اعاجاي-التاي تورابى   ›   اقپارات ايدىنى   ›   وقۋ-اعارتۋ

وقۋشىلاردىڭ تاپسىرما اۋىرتپالىعىن قايتىپ جەڭىلدەتەمىز

لي حۇڭبيڭ

  عىلىم – تەحنيكا كۇننەن – كۇنگە جاڭالانعان داۋىردە، ساباق اۋىرتپالىعىنا قاراتىلعان رەفورما بارىسىندا «شەبەرلىگىن» جەتىلدىرۋگە عانا ەمەس، «تالعامىن» ارتتىرۋعا باسا ءمان بەرۋىمىز كەرەك

  ماۋسىمدىق ەمتيحان تاياپ قالدى، ورتا – باستاۋىش مەكتەپ وقيتىن وقۋشى بار وتباسىلار وسى كەزدە قاربالاس كۇيگە كوشەدى. بالاعا ساباق قاراتىپ «اشۋدان جارىلارداي» بولعان اكە مەن شەشەنىڭ ايعايى شاڭىراقتان اساتىن كەز. «جۇڭگونىڭ ورتا – باستاۋىش مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ تاپسىرما قىسىمى تۋرالى بايانداما» مالىمەتىنە قاراعاندا، جۇڭگولىق وقۋشىلار كۇنىنە ورتا ەسەپپەن 2.82 ساعاتىن تاپسىرما جازۋمەن وتكىزەدى، بۇل سان دۇنيە ءجۇزىنىڭ ورتاشا ورەسىنەن 3 ەسە جوعارى؛ اتا – انالاردىڭ 90 پايىزدان استامى بالالارىنىڭ تاپسىرما جازۋىنا سەرىك بولادى، مۇنىڭ ىشىندە 80 پايىزدان استامى كۇن سايىن سەرىك بولادى.

  مەملەكەتتىك مىندەتتى وقۋ – اعارتۋ كەزەڭىندەگى مەكتەپتەردە وقيتىن وقۋشىلار سانى 142 ميلليون وقۋشى، ال، اتا – انالار وسىنىڭ ەكى ەسەسىندەي دەگەن ءسوز، وعان بالانىڭ اتاسى مەن اجەسىن، ناعاشى اتاسى مەن ناعاشى اپاسىن، مۇعالىمدەرىن قوسىڭىز، «تاپسىرما» تەڭىزىنە مالتىعىپ جۇرگەن ەرەسەكتەردىڭ سانى دا ەسەپسىز. جۇڭگونىڭ نەگىزدىك وقۋ – اعارتۋىنىڭ اۋىرتپالىعى وتە اۋىر، وڭايلىقپەن ورنىنا كەلمەيتىن بۇكىل حالىقتىق ماسەلەگە اينالىپ وتىر، اۋەلى، نەشە كۇننىڭ الدىندا عانا اياقتاعان ورتالىقتىڭ ەكونوميكالىق قىزمەت جونىندەگى ماجىلىسىندە «ورتا – باستاۋىش مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ ساباقتان سىرتقى اۋىرتپالىعىن شەشۋگە كۇش سالۋ» شەشپەسە بولمايتىن «حالىق تۇرمىسىنداعى جەتەرسىزدىكتەر» قاتارىنا ەنگىزىلدى.

  وسىنداي «باس اۋرۋ» تۋرالى وقۋ – اعارتۋ سالاسى دا ويلانۋمەن كەلەدى، مىسالى: چۇڭچيڭ قالالىق وقۋ – اعارتۋ كوميتەتى شىعارعان جاڭا ساياساتتا: «مەكتەپتىڭ اتا – انالاردان ۋاكىلدىك تۇردە تاپسىرما تەكسەرۋدى تالاپ ەتۋىنە بولمايدى، اپتاسىنا ءبىر كۇندى تاپسىرماسىز كۇن ەتىپ بەلگىلەۋدى سىناق ەتۋ كەرەك» دەپ بەلگىلەگەن. جۋىرداعى جىلداردان بەرى، ساباق اۋىرتپالىعى تۋرالى اۋىق – اۋىق تەجەۋ ساياساتتارى شىعارىلسا دا، ونىمدىلىگى كورنەكتى بولمادى، كەيبىرەۋى وتقا ماي قۇيعانداي كەرى ىقپال بەردى. مىسالى: باستاۋىشتان تولىقسىزعا وتەتىن ەمتيحاندى كۇشىنەن قالدىرىپ ەدى، ايگىلى مەكتەپتەر جاسىرىن تۇردە ماتەماتيكادان جانە اعىلشىن تىلىنەن وليمپيك ەمتيحانىن الاتىندى شىعاردى؛ مەكتەپتىڭ تاپسىرماسى ازايىپ ەدى، بوس ۋاقىتىنان پايدالانىپ ساباق تولىقتاۋ ورلەۋى كوتەرىلىپ، ساباق تولىقتاۋ كلاستارىنىڭ «ورىنا جىعىلدى»، وسىنداي قۇرىلىمدار پايداعا بەلشەسىنەن باتىپ، وقۋشىلاردىڭ اۋىرتپالىعى جەڭىلدەگەننىڭ ورنىنا، بۇرىنعىدان دا اۋىرلادى. مۇنىڭ سەبەبى نەدە؟ ەمتيحانعا دايىندالۋدىڭ بالعاسى باسىڭدا تۇرسا، كىم اۋىرتپالىقتى جەڭىلدەتسە، سونىڭ سورىنىڭ قايناعانى ەمەي نەمەنە؟

  وقۋ – اعارتۋ مامانى تاۋ شيڭجى: بالانىڭ اقىل – ويىن، قوس قولىن، اياعىن، كەڭىستىگىن، ۋاقىتىن وزىنە قايتارۋ، ولاردىڭ بۇكىلدەي ەركىن تۇرمىستان ءلاززاتتانۋىنا، ەركىن تۇرمىستان شىنايى تاربيە الۋىنا جاعداي جاساۋ كەرەك، ـــ دەيدى. ايتۋعا ارينە وڭاي، بالالاردى ەركىن قويا بەرۋ دەگەن قيىن، ۇستازدار ءبىر جاعىنان مۇڭ شاعىپ، ءبىر جاعىنان، تاۋداي تاپسىرمانى ۇيەدى، اتا – انالار اۋزىندا ايتقانىمەن، بالامەن بىرگە سول «تاۋعا ورمەلەۋدەن» تانبايدى. بۇكىل حالىق بولىپ «تاپسىرما ورىنداپ» جاتىرمىز، شىنىندا پايداسى بولسا تاعى مەيلى. ادامدى اشىندىراتىنى، ميلليونداعان اتا – انالار مەن ميلليونداعان بالالار جۇرەك قانىن سارقىپ ىستەگەن تاپسىرمانىڭ تۇككە پايداسى تيمەۋى مۇمكىن.

  ءبىز قازىر ادامزات تاريحىندا بولماعان ۇلى بۇرىلىس داۋىرىندە تۇرمىز. «الفا قورشاما دويبىسى» بارلىق قورشاما دويبى شەبەرلەرىن جەڭىپ الدى، ادامزاتتىڭ ۋاكىلى بولىپ جارىسقا تۇسكەن ونەرلى ورەن حى جيە جەڭىلگەندە كوزىنىڭ جاسىن تيا المادى؛ گۋگل سەرىكتەستىگىنىڭ باس ينجەنەرى كۋرزەۆەل ادامزات 2045 – جىلى ماڭگىلىك عۇمىر ءسۇرۋدى ىسكە اسىرادى دەپ مەجەلەدى؛ شوفەرسىز اۆتوكولىك بەيجيڭ قالاسىنىڭ 5 – اينالما جولىنا دەيىن كىرىپ بولدى؛ اپتا سايىن جۇڭگودا 400 ميلليون دانا تاماق تاپسىرىسى وتباسىلارعا جەتكىزىلىپ، ۇيدە تاماق جاساۋدىڭ ورنىن باستى.

  ادامزاتتىڭ ەتى ۇيرەنگەن تۇرمىس ءتاسىلى، ءوندىرىس ءتاسىلى قازىر ءدۇر ەتىپ قۇلاتىلۋ الدىندا تۇر، كوپتەگەن كاسىپتەر الدا جوعالادى، قازىرگى ورتا – باستاۋىش مەكتەپ وقۋشىلارى ەل ورىنعا وتىرعاندا، تاڭعى تاۋىق شاقىرعاندا ساباق جاتتاپ جۇرەتىن ەڭ سوڭعى ۇرپاق بولىپ قالۋى مۇمكىن، ماشينا ادامدار مۇنىڭ ءبارىن ۇيرەنىپ بولعاندا، 12 جىل بويى توپتاعان ءبىلىمى ءبىر تىزبەك كودقا جەتپەي قالۋى مۇمكىن... ءبىر عانا جاڭالىق بارلىق جاي ساۋاتتارىمىزدى جەرگە قاراتقان بۇگىنگى تاڭدا، جاساندى زەردەنىڭ كۇن سايىن جاڭالانۋىنا ىلەسە، سانسىزداعان جاڭالىقتار تاسقىنى الدىندا، بۇرىنعى وقۋ – اعارتۋ ءتاسىلىنىڭ تاعى قانشالىق ءورىسى قالدى؟

  عىلىم – تەحنيكا كۇننەن – كۇنگە جاڭالانعان داۋىردە، ساباق اۋىرتپالىعىنا قاراتىلعان رەفورما بارىسىندا «شەبەرلىگىن» جەتىلدىرۋگە عانا ەمەس، «تالعامىن» ارتتىرۋعا باسا ءمان بەرۋىمىز كەرەك. اعارتۋشىلار ەندى بۇرىلماسا، ەندى ويانباسا، بالالاردى اداستىرۋمەن عانا تىنبايدى. «جاسامپازدىقتى قوزعاۋشى ەتۋ» تەك ەكونوميكا سالاسىنا عانا تاۋەلدى ەمەس. كەي جەرلەر قازىر وقۋشىلاردىڭ تاپسىرماسىن مۇعالىمدەردىڭ ورنىنا جاساندى زەردەگە تەكسەرتۋدى ويلاستىرۋدا، ارينە، بۇل رەفورمانىڭ باعدارىن دۇرىس تاپپاعاندىق. جاڭا ءداۋىردىڭ كوش سوڭىندا قالمايىن دەسەك، زاۆود سەحى سىندى تاپسىرمانى ءۇيىپ توگەتىن وقۋ – اعارتۋعا قوش ايتۋىمىز كەرەك، مۇنداي وزگەرىس بۇرىن – سوڭدى بۇگىنگىدەي قاجەت بولماعان، اناعۇرلىم جان – جاقتىلى، امبەباپ، جۇيەلى تۇزىمدىك ورنالاستىرۋ جاساۋ بۇرىن – سوڭدى قازىرگىدەي شۇعىل قاجەت بولماعان.

  ماشينا ادامدارمەن باسەكەلەسۋدە نەگە سۇيەنەمىز؟ ادام بولىپ تۋعان سوڭ، باسىمدىلىعىمىز نەدە؟ تاپسىرما بەرۋگە سۇيەنۋدەن باسقا، قارماق بەرۋدى ەمەس، بالىق اۋلاۋدى قالاي ۇيرەتەمىز؟ ءرياسىز سابيلەردىڭ كوزىنىڭ مايىن تاۋىسپايىق، اتا – انالاردى بوسقا شارشاتپايىق دەسەك، ەرەسەكتەر ويلاناتىن ءالى تالاي «سۇراقتار» الدىمىزدا جاتىر. رەفورما قارقىنى، ءسوزسىز، جەدەلدەتىلۋى كەرەك، نەگىزدىك وقۋ – اعارتۋىمىزدى جاسامپازدىقپەن العا ىلگەرىلەتەيىك!

جاۋاپتى رەداكتور: جانار قاناپيا قىزى
  • شي جينپيڭ پارتيا 19-قۇرىلتايىنىڭ رۋحىن ۇيرەنۋ،دايەكتىلەندىرۋ جونىندەگى زەرتتەۋ-تالقى كۋرسىنىڭ ساباق باستاۋ راسىمىندە ماڭىزدىءسوزسويلەپ
  • فوتو جاڭالىقتارى
  • التاي قالاسى”جۇمىسشىلار ۇيىمى ساۋىتى “اتىنداعى 19-قۇرىلتاي رۋحىنان زەيىن سىناۋ جارىسىن وتكىزدى
  • قىسقى ساياحاتتىڭ ءمانى دە ءسانى دە بولەك