   مادەنيەت مايەگى

بوس بەسىكتى تەربەتپەيدى

  اتا - بابالارىمىزەشقانداي عىلىمي اتاق الماي-اق اتا داستۇرىمەن ۇرپاق ءوسىرىپ، بالا تاربيەلەپ ءسىز بەن بىزگە مول رۋحاني قازىنا قالدىرىپتى. قازاق حالقى – وتە بالاجان حالىق.

  «ارتىمدا قارايىپ ۇرپاق قالسىن، شاڭىراعىمدا شىراق جانسىن» دەپ ۇرپاق جالعاستىعىنا زور ءمان بەرىپ، بالانىڭ ات جالىن تارتىپ مىنەر ازامات بولۋى جولىندا كۇش قايراتىن اياماعان. قازاقتا بالا شىر ەتىپ جارىق دۇنيەگە كەلگەن كۇننەن باستاپ بىرىنەن كەيىن ءبىرى رەتىمەن كەلىپ جاتاتىن ۇلكەندى - كىشىلى توي - تومالاقتارىنىڭ ءبىرى – بەسىككە سالۋ. كەلىننىڭ توركىنى ەرەكشە ءسان - سالتاناتىمەن اكەلگەن بەسىك اكەلۋدىڭ جالعاسى نارەستەنى بەسىككە بولەۋگە، ياعني بەسىك تويعا ۇلاسادى. كەيبىرەۋلەر «بالانى قىرقىنان شىعارعان سوڭ بەسىككە بولەيدى» دەپ ءجۇر. بۇل دۇرىس ەمەس. ولاي دەيتىنىم، قىرقىنان شىققان بالا بوس جاتىپ ۇيرەنىپ قالادى، كوپ جاعدايدا بەسىككە جاتپاي قويادى. ال بالانى كىندىگى تۇسە سالىسىمەن بەسىككە بولەگەن.

  بەسىك توي – بالا ومىرىندەگى اتقارىلاتىن تويلاردىڭ ماڭىزدىسى. الدىمەن بەسىكتى بالانىڭ جاتقانىنا ىڭعايلى ەتىپ بۇكىل جاساۋ - جابدىعىن سالىپ دايىندايدى. سودان سوڭ مىندەتتى تۇردە ارشامەن، ادىراسپانمەن الاستايتىن بولعان. مۇنىڭ ءوزى دە تازالىققا جاتادى ءارى جىن - شايتان ءۇيىر بولماسىن دەگەن ىرىم. جىن - شايتان دەپ وتىرعانىمىز – ءبىرجەرگە جينالىپ قالعان اۋىر ەنەرگيا. نارەستە ءتىل - كوزدى كوتەرە المايتىن نازىك بولعاندىقتان، بەسىككە پەرىشتەدەي پاك ءسابي جاتاتىندىقتان دا بەسىكتى الاستايتىن بولعان. سوسىن بەسىكتىڭ تۇبەك ورناتىلاتىن جەرىنەن (ارنايى ويىلعان ويىق تەسىك) ورامالعا تۇيىلگەن قانت - كامپيت، قۇرت - ىرىمشىكتى «تىشتى ما» دەپ سۇراي وتىرىپ ارى - بەرى وتكىزەدى ەكەن. جان - جاقتان ايەلدەر شۋىلداسىپ «تىشتى - تىشتى» دەگەننەن كەيىن ورامالداعى تۇيىلگەن ءدامدى ىرىمداپ تالاسىپ العان. بۇل – بەسىكتە جاتقان بالانى دارەتى قيناماسىن دەگەن ىرىم. بالانى بەسىككە ءۇبىرلى - ءشۇبىرلى، نەمەرە - شوبەرەلەرى كوپ، ءوسىپ - ونگەن ءارى ەلدىڭ اناسى اتانعان اجەلەر سالعان. بۇل اجەلەر ءۇشىن مارتەبە سانالعان ءارى ولار قۇرمەت پەن سي- سياپاتقا يە بولادى.

  بەسىكتى كەز كەلگەن اعاشتان جاسامايدى. بۇل مۇلىكتى قاسيەتتەپ ارشادان، يىۋگە يكەمدى بولعاندىقتان كوپ جاعدايدا تالدان جاساعان. تال بەسىك اتالۋىنىڭ نەگىزى دە وسىندا جاتىر. بۇل ەكى اعاشتىڭ ءارى ادەمى يىستەرى بار، ءارى مىقتى، قۇرت تۇسپەيدى، شىرىمەيدى. بالانىڭ ءيىس سەزۋ، كورۋ، ەستۋ قابىلەتتەرىنىڭ دامۋىنا، ياعني بالانىڭ دەنساۋلىعىنا دا بەسىكتىڭ اسەرى مول بولعان. قازىرگى بازارلاردا ساتىلىپ جۇرگەن بەسىكتەر قانداي اعاشتان جاسالعانى بەلگىسىز جانە ءتۇرلى - ءتۇستى بوياۋلارمەن بويالعان. بەسىك قىنامەن بوياسا بوياعان شىعار، بىراق الەمىشتەپ سىرلاماعان. كورەر كوزگە ادەمى بولعانىمەن مۇنداي قۇرامىندا حيميالىق قوسپاسى بار ءارى كەز كەلگەن اعاشتان جاسالعان بەسىكتەردىڭ بالا دەنساۋلىعىنا پايداسىنان گورى زيانى مول ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى.

جاۋاپتى رەداكتور: ءاننا اكىمقان قىزى
  • پەرىلەر تۇراعى ــ شۇڭقىر
  • وسپىرىمدەردىڭ بەينەلەۋىندەگى «جاسىل ءتۇستى ارمان»
  • قومداعى العاشقى قار
  • قاناس كورىنىس ساياحات رايونىنداعى قاسقىرلار