اعاجاي-التاي تورابى   ›   مادەنيەت ارناسى   ›   ادەبيەت باعى

ادالدىعىڭ ارىڭنىڭ ارقاۋى بولسىن

  قاۋسىلقان قاسىمقان ۇلى

  ادالدىق دەگەنىمىز سىرت كوزدىڭ باقىلاۋىن، تۇرتكى بولۋىن قاجەت ەتپەيتىن، ادامنىڭ جان دۇنيەسىنىڭ تەرەڭ قاتپارىنان قايناپ شىققان تاڭداۋلى ٴمورال، اسىل قاسيەت. كارى-جاس دەمەي ادال ادامدار ەڭ اۋەلى ٴوزىنىڭ جان دۇنيەسىنە جاۋاپكەر بولادى، بەرگەن ۋادە، ايتقان سەرتتە تۇرۋدى ٴىس-ارەكەتىنىڭ قاتاڭ ولشەمى ەتە بىلەدى.

  ەرتەدە، حالقىنا جاققان اسا ٴادىل ٴبىر پاتشا بولىپتى. كىندىگىنەن ۇل كورمەگەن بۇل پاتشا قارتايعان شاعىندا بۇكىل حالقىنا:

  -ەل كولەمىنەن ەڭ شىنشىل ٴبىر جىگىتتى تاڭداپ، تاعىما مۇراگەر ەتەمىن،-دەپ جار سالىپ، بۇكىل ەلدەگى ۇل بالالارعا ٴارتۇرلى گۇلدىڭ ۇرىعىن بەرىپ:

  -كىمدە-كىم وسى تۇقىمنان ادەمى گۇل ٴوسىرىپ اكەلسە، سول مەنىڭ ورنىما حان بولادى،-دەپتى.

  سونىمەن بارلىق بالالار اكە-شەشەلەرىنىڭ كومەگىندە تۇقىمدى ەگىپ، ۋاعىندا سۋارىپ، اسا ىجداعاتپەن ماپەلەپتى.

  الايدا ٴبىر ۇل بالانىڭ ەككەن تۇقىمىنان جارىم اي وتسە دە قىلتيعان وسكىن كورىنبەپتى. باسى قاتقان بالا شەشەسىنەن اقىل سۇراعان ەكەن، شەشەسى:

  -توپىراعىن الماستىرىپ ٴبىر بايقاپ كور،-دەپتى.

  بالا شەشەسىنىڭ ايتۋى بويىنشا توپىراقتى الماستىرىپ، قانشا باپتاسا دا، ەش ٴونىم بولماپتى.

  پاتشانىڭ ايتقان كۇنى بالالار گۇلشەلەكتەگى قۇلپىرعان گۇلدەرىن كوتەرىپ، پاتشانىڭ الدىنا بارىپ قاز-قاتار ٴتىزىلىپتى. ال الگى بالا توپىراققا تولعان گۇلشەلەگىن كوتەرىپ، كوزى مولتەڭدەپ ٴبىر شەتتە تۇرىپتى.

  -بالاقاي، سەن نەگە قۇر گۇلشەلەك كوتەرىپ كەلگەنسىڭ؟

  -بار زەيىن-زەردەمدى ارناسام دا گۇل ٴوسىپ شىقپادى،-دەپ ول بارلىق قۇلشىنىسىنىڭ سەلگە كەتكەنىن ايتىپ بەرەدى.

  سوندا پاتشا تۇرىپ: -بەرى كەل بالاقاي، ەڭ شىنشىل بالا سەن بولدىڭ، مەنىڭ تاراتىپ بەرگەنىم تۇگەلدەي قۋىرىلعان تۇقىم بولاتىن،-دەيدى.

  بۇل شىنشىل بالا كەيىن ٴادىل پاتشا بولىپ، حالقىنا باقىت جاراتادى.

  گەرمانيالىقتاردىڭ «ٴبىر ٴسارى ادالدىق ٴبىر توننا زەرەكتىكتى باسادى» دەگەن ٴتامسىلى بار.

  ادالدىق پەن ار-نامىس ٴبىر-بىرىمەن بالداي باتىسىپ جاتادى. باسى ارتىق پايدا، مەزەتتىك كوڭىلدىلىك، وزىنە ٴتان بولمايتىن ناتيجەگە يە بولامىن دەگەن ادامداردىڭ بارلىعىنىڭ كوكەيىن وزىمشىلدىك كەرنەپ، اردى اياققا تاپتاپ، ادالدىقتان الشاقتايدى. ايتقان سوزدە تۇرىپ، ادالدىعىن ايگىلەۋ ادامدىق قاسيەتتىڭ ٴبىر بەلگىسى. ادال ادام وڭاي-وسپاق پەندەشىلىك ىستەپ، اردان اتتامايدى. بۇرىنعى دانالار «ارىنان ايىرىلعان ادام بارىنەن ايىرىلادى» دەپ قورتىندىلاعان.

  ٴبىر ساۋداگەر كوز جۇمار كەزىندە ۇلىنا:

  -بالام، ساۋدادا تابىسقا جەتەمىن دەسەڭ، ٴبىرىنشى ساۋدادا ادال بول، ەكىنشى، زەرەك بول،-دەپتى.

  -اكە، قالاي ادال بولۋىم كەرەك؟

  -بىرەۋمەن ساۋدا توقتامىن جاساسىپ، قول قويدىڭ دەلىك. ارتىنان وسى توقتامنىڭ سەنى تاقىر جەرگە وتىرعىزىپ كەتەتىنىن سەزسەڭ دە، بۇل توقتامدى باتىل اتقارۋىڭ كەرەك. ساۋداداعى ادالدىق دەگەن وسى.

  -وندا، زەرەكتىككە ٴبىر مىسال ايتىڭىز شى.

  -جاڭاعى توقتامعا قول قويماۋ.

  وتىرىك ايتپاۋدىڭ ٴوزى ۇلكەن ادالدىق. «وتىرىك ورگە باسپايدى»، «ارامزانىڭ قۇيرىعى ٴبىر تۇتام» دەگەن حالقىمىز ۇرپاقتارىن كىشكەنتايدان شىن سويلەۋگە قاتاڭ باۋلىعان. قوعام كۇننەن-كۇنگە دامىپ، ەكونوميكاعا زارۋلىك ارتىپ وتىرعان بۇل كۇندە، كولدەنەڭ پايداعا كوزىن ٴسۇزىپ، سۇعىن قاداعاندار قىل اياعى ٴوزى دە سەنبەيتىن وتىرىكتى قۇراپ، نە ٴبىر سىلتاۋلاردى تاباتىن بولدى. بايقاپ تۇرساق، قىل اياعى بىرەۋدىڭ راس سوزىنە ناركۇمانمەن قارايتىن بولدىق.

  نەشە جىلدىڭ الدىندا ٴبىر اعايىنىم قارىز اقشا الىپ، نەشە ايدان كەيىن كارتوچكاما سالىپ جىبەرىپتى.

  -دوسىم-اۋ، ٴبىر ەسە ارتىق سالىپسىڭ،-دەدىم. ويتكەنى، بەس مىڭ يۋان قارىز سۇراعانى شالاپ-پۇشىق ەسىمدە بار.

  -جوق، سەن قاتە ەسەپتەپ تۇرسىڭ، تۋرا،-دەدى ول.

  -ارتىق بەردىڭ،-دەپ مەن بەس مىڭ يۋان سۇراعانىن كولدەنەڭ تارتىپ ەدىم، ول كىبىرتىكتەپ:«سولاي سياقتى» دەدى. ارتىعىن وعان ٷنحات ارقىلى قايتارىپ جىبەردىم. ەرتەسى دوسىم ۇيگە ىزدەپ كەلىپتى.

  -بار بولسا ون مىڭ، جوق بولسا بەس مىڭ بەر دەگەمىن، سەن ايتقان سوڭ راسىندا بەس مىڭ يۋان العان شىعارمىن دەپ ويلاعان ەدىم. اۋىلعا قايتقالى وتىرعان قايىن اپاما التى مىڭ يۋان ۇستاتىپ، قالعان ٴتورت مىڭ يۋانىنا ەت العانىم ەسىمە كەلدى، ون مىڭ يۋان العانىم انىق ەكەن،-دەدى اقپەيىل دوسىم اعىنان اقتارىلا بەس مىڭ يۋاندى الدىما قويىپ جاتىپ.

  باسى ارتىق پايداعا كوز قىزارتپاعان ونىڭ ادالدىعى دوستىعىمىزعا ٴتىپتى دە بەرىك ارقاۋ بولا ٴتۇسىپ، دوستىعىمىز بارعان سايىن قويۋلانا ٴتۇستى.

  ادال، شىنشىل ادام ٴوز ٴىس-ارەكەتىن سىرتقى فاكتوردىڭ تۇرتكىسىنسىز-اق كوكىرەگىنە ورناپ، جۇرەگىنە ۇيالاعان اسىل قاسيەتى ارقىلى جەتەكتەيدى ٴارى ٴاردايىم پايىمداپ وتىرادى. ادالدىقتان اتتاپ ار سوتىنا تارتىلۋدى اۋىر نامىس سانايدى. نامىستانۋدىڭ ٴوزى ار-ۇياتتان، ار-ۇياتتىڭ ٴوزى ادالدىقتان تۋىنداپ تۇرعان جوق پا!

  ٴبىر سەرىكتەستىك قىزمەتكەر قابىلداعاندا بەتپە-بەت ەمتيحانعا كەلگەن بەس ازماتتىڭ قولىنا ٴبىر بۋمادان جارناما قاعازىن بەرىپ، جارىم كۇن ىشىندە قايسىسى كوپ تاراتسا سونى قابىلدايتىندىعىن ايتادى. ٴتورت ازامات قۇر قول ٴماز بولىپ، ال بىرەۋى قولىنا جارتىسى دا تاراتىلىپ بولماعان ۇگىت قاعازىن ۇستاپ سۇلكىنى تۇسە قايتىپ كەلەدى.

  سەرىكتەستىك جاڭاعى سۇلكىنى ٴتۇسىپ كەلگەن ازماتتى قىزمەتكە قابىلداپ، جۇمىسقا شوگەل بۇل ازامات نەشە جىلدان كەيىن ۇيىمنىڭ كۇتكەن ٴۇمىتىن اقتاپ، باسشىلىق ورىنعا شىعادى.
-بۇل جارناما قاعازىن جارتى كۇندە تاراتىپ بولۋ مۇلدە مۇمكىن ەمەس، ٴبىز بۇنى ادام ەڭ كوپ كوشە تۇيىلىسىنە اپارىپ سىناپ كورگەمىز. مىنا جىگىت ادالدىقتان اتتاماي، قالعانىن قايتىپ الىپ كەلدى. قىزمەتكە ادال ادامنىڭ جاۋاپكەرلىگى كۇشتى بولادى، كوزىمىزدى الداپ، ادالدىقتى اياق استى ەتىپ، ٴتۇرلى جولدارمەن جارناما قاعازىنىڭ كوزىن جويعان تورتەۋىڭ قايتىپ تۇرىڭدار،-دەگەن ەدى باس ديرەكتور سول كەزدە.

  اتامىزدان جالعاسىپ كەلە جاتقان اسىل قاسيەتىمىزدىڭ ارقاۋى ۇزىلمەي، ادالدىعىمىز ازايماي، جاراسىمدى قوعام قۇرۋدىڭ جارشىسى بولا بەرسەك ەكەن ٴاردايىم!

جاۋاپتى رەداكتور: جانار قاناپيا قىزى
  • ساياسي كەڭەس مۇشەلەرى گرۋپپالارعا ءبولىنىپ، ۇكىمەت قىزمەتىنەن جاسالعان باياندامانى تالقىلادى
  • سەلبەستىك قوعامىنىڭ ەرەكشە ونىمدەرى ەل نازارىنا ءىلىندى
  • اۆتونوميالى رايوندىق 13 - كەزەكتى حالىق قۇرىلتايىنىڭ 1 -ءماجىلىسى اشىلدى
  • ساياسي كەڭەس اۆتونوميالى رايوندىق 12 - كەزەكتى كوميتەتىنىڭ 1 - ءماجىلىسى اشىلدى