اعاجاي-التاي تورابى   ›   مادەنيەت ارناسى   ›   ادەبيەت باعى

وتان انا وزىڭە بورىشتارمىن...

  سامەت داۋباي ۇلى
وتان اناعا ءبارىمىز بورىشتارمىز. ۇيتكەنى وتان انا ءبىزدى باۋلىعان، وتان اياسىندا پارتيانىڭ دانالىعىنان سۋسىنداپ. بالالىعىمىز باقىتتى ءوتتى. ول، مەن جەتىمدىك تارتقان كەزدە ادام بولۋدىڭ جولىن نۇسقادى. ال، دانا پارتيانىڭ تاربيەسىندە دۇنيە تانىپ؟ ءوز ارمانىمداعىداي ازامات بولۋعا قۇلشىندىم. وتكەن ءومىر جولدارىمدا كەزدەسكەن قيىندىقتاردى جەڭۋىمە مەدەت سيلاعان، كەشەگى جەتىمدىك تارتقان كۇندەرىمدە وقۋ ورايىن جاراتىپ بەرىپ، قوعامدىق ورتادا ءوز رولىمدى ساۋلەلەندىرىپ، وتان ءۇشىن، حالىق ءۇشىن ەسەلى ۇلەس قوسۋىما مۇمكىندىك بەرگەن پارتياعا العىسىم شەكسىز! قارتايعاندا دا ءاربىر كۇنىمدى ءماندى دە ماعىنالى وتكىزۋىمە قۋانىش سيلاعان وسىنداي باقىتتى داۋىرگە راحىمەتىمدى ايتامىن. بۇگىنگىدەي قوي ۇستىنە بوز تورعاي جۇمىرتقالاعان باقىتتى زامان كىم كىمنىڭ باسىنا بۇيىرا بەرمەيتىن ەڭ زور باقىت. سوندىقتاندا وسىنداي باقىتتى زاماندى جىرلاۋ، قادىرىنە جەتۋ ءبىزدىڭ دە قازىرگى ءداۋىر جاستارىنىڭ دا بۇلتارتپاس بورىشى بولماق. مەندەي جاستايىنان اكەدەن ايىرىلعان جەتىمدەردى وقىتىپ قاتارعا قوسقان كوممۋنيستىك پارتيانىڭ كورەگەندىگى مەن ءدانىشپاندىعىن قالاي تىلمەن ايتىپ جەتكىزە الماقپىن! ويتكەنى ءوز باسىم باستاۋىشتان تارتىپ داشۋە بىتىرگەنشە تەگىن وقىدىم. قوعامعا ارالاسقان سوناۋ جىلدارى ءوز ەركىممەن جۇڭگو كومۋنيستىك پارتياسىنا مۇشە بولدىم. پارتيا مەنى تاربيەلەدى، باۋلىدى وسى كۇنگە جەتكىزدى. پارتيانىڭ وقۋ–اعارتۋ قىزمەتىن ىستەگەن ءبىر قانشا جىلدا مەن ءوز ويلاعان ارمانىمدى وقۋ–اعارتۋ قىزمەتىنىڭ ناقتى امالياتىمەن بىرلەستىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن، تەرەڭ ءمانىن تانىپ جەتتىم. مەن اعارتۋ قىزمەتىن ىستەۋ بارىسىندا ءار ۇلت زيالىلارىمەن تانىستىم. دوستاستىم. ولارمەن ىنتىماقتاسا وتىرىپ ءوز قىزمەت تاجىريبەمدى مولىقتىردىم. قالىڭ ۇرپاققا پارتيانىڭ باعىت–ساياساتىنىڭ نە ەكەنىن، وتانشىلدىق رۋح پەن جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ ءمورالدىق تاربيەسىنىڭ نە ەكەنىن سەزىندىردىم. قولىما قالامىمدى الىپ ەستەلىك جازدىم. سول ءبىر اسەرلى كۇندەردىڭ بارلىعىن بولماسادا كوڭىلىمدى تولقىتىپ ويلاندىرعان كەزدەرىن قاتيرەمە ءتۇسىرىپ تاماشا ەستەمەلەر قالدىردىم! ال، اكەم بولسا اكەسى مازاقتىڭ اۋىلدا قالىپ «اۋىل اقالاقشىسى» بول دەگەن تىلەگىنە؟

  _اكە مەن وقيمىن. ءبىلىم الىپ وتانىما ۇلەس قوسامىن ۇرپاقتارعا ۇلگى–ونەگە بولامىن» دەپ 1938–جىلى قىركۇيەكتەن 1942–جىلى ماۋسىمعا دەيىن سول كەزدە ۇرىمجىدە اشىلعان ورتا سىفان (مىڭ قاشۋ) مەكتەبىندە وقىپ. ماۋ زىميدەردەن ساباق الادى. اكەمنىڭ سول كەزدەردە قولمەن جازعان ەستەلىگى ءالى كۇنگە دەيىن مەنىڭ قولىمدا ساقتاۋلى. سول ەستەلىكتىڭ ىشىندە اكەمنىڭ 1946–جىلى قاڭتاردا ۇرىمجىدە جازىلعان «شىعىستان كوتەرىلدى التىن دىڭگەك» اتتى ولەڭى كۋا! ول ولەڭىندە:
ورنادى ەلىمىزگە التىن دىڭگەك،
شاقىرىپ جۇڭگو حالقىن جارىققا ۇندەپ.
ەزىلگەن ءار ۇلت حالقىن، قۇشىپ سۇيگەن،
پارتيا نەتكەن اسقار، مەيىرىمدىلىك.
«سەگىز قانات اق وردام» جۇڭحۋام مەنىڭ،
باستاۋىندا گۇڭشانداڭ گۇلدەندى ەلىم.
ەلۋ نەشە بالاڭدى تەڭ ءوسىرىپ،
تەرەزەمىز تەڭ بولىپ الدىق ءبىلىم... دەگەن ولەڭ جولدارىنان وتان بىرلىگى. وتانعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتىڭ، وتان ازاتتىعىن اڭساۋدىڭ سەزىمدىك بوياۋى وتە ايشىقتى دا اسەرلى بەينەلەنگەن- دى. كەيىن اكەم دە پارتيانىڭ ەڭ ادال قولعانتى بولۋعا قۇلشىندى. پارتيا ۇيىمى قاي جەرگە جۇمساسا سول جەرگە بارىپ قىزمەت ىستەۋدى داڭق دەپ ءبىلدى. اكەم ۇيىمنىڭ تاپىسرعان قىزمەتىمەن التايعا كەتىپ بارا جاتقان جولدا قازىرگى دوربىلجىندە الدە بىرەۋلەردىڭ قاستاۋىنا ۇشىراپ، اۋىر جارالانىپ، سودان ساۋىعا الماي نە ءبارى 39 جاسىندا دۇنيە سالدى. ول كوز جۇمار الدىندا: «ە، بالالارىم ءبارىڭ شيەتتەي جاس قالىپ باراسىڭدار! پارتيانىڭ ماعان سيلاعان شاپاعاتى مەن شاراپاتىن سەندەر ءومىر بويى بويتۇمار ەتىڭدەر!...» دەپ وسيەت قالدىرىپ كوز جۇمدى. مەن اكە وسيەتىنە مۇراگەرلىك ەتۋ ءۇشىن كوپ قۇلشىندىم. قۇلشىنىسىمدى پارتيا، ۇكىمەت قولداپ قۋاتتادى. اكەمنىڭ پارتياعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىنەن قۋات العان ءاربىر اۋىز ءسوزى مەنىڭ ءومىر جولىما شابىت سيلاپ. ومىرگە ماحابباتپەن قاراۋدى. ۇمىتپەن ۇڭىلۋدى. اقىلمەن قورتىندىلاۋدى ۇيرەتتى. اكە ءتالىمىن بويتۇمار ەتكەن ءبىز قوعامنىڭ ءار سالاسىندا قىزمەت ىستەپ زەينەتكە شىقتىم. ەڭبەگىمىزدى تەك حالىق باعالايدى.
مەن كوممۋنيستىك پارتيانىڭ ءابزال ساياتىنىڭ قادىرىن تۇسىنگىسى كەلمەي، مىناۋ باياشات تۇرمىستىڭ، گۇلدەنگەن قوعامنىڭ قۇنىن بىلمەي ويىنا كەلگەندى ىستەيتىن پاسىق «ەكىبەتكەيلەر» مەن ۋىزداي ۇيىعان ىنتىماعىمىزدى بۇزىپ، بەيبىت كۇننىڭ بەرەكەسىن كەتىرگىسى كەلەتىن «ءۇش ءتۇرلى كۇش» ءتىس تىرناعىممەن قارسىمىن. ولارءبىزدىڭ ناعىز جاۋىمىز. ولار ءبىزدى شات زاماننىڭ قادىرىن بىلۋىمىزگە قىزعانىشپەن، ىشتارلىقپەن قارايتىندار. سوندىقتان ءبىز ارقاشان سەرگەك سانا سەزىمدە بولا وتىرىپ. مىناۋ جاڭا ءداۋىردىڭ قادىرىنە جەتۋگە قۇلشىنۋىمىز كەرەك. ءتوراعا شي جينپيڭنىڭ ورتاعا قويعان جۇڭگو ارمانى ءبىز جۇڭگولىقتاردىڭ ورتاق ارمانى. ءبىزدىڭ ءۇمىت، تىلەگىمىز وسى ارماندى جۇزەگە اسىرۋ جولىندا نۇر شاشۋى كەرەك. جاسىم سەكسەنگە كەلسەدە وتكەن داۋىردە پارتيا سيلاعان قاسيەت پەن اكەمنىڭ وسيەتىن تىنىسىم توقتاعانشا جالعاستىرۋعا قۇلشىنامىن. مەن وتانىمنىڭ ءار كۇنگى جاڭالىعىن تەلەۆيزوردان كورىپ، راديودان ەستىپ، گازەتتەگى حابارلاردى زەر سالا وقىپ زور شابىت الىپ ءجۇرمىن. ۇيتكەنى پەنسياعا شىققان قارت كادر بولسامدا! مىناۋ زاماننىڭ دامۋى مەن ءداۋىردىڭ جاڭالانۋى ءبىزدى اجەپتاۋىر قۋاندىرىپ جاتىر. مارحۇم اكەم جاس كەتسەدە «ۇزاق جورىق ەستەلىگى»، «ماۋزىدۇڭنىڭ ۇزىندىلەرى» سىندى ەلىمىزدەن شىققان قايراتكەرلەردىڭ ەستەلىگىن ولاردىڭ وتانىمىزدىڭ گۇلدەنىپ – كوركەيۋى ءۇشىن قوسقان ۇلەسىن. وتان ءۇشىن جاۋدىڭ وعىنا كەۋدەسىن توسقان ەرلىگىن ماقتانىش ەتىپ بىزگە اڭگىمەلەپ وتىراتىن. بالا جۇرەككە وتانعا سۇيىسپەنشىلىك پەن وتانشىلدىقتىڭ رۋحىن سىڭىرگەن سول اكەمنىڭ جۇرەك تۇكپىرىندەگى ءسوزىن مەن كەيىنگى ءومىرىمنىڭ قىبلاناماسى ەتتىم. مەنى اعارتۋ سالاسى كوپ تاربيەلەدى. جاقىندا عانا اشىلعان پارتيانىڭ 19 – قۇرىلتايىنىڭ بايانداماسىن جانە پارتيا 19 – قۇرىلتاي ماتەريالدارىن كىتاپحانادان الىپ كەلىپ زەيىن سالا وقىپ شىقتىم. اسەرلەندىم وسى رەت اۋىلعا بارعانىمدا ولاردىڭ ۇكىمەتكە دەگەن سەنىمى، پارتياعا دەگەن ىنتاسى تاسقىنداپ وسىنداي تاماشا ورتا ازىرلەپ بەرگەن پارتيا، ۇكىمەتكە ءدان ريزا بولعان قۋانىشىنا ورتاقتاسىپ قايتتىم. ولاردىڭ بۇرىنعى تام ۇيلەرى بۇكىلدەي پىسقان كەسەكپەن سالىنعان ۇيگە وزگەرىپ، ءار سەمياعا جىلۋ جۇيەسى ورناتىلىپ باياشات تۇرمىستىڭ، باياندى تىرلىكتىڭ قۋانىشىنا كۋا بولدىم.
ۇرپاقتارىنىڭ بالا باقشادان باستاۋىشقا ودان تولىقسىز ورتا مەكتەپ ءتىپتى داشۋە بىترگەنگە دەيىنگى تەگىن وقۋدان يگىلىكتەنۋى ۇرپاقتار جۇرەگىنە شابىت سيلاپتى. اۋىل قىستاقتارداعى كەدەي ديقانداردىڭ ۇرپاقتارىنىڭ وقۋعا تۇسە الماي قالۋ، وقي الماي قالۋ سالىستىرماسى ەڭ تومەنگى شەككە ءتۇسىپتى. جۇڭگو كوممۋنيستىڭ پارتياسىنىڭ حالىق تۇرمىسىنا دەگەن ءابزال ساياساتىنىڭ ارقاسى ەمەسپە بۇل! ءبىز وسىنداي پارتيا، ۇكىمەت سيلاعان ورايدان تولىق پايدالانىپ، تاماشا داعدى قالىپتاستىرىپ وتان ءۇشىن ءوز ۇلەسىمىزدى ارناۋعا ءارقاشان پەيىلدى بولۋىمىز كەرەك. بىزگە وسىنداي تاماشا ءداۋىردىڭ شاتتىعىن سيلاعان جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ پارتيامىز جاساسىن! وتان انا وزىڭە بورىشتارمىن!

  اۆتورى: ىلە وبلىستىق وقۋ–اعارتۋ مەكەمەسىنىڭ زەينەتكەرى

جاۋاپتى رەداكتور: جانار قاناپيا قىزى
  • ساياسي كەڭەس مۇشەلەرى گرۋپپالارعا ءبولىنىپ، ۇكىمەت قىزمەتىنەن جاسالعان باياندامانى تالقىلادى
  • سەلبەستىك قوعامىنىڭ ەرەكشە ونىمدەرى ەل نازارىنا ءىلىندى
  • اۆتونوميالى رايوندىق 13 - كەزەكتى حالىق قۇرىلتايىنىڭ 1 -ءماجىلىسى اشىلدى
  • ساياسي كەڭەس اۆتونوميالى رايوندىق 12 - كەزەكتى كوميتەتىنىڭ 1 - ءماجىلىسى اشىلدى