اعاجاي-التاي تورابى   ›   اقپارات ايدىنى   ›   سۋرەتتى حابارلار

جارىم عاسىردان استام ۋاقىتتان بەرى كىتاپ ماعان سەرىك بولىپ كەلەدى

  قۇرمانگۇل اسپەن قىزى

  ارتىق ءبىلىم كىتاپتا ەكەنى راس. سونىمەن بىرگە ۇلىلىق قاراپايىمدىلىقتا جاتادى، بۇگىنگى اڭگىمەمىزگە جارىم عاسىردان كوبىرەك ۋاقىتىن كىتاپ وقۋمەن وتكىزىپ، كىتاپتى ءوزىنىڭ اينىماس دوسى، رۋحاني تىرەگىنە بالاپ، اۋرۋ توسەگىندە جاتسا دا قولىنان كىتابى تۇسپەگەن، 2600 دانا كىتاپ-جۋرنالدى كۇنى بۇگىنگە دەيىن ايالاپ ساقتاپ كەلگەن ويى تەرەڭ، اۋزى دۋالى، اقىلى داريا قارتىمىز ناۋان قىزمەت ۇلىنىڭ كىتاپپەن وتكەن ءومىرىن ارقاۋ ەتپەكپىز. (ءسوزىمىزدى راستاۋ ءۇشىن اقساقالدىڭ ءوز اۋزىنان ايتىلعان اڭگىمەلەر كەزەك الىپ وتىرادى. )

  ناۋان قىزمەت ۇلى 1951-جىلى شىڭگىل اۋدانى شاعانعول وزەنى بويىندا تۋىلعان. قوعامدىق قىزمەتتى وقىتۋشى بولۋدان باستاپ، شاعانعول اۋىلدىق جاتاقتى مەكتەبىنىڭ مەكتەپ باستىعى، اعاشوبا اۋىلىنىڭ باستىعى، اۋداندىق ۇكىمەتتىڭ ورىنباسار اكىمى، اۋكومنىڭ ورىنباسار شۋجيى، اۋداندىق ساياسي كەڭەستىڭ شۋجيى سىندى مىندەتتەر وتەپ، 2012-جىلى داڭىقپەن پەنسياعا شىعادى.

  ءسابي سانادا ويانعان كىتاپقا دەگەن قۇشتارلىق

  قاراپايىم مالشى وتباسىندا تۋىلىپ، اۋىل-قىستاقتا ەرجەتىپ، شارت-جاعدايى تومەن كوشپەلى مەكتەپتە وقىپ، تۇرمىس قيىنشىلىعىن تارتا ءجۇرىپ ەرجەتسە دە، كىتاپقا دەگەن قۇشتارلىق بالا كۇننەن تارتىپ ونىڭ كوكەيىنەن مىقتاپ ورىن الادى. ءبىرىنشى كلاس وقىپ جۇرگەنىندە، ءبىر كۇنى تۇرعان ۇيىنەن ”قوجاناسىر اڭگىمەلەرى“ اتتى كىتاپتى تاۋىپ الادى دا، قارىپتاپ وقىپ، ۇلكەن جاعىنان تۇسىنە باستايدى. سودان باستاپ ءسابي سانادا كىتاپقا دەگەن تەرەڭ قۇشتارلىق ۇيالايدى.

  بالا كۇندەگى تۇرمىس تارشىلىعى، شارت-جاعدايدىڭ ناشارلىعى ونىڭ باسقالاردىڭ ۇيىنە، بولسا جاتاققا جاتىپ وقۋىنا توسقىندىق جاساي المايدى. ساباقتا ىنتالى بالانى مۇعالىمدەر دە قاتتى جاقسى كورىپ، بولاشاعىنان زور ءۇمىت كۇتەدى. باستاۋىش وقىپ جۇرگەندە، ول مۇعالىمدەر قولىنداعى ساناۋلى كىتاپتاردى كلاس ىشىندە شاعىن كىتاپحانا ەتىپ، ساباقتاستارىن كىتاپ وقۋعا قۋزاپ، كلاستىڭ قىزىل تاقتاسىنا اسەر جازىپ، كلاس ىشىندە كىتاپ وقۋ ورلەۋىن كوتەرەدى.

  ”1965-1967-جىلدارى ورتالاۋ مەكتەپتىڭ سوڭعى كلاسىن وقۋ ءۇشىن اۋداندىق ورتالاۋ مەكتەپكە كەلدىم، وسى جىلى سىچۋان ويپاتىنداعى بەلگىلى مۇنايلىقتا اۋىر ءورت اپاتى تۋىلىپ، “قاھارمان 32111 قۇدىق بۇرعىلاۋ اترەتىنىڭ ءورت وشىرۋدە كورسەتكەن ەرلىگى بۇكىل ەلدىڭ ۇيرەنەتىن ۇلگىسى بولىپ ۇگىتتەلدى. وسى رەتكى ءورت وشىرۋدەگى ۇلگىلەر ۋاكىلىن ءتوراعا ماۋ زىدۇڭ قابىلداپ، جوعارى باعا بەردى. كلاس مۇعالىم وسى بۇرعىلاۋ اترەتىنىڭ ىزگى ىستەرىن ۇگىتتەۋدى ماعان تاپسىردى، سونىمەن ساباقتان بوساي سالا گازەتتەردەن قاتىستى حابارلاردى دەن قويا وقىپ، ەستەلىك الىپ، تاپسىرعان مىندەتتى ءساتتى ورىندادىم.“

  وقىعان كىتاپتارىمدى باسقالارعا اڭگىمەلەپ بەرۋشى ەدىم

  1960-1970-جىلداردا وقيتىن كىتاپ توتەنشە تاپشى جاعدايدا، شەتكەرى مالشىلىق قىستاقتارىندا بىرلىكتە ەڭبەكتە بولعان، مال باققان مالشىلارعا ۇنەمى وقىعان كىتارىمنان اڭگىمە ايتىپ بەرىپ، بار بولعان كىتاپتارىمدى ولارعا وقىپ بەرىپ، ولاردىڭ ازدا بولسا مادەني تۇرمىس قاجەتىن قاناعاتتاندىرۋعا قولعابىس ەتۋشى ەدىم، بۇل ادەتىم ونداعان جىلدار جالعاستى ءارى ءوزىم وقۋدان قول ءۇزىپ، قيىر قونىستانعان مالشىلار اراسىندا ەڭبەكتە بولعان كەزىمدە، وقۋدان قارايىپ قالماۋ ءۇشىن، ەڭبەكشى قاۋىمعا وقىعان كىتاپتارىمنان اڭگىمەلەر ايتپ بەرەتىمىن، سوندا ولاردىڭ ۇيىپ تىڭداعان بەينەلەرى مەنى العا جەتەلەپ تۇراتىن. 67-جىلدان 71-جىلدىڭ باس شەنىنە دەيىن، مالشىلىق اترەتىندە ەڭبەكتە بولعان كەزىمدە قاراستى بولعان اترەتتىڭ مالعا بەرەتىن اشى، تۇز، مالشىلاردىڭ ىشەر استىعىن تاسۋ، قورا سالۋ، ءشوپ شابۋ، مال باعۋ سەكىلدى ەڭبەكتەردىڭ بارىنە جەگىلە ءجۇرىپ، ءار كۇنى كەشتە بولاتىن ۇيرەنۋدە مالشىلارعا ۇيرەنۋ ماتەريالدارىن وقىپ بەرىپ، ۇيرەنۋ ەستەلىگىن جازۋدان سىرت، مالشىلاردى اترەت بويىنشا گازەتكە جازىپ، ونى ءوزىم جانە مالشىلارعا وقىپ، ايتىپ بەرىپ ءجۇردىم.

  كىتاپ وقۋدان العان ەستەلىكتەرىم ءالى بار

  كىتاپ وقۋدان ەستەلىك العان داپتەرلەرىم بار. قازىر ءبىربولىم ەستەلىكتەرىمنىڭ كوزى بار. قىزمەتكە شىققاننان كەيىنگى كۇندەرىم اكىمشىلىك قىزمەتتىڭ قاربالاستىعىمەن ءوتتى، مەكتەپتە مۇعالىم بولعان كەزدەرىمدە بەلگىلى ساباق مۇعالىمى بولىپ تۇراقتاي المادىم، ءوزىم قىزىعاتىن بىرنەشە ساباقتىڭ دايىندىعى ءۇشىن جيناعان ماتەريالدارىمنىڭ، گازەتتەردەن قيىپ جيناعان كوپتەگەن ماتەريالدارىم تۇرار ءۇيدىڭ تاپشىلىعى مەن ارت-ارتىنان بىرنەشە رەت قونىس جاڭالاۋ، قىزمەت الماسۋ سەبەبىنەن توزىپ جوعالعانىنا قاتتى وكىنەمىن. مەنىڭ وي دۇنيەمە، ءومىر جولىما زور اسەر كورسەتكەن «ماۋزىدۇڭ تاڭدامالى شىعالارى»، «يان-ءان قورعانىسى»، «قىزىل جارتاس»، «قۇرىش قالاي شىنىقتى»، «تىنىق دون» سىندى شىعارمالاردان العان ءىشنارا ەستەلىكتەرىم بار، ەستەلىك بولماسا دا ، بۇل كىتاپتار سانامدا جاتتاۋلى.

  كەزىندە، «ماۋزىدۇڭ تاڭدامالى شىعالارىنىڭ» 4 تومىن وقىپ، ”ءۇشتى قىزارتۋ“ تالابى بويىنشا جارتاستارعا ءۇزىندى جازعامىن، سول ۇزىندىلەر شاعانعولداعى تاۋلاردا ءالى كۇنگە دەيىن وشپەي تۇر.

  «قىزىل جارتاس»رومانىنىڭ باسقى بەتىنە ”1997-جىلى چۇڭچيڭگە بارىپ، وسى رومانعا ماتەريال بولعان بايگۇڭگۋان، جازىدۇڭ جانە قىزىل جارتاس قىستاعى سىندى تاريحي ورىنداردى كورگەننەن كەيىن، 7-ايدىڭ ورتا شەنىندە وسى روماندى قايتا وقىپ شىقتىم”،-دەپ جازعانىم كۇنى بۇگىنگە دەيىن ەسىمدە.

  كىتاپ وقىپ ۇيرەنۋ مەنىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىمە وزگەرىس اكەلدى

  مەن قانشا تۇرمىس قيىنشىلىعىن تارتا ءجۇرىپ ەرجەتسەم دە، كىتاپ مەنىڭ رۋحاني دۇنيەمە نۇرىن سەۋىپ، قىزمەتكە تاڭداپ قابىلدانۋىما، ەمتيحاننان ءوتىپ، رەسمي قىزمەت ىستەۋىمە، نەگىزگى ساتىدان باستاپ جاۋاپتى قىزمەتتەر ىستەۋىمە، باسشىلىق ورىنعا كوتەرىلۋىمە دەيىن مىقتاپ نەگىز قالادى. بۇگىنگى كۇندە وتكەن ىستەرىمە قايىرىلا نازار سالسام، مەنىڭ ورتالاۋ مەكتەپتى تولىق بىتىرمەگەن بولماشى وقۋ تاريحىم مەن كەيىن قىزمەت ىستەي ءجۇرىپ، ەرەسەكتەر ءبىلىم تولىقتىرۋ كلاسىنان ەكى جىل وقىپ العان ورتا تەحنيكۋم دارەجەلى ساۋاتتىق ءبىلىمىمنىڭ تەڭ جارتىسى وزدىگىمنەن ۇزبەي كىتاپ وقىپ ۇيرەنۋىمنىڭ جەمىسى ەكەندىگىنە شۇبا كەلتىرمەيمىن.

  كىتاپ وقۋ ۇرپاق تاربيەلەۋىمە دە بەلسەندى ىقپال كورسەتتى. مەن قىزمەتتى وقىتۋشى بولۋدان باستاپ مەكتەپ باستىعى بولۋ، اۋداندىق ۇكىمەتتىڭ وقۋ-اعارتۋعا جاۋاپتى ورىنباسار اكىمى، اۋكومنىڭ يدەيالوگيا سالاسىنىڭ ورىنباسار شۋجيى سىندى مىندەتتەردىڭ ءبارى دە ۇرپاق تاربيەلەۋگە قاتىستى بولىپ، ۇرپاق تاربيەسى مەنىڭ وي جۇيەمنەن مىقتاپ ورىن الۋمەن بىرگە، ناقتى قىزمەت امالياتىممەن ۇشتاستى. ءوز وتباسىمنىڭ بالا تاربيەسىندە دە ءونىمىن كورسەتتى. ءۇش بالامنىڭ ۇشەۋى دە جوعارى مەكتەپ ءبىتىرىپ، قازىر قوعامدىق قىزمەتتەر ىستەۋدە، ۇشەۋى دە كومپارتيا مۇشەسى.

  كىتاپ وقۋدى ەشقاشان توقتاتىپ كورمەدىم

  قىزمەتىم قاربالاس كەزدەرى ۇعىمعا جەڭىل، شاعىن كىتاپتاردى نەگىز ەتىپ وقۋمەن بىرگە، مازمۇنى كۇردەلى كىتاپتاردى قىزمەتتىڭ سايابىر كەزىنە تۋرالايمىن، ساۋاتتىق سيپاتتاعى جەلىلەس كىتاپتاردى اڭگىمە كىتاپتار اراسىنان ۋاقىت شىعارىپ، جارىستىرا وقيتىنمىن. قىزمەتپەن سىرتقا شىققاندا، مەيلى اۋلى-قىستاقتا اتپەن جۇرگەندە، ماشينامەن جۇرگەندە دە، ءتىپتى ىشكى ولكەگە ءىسساپارعا شىققاندا دا سول ساپارعا ۇيلەس كەلەتىن كىتاپتاردى الا ءجۇرىپ وقيمىن، ۇيدە وتىرعاندا وقىپ قانا قويماي، شاعىن كىتاپ-جۋرنالداردى كەڭسەدەگى ارەدىك كەدەرىمدە وقيمىن، شيپحانادا داۋالانعان، ءتىپتى اۋرۋ توسەگىندە جاتقان كەزدەرىمدە دە جانىمنان كىتاپ ۇزىلمەدى. ۇيدە بالالارىما ۇيلەس كەلەتىن كىتاپتاردى وقىپ بەرىپ، ولاردى كىتاپ وقۋعا جەتەكتەپ وتىرامىن.

  قازىر دە جيى-جيى كىتاپحانالارعا بارىپ، كىتاپ ساتىپ الىپ، ءار جىلى دەرلىك كىتاپ جۋرنالدارعا جازىلىپ، كۇنىنە 4-5 ساعات كىتاپ وقۋدى جالعاستىرىپ كەلەمىن، 1970-جىلداردان بەرى، وقىعان كىتاپ-جۋرنالدارىمنان 2000 دانادان ارتىعى كىتاپ سورەمدە ساقتاۋلى تۇر، بۇلار مەنىڭ وقىعان كىتاپ-جۋرنالدارىمنىڭ بارلىعى ەمەس، باسىم كوپ ءبولىمى عانا.

  كىتاپ سورەمدەگى كىتاپتارىمدى دا باسقالاردىڭ وقۋىنا بەرەمىن

  مەنىڭ كىتاپ سورەمنەن كىتاپ سۇراپ الىپ وقيتىندار نەشە ونداعان جىلداردان بەرى جالعاسىپ كەلەدى. ءتىپتى كەيبىر كىتاپپاز زيالىلار، قالامگەرلەر دە قاجەت بولعان كىتاپتارىن مەنەن الادى. مەن ولارعا كىتاپتارىمدى بەرۋمەن بىرگە، ولارمەن وقىعان كىتاپتارمىز تۋرالى اڭگىمەگە كىرىسىپ، قۋانىپ قالامىن.

  مەن ءبىر قاراپايىم وقىرمانمىن، وقىرمان تۇرعىسىنان، قازاق تىلىندەگى باسىلىمدارمەن ابدەن تانىسپىن، ءارقايسى باسىلىمداردىڭ جارتى عاسىردان بەرگى ونىمدەرىنەن قۇمارلانا سۋسىندادىم، جۋىق جىلدارى ءوزىمنىڭ وقۋشىلىق ءومىرىمدى تاقىرىپ ەتكەن ەسسەلىك كىتاپشا جازدىم، بۇل كىتاپشا ءالى باسپادان شىعا قويمادى. تەك قانا اۋىل اراسىنداعى ساناۋلى وقىرمانداردىڭ عانا قولىنا ءتيدى.

  اۆتوردىڭ قىزمەت ورنى: شىڭگىل اۋداندىق ۇگىت ءبولىمى

جاۋاپتى رەداكتور: قابىلقان ايتقابىل ۇلى
  • جەمەنەي اۋدانىندا ءار اپتانىڭ سەنبى كۇندەرى اشىلاتىن ساۋدا بازارى تۇرعىندارعا قولايلى بولدى
  • شي جينپيڭ ينتەرنەت حاۋىپسىزدىگى جانە ينفورماتسيالاندىرۋ قىزمەتى جونىندەگى مەملەكەتتىك ماجىلىستە ينفورماتسيالاندىرىپ دامىتۋدىڭ تاريحي ورايىن سەزگىرلىكپەن مىقتى ۇستاپ، دەربەس جاڭالىق اشا وتىرىپ ينتەرنەتتە قۇدىرەتتى ەل بولۋ قۇرىلىسىن ىلگەرىلەتۋدى باسا دارىپتەدى
  • قىزمەت اترەتىندەگىلەر بۇقارانىڭ جۇمسىنا كومەكتەسۋگە قاشاندا دايىن
  • جەمەنەي اۋدانىندا تەكسەرىپ-وقۋ قىزمەتىن ىلگەرلەتۋ كۋرىسى اشىلدى