اعاجاي-التاي تورابى   ›   مادەنيەت ارناسى   ›   ونەگە

داستارقان مادەنيەتى

  قابدىراقىمان شادىر ۇلى

  داستارقان مادەنيەتى ـ حالقىمىزدىڭ ۇلىتتىق ەرەكشەلىككە يە بايىرعى مادەنيەتى، حالقىمىزدىڭ دارقان كوڭىلى، اشىق جارقىن، اق پەيىل جومارتتىعى.

  داستارقان مادەنيەتى قازاق ۇلتى سان ۇرپاققا جالعاسقان ءداستۇرلى مادەنيەتى، بەرەكە - بىرلىك، ىنتىماقتىڭ ۇيتقىسى، جاقسى مەيىرىنىڭ قاينار بۇلاعى، ۇلتىمىزدىڭ سالىت - ءداستۇرى. اق داستارقان ارقىلى حالقىنا تىلەۋ تىلەپ، جاقسى ىستەرگە شاقىرىپ، ۇيىمداستىرادى. دۇنيەدەگى ءار ۇلىت حالقىن تەڭ كورىپ، داستارقان تاماعىن اياماي بەرىپ تاماقتاندىرادى، كوشپەلى زاماندا قازاق داستارقانى ورداسىنا كەلگەن قوناقتى داستارقان جايىپ كۇتىپ الادى، قازاقتىڭ اتالى سوزىندە داستارقاننان ەنشىمىز بولنبەگەن دەپ، داستارقاندى بولمەگەن، قارا مەن تۇرەنى، جوق - جىتىكتى بىردەي كورگەن.

  قازاقتىڭ ۇلى كاريالارى اق ورداسىنىڭ اق ءدامى داستارقانعا، ەل باستىعى، جالپى حالقىن شاقىرىپ، ىنتىماق - بەرەكەگە ۇيىمداستىرىپ، ادامگەرشىلىك قاسيەتىن ساۋلەلەندىرۋ ءۇشىن، اق پەيىل، قايرىمدى بولۋ، ادال، پاك، ءمورالدى، مۇراتتى بولۋعا تاربيەلەيدى، سول ارقىلى عىلىم - ونەردى ۇيرەنىپ، ەڭبەكشىل، جاسامپازدىقپەن جاقسى تۇرمىس كەشىرىپ، جاڭالىق جاراتۋعا، كەڭ پەيىل، كەشىرىمدى، كوپشىل بولۋعا، قوعامنىڭ، دۇنيەنىڭ قادىرىن ءبىلۋدى، ۇنەمشىل بولىپ، ۇرپاقتى جاقسى جاققا تاربيەلەپ، حالقىمىزعا ۇگىت - تاربيە جۇرگىزىپ، جاقسلققا، جاڭالققا باستاعان، داستارقاندى قازاق حالقىنىڭ ۇلىت مۇراسى ەتىپ قالتىرعان.

قازاق ۇلتىمىزدىڭ داستارقان تاعامى ـ ساحاراداعى مالدىڭ ەت، ءسۇت ءونىمى، استىق، تابيعي وسىمدىكتەردىڭ قورەكتىگى جوعارى، دەنساۋلىققا پايدالى جەمىستەر مەن ءتۇرلى ەڭ جوعارعى ەرەكشە ونىمدەرى زەرتتەپ، مانەرلەپ، تاماق ءتۇرىن مولايتىپ، كورىنىسىن كوركەم ەتىپ، اق داستارقان ءدامىن جاراتقان. سول ارقىلى قازاق ۇلتىمىزدىڭ داستارقان مادەنيەتى اتىن دۇنيە حالقىنا تانىتقان. داستارقان ءدامى ءتۇرلى داننەن قۇرام تابادى.

  داستارقان مادەنيەتىنىڭ قاسيەتى ـ ەرتە زاماندا جاۋشىلىق زاماننىڭ قايشىلىعى مەن ەل ىشىندەگى قايشىلىقتاردى ءبىر جايلى ەتۋگە كەلسىمگە كەلستىرىپ، قايشىلقتى شەشۋ ءۇشىن اق سارباس قوي سويىپ، داستارقان تاعامى ارقىلى داستارقانعا شاقىرىپ، ىنتىماقتاستىرپ شەشىم جاسايدى. اق داستارقاننان ءدام تاتقان ادام جاماندىقتى ىستەمەيدى، ەگەر جاماندىق ىستەگەندەر بولسا داستارقان دامىنە تاپسىردىق، داستارقان قاسيەتى اتسىن دەپ قايشىلىقتى تۋدىرمايدى، بۇل قازاق ۇلتى داستارقاننىڭ ەرەكشە قاسيەتتى ەكەندىگىن ايگىلەگەن.

  قاسيەتتى داستارقان حالقىمىزدىڭ ساحاراداعى توي جاساۋ، جاقسى ىستەرگە قول جەتكىزگەندە، قۇتتىقتاۋ قيمىلىندا، مەيىر- شاپاعات باعىشتاپ، حالىقتىڭ رۋحاني مادەنيەتىن ساۋلەلەندىرىپ، توي- دۋمان، كوڭىل- كۇي شاتتىعىنا بولەپ، حالىقتىڭ رۋحاني كۇيىن جوعارلاتادى.

  قازاق ۇلتىمىزدىڭ داستارقان مادەنيەتى دۇنيە حالقىنا ايگىلەنىپ، شەتەلدىڭ دۇنيە جەر شارىن زەرتتەۋشى ءبىر عالىمى ەگەر دۇنيەنىڭ تۇكپىر- تۇكپىرىندە قازاق حالقى بار بولسا، ەشقانداي قاراجات جۇمساماي جەر شارىن ارالاپ شىعۋعا بولاتىن ەكەن دەپ ـ داستارقان دامىنەن اقىسىز تاماقتانىپ جاھان كەزگەن عالىم ەرەكشە باعا بەرىپ، دۇنيەگە جاريالاعان.

  قازاق حالقى داستارقان مادەنيەتىنىڭ قاسيەتتى مادەنيەتىن دۇنيەگە تانىتۋ ءۇشىن، ىنتىماق بەرەكەنىڭ ۇيتقىسى، قازاق حالقىنىڭ مەيىرلى دارقان داستارقانىن جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ 90 جىلدىق دامۋشىلىق جەڭىسىنە 90 مەترلىك اق داستارقانعا زەردەلەپ، قازاق حالقىنىڭ اق پەيىلدىلىگىن ورنەكتەپ ءتۇسىرىپ، تارتۋعا ۇسىنىپ، قۇتتىقتاپ، حالىقارالىق داستارقان مادەنيەتى گەنىس اتاعىن الدى. قازاقتىڭ اق داستارقان مادەنيەتنڭ قاسيەتى مەن قۇدىرەتىن ايگىلەدى.

  قازىرگى دامىعان داۋىردە ۇرپاقتاردىڭ باسقا ۇلت مادەنيەتىن، تۇرمىس سالتىن قابىلداعاندىقتان، قازاقي داستارقان وزگەرە باستاپ، شەتەلدىڭ تاماقتانۋ، تۇرمىس سالتىن قابىلداي باستاعاندىقتان، قازاق ۇلتىنىڭ داستارقان مادەنيەتى ۇرپاققا جالعاسۋى باسەڭدەۋ حاۋپى تۋىلىپ، ۇلتىمىزدىڭ بايىرعى مادەنيەتى جوعالۋ ءداۋىرى باستالدى. قازاق ۇلتىمىزدىڭ بەرەكە - بىرلىكتىڭ ۇيتقىسى بولعان اسىل قاسيەتىن قورعاۋ، دامىتۋ ءۇشىن، بۇدان كەيىنگى كەلەلى ماسەلە بولىپ تابىلادى. قازاق ۇلتىمىزدىڭ ىنتماق بەرەكەنىڭ ۇيتقسى، قاينار بۇلاعى بولعان داستارقان مادەنيەتى مەمەلەكەت جاعنان قورعالۋىن حالىق بۇقاراسى تالاپ ەتەدى.

جاۋاپتى رەداكتور: ءاننا اكىمقان قىزى
  • باي مازمۇندى قيمىلدار وتكىزىپ، پارتيا 19-قۇرىلتاي رۋحىن ۇگىتتەدى
  • ازىقتىق ساڭىراۋ قۇلاقتى سىناق رەتىندە ەكتى
  • «تۋىسشىلاۋ اپتالىعى» قيمىلى ءار ءبىر جۇرەكتى نۇرلاندىردى
  • رۋحىمەن نۇرلانىپ قۇرىلتايدىڭ، تۋىستار تۇرلەندىردى قيمىل ٴسانىن